Hər bir xalqın tarixində onun milli iradəsini, dövlətçilik əzmini və gələcək taleyini müəyyən edən mühüm mərhələlər olur. Azərbaycan xalqı üçün belə tarixi mərhələlərdən biri uzun illər davam edən işğala son qoyulması, ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpa edilməsi ilə bağlıdır. Bu yol böyük sınaqlardan, uzunmüddətli mübarizədən, hərbi-siyasi iradədən və xalqın milli həmrəyliyindən keçib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, Azərbaycan xalqı bir yumruq kimi birləşərək öz ərazi bütövlüyünü, suverenliyini, beynəlxalq hüququ və ədaləti bərpa edib.
Azərbaycanın müstəqillik tarixində ərazi bütövlüyü məsələsi həmişə dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olub. Ölkənin ərazilərinin işğal altında qalması yalnız torpaq itkisi deyil, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından məcburi köçkün düşməsi, şəhər və kəndlərin dağıdılması, tarixi-mədəni irsin ciddi zərər görməsi ilə müşayiət olunub. Uzun illər ərzində Azərbaycan beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çalışıb.
Lakin uzunmüddətli danışıqlar prosesinin nəticə verməməsi Azərbaycanın qarşısında daha qətiyyətli addımların atılması zərurətini yaradıb. 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsi ölkənin tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Azərbaycan Ordusu işğal altında olan ərazilərin böyük hissəsini azad etdi. Şuşanın azad olunması isə hərbi baxımdan mühüm hadisə olmaqla yanaşı, Azərbaycanın milli-mədəni irsi baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıdı. Azərbaycan Prezidenti 2024-cü ildə çıxışında Vətən müharibəsinin nəticələrini ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası və tarixi ədalətin təmin olunması ilə əlaqələndirib.
Bu Zəfərin arxasında yalnız hərbi güc deyil, həm də xalqın milli həmrəyliyi dayanırdı. Müharibə günlərində cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri vahid məqsəd ətrafında birləşdi. Azərbaycan əsgəri döyüş meydanında qəhrəmanlıq göstərərkən, arxa cəbhədə xalq öz Ordusuna mənəvi dəstəyini nümayiş etdirdi. Bu birlik Azərbaycanın ən mürəkkəb tarixi məsələlərindən birinin həllində mühüm amillərdən biri kimi çıxış etdi.
Xalq-ordu birliyi Vətən müharibəsinin ən mühüm mənəvi-siyasi dayaqlarından biri oldu. Ölkənin bütün bölgələrindən minlərlə gəncin könüllü olaraq ordu sıralarına müraciət etməsi, şəhid ailələrinə və qazilərə göstərilən diqqət, cəmiyyətin ümumi səfərbərliyi milli həmrəyliyin gücünü nümayiş etdirdi. Azərbaycan Prezidentinin çıxışlarında da bu birlik dəfələrlə xüsusi qeyd olunub. 2022-ci ildə Füzulidə çıxışı zamanı İlham Əliyev Azərbaycan xalqının bütün gücünü səfərbər edərək yumruq kimi birləşdiyini və Ordunun qəhrəmanlığı nəticəsində torpaqların azad edildiyini bildirib.
2020-ci ilin Zəfəri ilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin bərpasından sonra qarşıda daha bir mühüm tarixi vəzifə dayanırdı: dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan öz ərazisində suverenliyini tam bərpa etdiyini bəyan etdi. Prezident İlham Əliyev 2024-cü ildə andiçmə mərasimində bu hadisənin Azərbaycan ərazisində separatizmin kökünün kəsilməsi və dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə nəticələndiyini bildirib.
Bu hadisələr Azərbaycan tarixində mühüm dönüş nöqtəsi yaratdı. Ölkənin bütün ərazisində dövlət bayrağının dalğalanması, dövlət qurumlarının fəaliyyətinin təmin edilməsi və konstitusion quruluşun bərpası Azərbaycanın müstəqillik tarixində yeni səhifə açdı. 2024-cü il prezident seçkilərinin ölkənin bütün ərazisində keçirilməsi də bu baxımdan mühüm hadisə kimi qiymətləndirilib.
Zəfərin əhəmiyyəti yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşmır. Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etməsi dövlətçilik tarixində yeni imkanlar yaratdı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanılması bunun əsas göstəricilərindən biridir. Uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların öz yurdlarına qayıtması artıq Azərbaycanın müasir inkişaf gündəliyinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan quruculuq prosesi yalnız dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulmasını nəzərdə tutmur. Burada müasir şəhər və kəndlərin salınması, nəqliyyat infrastrukturunun yaradılması, enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, məktəblərin, xəstəxanaların və digər sosial obyektlərin inşası həyata keçirilir. Bu proses azad edilmiş ərazilərin gələcəkdə ölkənin sosial-iqtisadi həyatında mühüm rol oynayacağına hesablanıb.
Ərazilərin bərpası ilə yanaşı, tarixi yaddaşın qorunması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İşğal dövründə dağıdılmış və zərər görmüş tarixi, dini və mədəni abidələrin bərpası Azərbaycan xalqının öz irsinə münasibətinin göstəricisidir. Prezident İlham Əliyev 2026-cı ilin sentyabrında çıxışında işğaldan azad edilmiş ərazilərdə qarşılaşılan dağıntılardan, o cümlədən məscidlərin vəziyyətindən bəhs edib.
Azərbaycanın əldə etdiyi nəticələrdə milli iradə anlayışı xüsusi yer tutur. Çünki uzun illər davam edən işğal dövründə əsas məqsədlərdən biri torpaqların azad olunacağına olan inamın qorunması idi. Azərbaycan xalqı bu inamı itirmədi. Dövlət siyasəti, diplomatik fəaliyyət, iqtisadi və hərbi potensialın gücləndirilməsi paralel şəkildə həyata keçirildi. Nəticədə ölkənin qarşısında duran əsas milli məqsədlərdən biri reallaşdı.
Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinə də təsir edən mühüm hadisədir. Azərbaycan bundan sonra öz ərazisində təhlükəsizlik və inkişaf siyasətini daha geniş imkanlarla həyata keçirir. Regional nəqliyyat və kommunikasiya layihələrinin genişləndirilməsi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialının üzə çıxarılması, yeni yaşayış məntəqələrinin yaradılması ölkənin qarşıdakı inkişaf gündəliyində mühüm yer tutur.
Bu tarixi prosesin əsas dayaqlarından biri isə milli birlikdir. Azərbaycan Prezidenti 2024-cü ildə qeyd edib ki, Qarabağın azad edilməsi ilə bağlı ümummilli məsələ artıq həllini tapıb və milli birliyin bundan sonra da qorunması vacibdir. Bu yanaşma göstərir ki, Zəfər yalnız keçmişin nəticəsi kimi deyil, gələcək inkişaf üçün məsuliyyət kimi də dəyərləndirilir.
Milli birlik dövlətin gücünü artıran mühüm amillərdəndir. Azərbaycan cəmiyyətinin qarşısında bu gün yeni vəzifələr dayanır: azad edilmiş ərazilərin bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin öz yurdlarına qayıdışının təmin olunması, ölkənin iqtisadi potensialının artırılması, gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi və əldə edilmiş Zəfərin tarixi yaddaşda yaşadılması.
Bu baxımdan Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə suverenliyin tam bərpası Azərbaycanın müasir tarixində bir-birini tamamlayan iki mühüm mərhələdir. Birinci mərhələdə ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində böyük nəticə əldə edildi, ikinci mərhələdə isə Azərbaycan öz ərazisində dövlət suverenliyini tam təmin etdi. Prezident İlham Əliyev də bu iki hadisəni Azərbaycanın tarixi inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıyan mərhələlər kimi təqdim edib.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan quruculuq işləri Zəfərin sülh və inkişaf mərhələsini təşkil edir. Vaxtilə dağıntılarla üzləşmiş ərazilərdə yeni həyat qurulur, insanlar doğma yurdlarına qayıdır, şəhər və kəndlərin siması dəyişir. Beləliklə, hərbi Zəfərdən sonra quruculuq və inkişaf mərhələsi gəlir.
Azərbaycan xalqının bir yumruq kimi birləşməsi anlayışı bu tarixi prosesin əsas mənəvi simvollarından birinə çevrilib. Bu birlik Vətən müharibəsi zamanı döyüş meydanında, arxa cəbhədə, informasiya məkanında və diplomatik müstəvidə özünü göstərdi. Məhz milli həmrəylik, dövlət iradəsi və Ordunun gücü Azərbaycanın qarşısında duran tarixi məqsədlərin həyata keçirilməsinə şərait yaratdı.
Bu gün əsas vəzifə əldə edilmiş Zəfəri qorumaq, suverenliyin verdiyi imkanlardan ölkənin davamlı inkişafı üçün istifadə etmək və azad edilmiş ərazilərdə dayanıqlı həyatın qurulmasını təmin etməkdir. Zəfərin gələcək nəsillər üçün mənası yalnız azad edilmiş torpaqlarla deyil, həm də milli həmrəyliyin, dövlətçilik şüurunun və Vətənə bağlılığın möhkəmləndirilməsi ilə ölçülür.
Azərbaycanın müasir tarixi göstərir ki, milli məqsəd ətrafında birləşən xalq böyük sınaqlar qarşısında öz iradəsini nümayiş etdirə bilər. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası bu iradənin mühüm nəticəsidir. Bu gün azad Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri isə həmin tarixi Zəfərin yeni mərhələyə — sülh, bərpa və inkişaf mərhələsinə keçidini nümayiş etdirir.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının əməkdaşı
