Azərbaycan və Özbəkistan arasında əsrlər boyu formalaşmış qardaşlıq münasibətləri müasir dövrdə yeni məzmun qazanaraq strateji və siyasi əməkdaşlığın ən yüksək mərhələsinə yüksəlib. Ortaq tarixi köklər, dil, mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və türk dünyasına mənsubluq hissi iki xalqı bir-birinə yaxınlaşdıran əsas amillərdir. Müstəqillik illərində bu mənəvi yaxınlıq dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradıb.
Son illərdə Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında siyasi əlaqələrin intensiv xarakter alması, dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri və imzalanan mühüm sənədlər iki ölkə arasındakı münasibətləri tamamilə yeni mərhələyə çıxarıb. Bu gün Bakı və Daşkənd arasında formalaşan əməkdaşlıq modeli qarşılıqlı etimada, ortaq maraqlara və gələcəyə yönəlmiş strateji baxışlara əsaslanır.
Hər iki ölkənin dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri iki müstəqil, güclü və suveren dövlət arasında mövcud olan təbii müttəfiqliyin rəsmi şəkildə möhkəmlənməsində mühüm rol oynayıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında yaranmış səmimi münasibətlər dövlətlərarası əlaqələrin inkişafına xüsusi dinamizm gətirib. Liderlər arasındakı qarşılıqlı hörmət və etimad siyasi dialoqun davamlılığını təmin edən əsas amillərdən biridir.
2024-cü ilin avqustunda Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında mühüm mərhələ kimi yadda qaldı. Səfər çərçivəsində keçirilən görüşlər, aparılan müzakirələr və əldə olunan razılaşmalar iki qardaş ölkənin əməkdaşlıq gündəliyinin daha da genişləndirilməsinə xidmət etdi. Həmin dövrdə tərəflərin müxtəlif sahələrdə birgə fəaliyyətə dair niyyətlərini təsdiqləməsi qarşılıqlı münasibətlərin uzunmüddətli inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirdi.
Dövlət səfərlərinin əsas əhəmiyyəti yalnız keçirilən rəsmi görüşlərlə məhdudlaşmır. Bu səfərlər iki ölkə arasında siyasi iradənin yüksək səviyyədə olduğunu nümayiş etdirir, mövcud əlaqələrin nəticələrini qiymətləndirməyə və gələcək əməkdaşlığın prioritetlərini müəyyən etməyə imkan yaradır. Hər yeni görüş Azərbaycan və Özbəkistan arasında tərəfdaşlığın daha da dərinləşməsi üçün əlavə imkanlar açır.
2025-ci ilin iyulunda Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfəri isə qardaşlıq münasibətlərinin növbəti mühüm səhifəsini təşkil etdi. Bu səfər çərçivəsində aparılan danışıqlar iki ölkənin siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlığı daha geniş perspektivdən nəzərdən keçirməsinə şərait yaratdı. Dövlət başçılarının görüşləri nəticəsində qarşılıqlı fəaliyyətin yeni istiqamətləri müəyyənləşdirildi və gələcək birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün mühüm qərarlar qəbul olundu.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında imzalanan çoxsaylı sənədlər əməkdaşlığın hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu sənədlər müxtəlif sahələr üzrə qarşılıqlı fəaliyyətin konkret mexanizmlərini müəyyən edir və əldə edilmiş siyasi razılaşmaların praktik həyata keçirilməsinə imkan yaradır. İkitərəfli münasibətlərin sistemli şəkildə inkişafı məhz belə möhkəm hüquqi və siyasi əsaslar üzərində qurulur.
“Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın yeni keyfiyyət mərhələsinə keçidini ifadə edən mühüm sənədlərdən biridir. Bu sənəd iki dövlətin qarşılıqlı əlaqələrə verdiyi böyük önəmi, ortaq maraqlar əsasında əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətini və uzunmüddətli tərəfdaşlıq perspektivlərini əks etdirir. Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi siyasi münasibətlərin daha da sıxlaşmasına, iqtisadi layihələrin genişlənməsinə və müxtəlif sahələrdə birgə fəaliyyətin intensivləşməsinə şərait yaradır.
“Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” isə Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin inkişafında xüsusi yer tutur. Bu mühüm sənəd iki müstəqil və suveren dövlət arasında mövcud olan təbii yaxınlığın rəsmi və hüquqi müstəvidə təsdiqidir. Əsrlərdən gələn qardaşlıq bağları, qarşılıqlı hörmət və etimad artıq ən yüksək səviyyəli dövlətlərarası münasibət formatında öz ifadəsini tapıb.
Müttəfiqlik münasibətləri dövlətlər arasında qarşılıqlı dəstəyin, etibarlı tərəfdaşlığın və ortaq strateji maraqların daha sistemli şəkildə həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan və Özbəkistanın bu istiqamətdə əldə etdiyi nailiyyətlər göstərir ki, iki ölkə arasındakı əlaqələr yalnız cari siyasi maraqlara əsaslanmır. Bu münasibətlər ortaq tarixi keçmişə, xalqların yaxınlığına və gələcək inkişafla bağlı oxşar baxışlara söykənir.
İki dövlətin müstəqilliyə və suverenliyə verdiyi xüsusi önəm də onları birləşdirən mühüm amillərdəndir. Həm Azərbaycan, həm də Özbəkistan milli maraqlarına əsaslanan müstəqil siyasət yürüdür, öz dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi və iqtisadi potensialının artırılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir. Bu baxımdan, iki ölkə arasında müttəfiqlik münasibətlərinin formalaşması bərabərhüquqluluq, qarşılıqlı hörmət və bir-birinin milli maraqlarına həssas yanaşma prinsiplərinə əsaslanır.
Müttəfiqlik formatı siyasi dialoqun daha da inkişafına geniş imkanlar yaradır. Dövlət başçıları və hökumətlər arasında davamlı təmaslar qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərin operativ şəkildə müzakirəsinə şərait yaradır. Bu isə regional və beynəlxalq proseslər fonunda tərəflərin mövqelərinin daha yaxşı uzlaşdırılmasına, ortaq təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə imkan verir.
İqtisadi əməkdaşlıq da yeni münasibətlər mərhələsinin əsas istiqamətlərindən biridir. Qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi, investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi, sənaye müəssisələri arasında əməkdaşlığın artırılması və yeni istehsal sahələrinin yaradılması hər iki ölkənin iqtisadi imkanlarının daha səmərəli şəkildə birləşdirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi potensialı, coğrafi mövqeyi və regional əlaqələri bu istiqamətdə geniş perspektivlər yaradır.
Nəqliyyat və logistika sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət də xüsusi aktuallıq daşıyır. Azərbaycanın mühüm beynəlxalq nəqliyyat marşrutları üzərində yerləşməsi və Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın aparıcı iqtisadi mərkəzlərindən biri olması yeni tranzit imkanlarının yaranmasına şərait yaradır. Bu sahədə birgə layihələrin genişləndirilməsi region ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin daha da intensivləşməsinə mühüm töhfə verə bilər.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai Rayon Təşkilatı məsləhətçisi
