Bakının beynəlxalq və mədəni-humanitar tədbirlərin keçirildiyi mühüm mərkəzlərdən biri kimi mövqeyi son illərdə daha da möhkəmlənir. Azərbaycan paytaxtında təşkil olunan müxtəlif beynəlxalq toplantılar ölkəmizin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də dini, mədəni və elmi dialoqa verdiyi əhəmiyyətin göstəricisidir. Bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısının və böyük şair, mütəfəkkir Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın Bakıda keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Hər iki tədbir mahiyyət etibarilə türk dünyasının ortaq mənəvi dəyərlərinin, İslam mədəniyyətinin, elmi irsin və qarşılıqlı əməkdaşlığın təşviqinə xidmət edir. Eyni zamanda, bu toplantılar Azərbaycanın türk dövlətləri arasında mənəvi-humanitar əlaqələrin inkişafında fəal rol oynadığını göstərir. Türk dövlətləri arasında münasibətlər yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla məhdudlaşmır. Tarixi yaddaş, dil, mədəniyyət, dini-mənəvi dəyərlər və əsrlər boyu formalaşmış ortaq irs bu münasibətlərin mühüm dayaqlarından biridir.
Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının toplantısının Bakıda keçirilməsi dini liderlər arasında fikir mübadiləsinin genişləndirilməsi baxımından mühüm platformadır. Müasir dövrdə dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi, dini dəyərlərin sülh və həmrəylik naminə düzgün istiqamətdə təbliği xüsusi aktuallıq daşıyır. Türk dövlətlərini təmsil edən dini rəhbərlərin bir araya gəlməsi ortaq məsələlərin müzakirəsinə, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsinə və gələcək əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə imkan yaradır.
Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakının özünəməxsus tarixi və ictimai əsasları vardır. Ölkəmiz əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərin və dini ənənələrin qovuşduğu məkan kimi tanınıb. İslam dini Azərbaycanın mənəvi-mədəni həyatının mühüm tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, xalqımızın zəngin elmi və fəlsəfi irsinin formalaşmasına da böyük təsir göstərib. Azərbaycanda İslamın tarixi ənənələrinin qorunması ilə yanaşı, dini tolerantlıq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə xüsusi diqqət yetirilir.
Bakıda keçirilən toplantının əhəmiyyəti həm də onun Türk Dövlətləri Təşkilatının çərçivəsində dini və mənəvi əməkdaşlığın daha sistemli xarakter almasına verdiyi töhfə ilə bağlıdır. Türk dünyasında ortaq dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması yalnız dövlət qurumlarının deyil, ictimai, elmi və dini institutların da qarşısında mühüm vəzifələr qoyur. Bu baxımdan dini rəhbərlərin müzakirələri ortaq mənəvi dəyərlərin möhkəmləndirilməsi və cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın dərinləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Tədbirlərin Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq dini və humanitar dialoq məkanlarından biri kimi rolunu da ön plana çıxarır. Bakı müxtəlif illərdə dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoqa həsr olunan çoxsaylı beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edib. Bu ənənə ölkənin fərqli dini və mədəni icmalar arasında qarşılıqlı hörmətin təşviqinə verdiyi önəmi nümayiş etdirir.
Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans isə tədbirlərin elmi və mədəni istiqamətini daha da zənginləşdirir. Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycanın orta əsrlər fəlsəfi və sufi düşüncəsinin görkəmli nümayəndələrindən biri kimi tanınır. Onun irsi yalnız Azərbaycan tarixinin deyil, ümumilikdə Şərq fəlsəfi və mənəvi fikir tarixinin mühüm səhifələrindən birini təşkil edir. Bakuvi yaradıcılığının araşdırılması Azərbaycan elmi və mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından da əhəmiyyətlidir.
Seyid Yəhya Bakuvinin dünyagörüşündə insanın mənəvi kamilliyi, əxlaq, bilik və daxili zənginlik kimi məsələlər mühüm yer tutur. Onun yaradıcılıq irsi əsrlər keçməsinə baxmayaraq, elmi tədqiqat üçün aktual olaraq qalır. Buna görə də onun adına həsr olunan beynəlxalq konfrans müxtəlif ölkələrdən alimlərin, tədqiqatçıların və mütəxəssislərin bir araya gəlməsi üçün mühüm elmi platforma rolunu oynayır.
Belə konfransların əsas üstünlüklərindən biri tarixi şəxsiyyətlərin irsinin yalnız milli çərçivədə deyil, daha geniş elmi müstəvidə araşdırılmasına imkan yaratmasıdır. Seyid Yəhya Bakuvinin əsərlərinin, fəlsəfi baxışlarının, sufi düşüncəsindəki yerinin və onun yaratdığı elmi-mənəvi məktəbin araşdırılması Azərbaycan mədəniyyətinin çoxəsrlik tarixinin yeni aspektlərinin öyrənilməsinə şərait yaradır.
Bakuvi irsinin beynəlxalq səviyyədə təqdim olunması Azərbaycanın zəngin elmi-fəlsəfi ənənələrinin tanıdılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan tarixində elm, fəlsəfə, ədəbiyyat və dini düşüncə sahələrində mühüm iz qoymuş çoxsaylı şəxsiyyətlər yetişib. Onların irsinin dünya elmi ictimaiyyətinə təqdim edilməsi milli-mədəni sərvətlərimizin qorunmasına və gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir.
Bu iki tədbirin eyni şəhərdə keçirilməsi təsadüfi xarakter daşımır. Dini rəhbərlərin toplantısı ilə elmi-mədəni konfrans bir-birini tamamlayan məzmun daşıyır. Bir tərəfdən türk dövlətlərinin dini rəhbərləri müasir dövrdə qarşılıqlı əməkdaşlıq və mənəvi dəyərlərlə bağlı məsələləri müzakirə edir, digər tərəfdən alim və tədqiqatçılar əsrlər əvvəl yaşamış böyük mütəfəkkirin irsini araşdırırlar. Beləliklə, tarixi-mənəvi irslə müasir əməkdaşlıq gündəliyi arasında əlaqə yaradılır.
Azərbaycanın türk dünyasında artan rolu da bu tədbirlərin əhəmiyyətini müəyyən edən amillərdəndir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində dövlətlər arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhsil, mədəniyyət və humanitar əlaqələr genişlənir. Bu əməkdaşlığın mənəvi və dini istiqamətlərinin inkişafı türk dövlətləri arasında münasibətlərin çoxşaxəli xarakterini daha aydın göstərir.
Türk dünyasının ortaq mədəni irsinin qorunması məsələsi xüsusilə gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlərə bağlılığının gücləndirilməsi baxımından önəmlidir. Müxtəlif ölkələrdə yaşayan türk xalqları arasında ortaq tarix və mədəniyyət haqqında biliklərin artırılması qarşılıqlı əlaqələrin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Bu prosesdə alimlərin, din xadimlərinin, mədəniyyət və təhsil nümayəndələrinin əməkdaşlığı mühüm rol oynayır.
Seyid Yəhya Bakuvinin irsi də məhz belə ortaq mənəvi yaddaşın mühüm elementlərindən biridir. Onun əsərlərinin və ideyalarının müxtəlif ölkələrdən olan tədqiqatçılar tərəfindən araşdırılması Azərbaycan elmi-mədəni irsinin daha geniş coğrafiyada öyrənilməsinə imkan verir. Beynəlxalq konfransın keçirilməsi həmçinin Azərbaycan alimlərinin xarici həmkarları ilə əlaqələrinin genişləndirilməsi və yeni elmi əməkdaşlıq imkanlarının formalaşdırılması baxımından faydalıdır.
Bakının bu tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ölkənin beynəlxalq nüfuzunun humanitar və mədəni istiqamətdə də möhkəmləndiyini göstərən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Paytaxtda keçirilən beynəlxalq toplantılar Azərbaycanın dialoq və əməkdaşlıq məkanı kimi təqdimatına imkan yaradır. Müxtəlif ölkələrdən gələn nümayəndələrin Bakıda bir araya gəlməsi ölkəmizin tarixi, mədəniyyəti və müasir inkişafı ilə yaxından tanışlıq üçün əlavə imkanlar yaradır.
Bu tədbirlər eyni zamanda Azərbaycan tarixinin və mənəvi irsinin sistemli şəkildə təbliğinin əhəmiyyətini gündəmə gətirir. Tarixi şəxsiyyətlərin irsinin öyrənilməsi yalnız keçmişin araşdırılması deyil, həm də milli-mədəni kimliyin dərk edilməsi baxımından vacibdir. Seyid Yəhya Bakuvi kimi şəxsiyyətlərin elmi-fəlsəfi irsi Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşmış zəngin düşüncə mədəniyyətinin göstəricilərindəndir.
Müasir dünyada dini və mədəni müxtəlifliyin qorunması, sülh və qarşılıqlı hörmət mühitinin möhkəmləndirilməsi mühüm məsələlər sırasında yer alır. Bu baxımdan dini rəhbərlərin dialoqu və elmi-mədəni tədbirlərin təşkili cəmiyyətlər arasında anlaşmanın inkişafına xidmət edən vasitələrdəndir. Türk dövlətləri arasında bu istiqamətdə əməkdaşlığın güclənməsi isə ortaq dəyərlər ətrafında əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır.
Bakıda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı və Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans bu baxımdan həm müasir əməkdaşlıq gündəliyini, həm də tarixi-mənəvi irsi bir araya gətirən mühüm tədbirlər kimi diqqət çəkir. Birinci toplantı türk dövlətləri arasında dini-mənəvi əlaqələrin inkişafı və qarşılıqlı dialoqun genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyırsa, ikinci tədbir Azərbaycanın zəngin fəlsəfi və mədəni irsinin beynəlxalq elmi ictimaiyyətə təqdim edilməsinə xidmət edir.
Hər iki tədbirin Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın türk dünyasının mənəvi-mədəni həyatında fəal iştirakını, beynəlxalq dialoqa açıq olduğunu və öz tarixi irsinin qorunmasına xüsusi önəm verdiyini nümayiş etdirir. Bu cür toplantılar yalnız müəyyən bir tarixə və ya tədbir proqramına bağlı müzakirələrlə yekunlaşmır, həm də gələcək əməkdaşlıqlar üçün yeni əlaqələrin yaranmasına, ortaq dəyərlərin öyrənilməsinə və mədəni irsin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına şərait yaradır. Azərbaycanın paytaxtında baş tutan bu mühüm görüşlər türk dünyasının ortaq mənəvi yaddaşının və elmi-mədəni irsinin yaşadılması istiqamətində həyata keçirilən fəaliyyətlərin əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyur.
Ramil Mirzəyev,
YAP Xətai rayon təşkilatının sədri
