Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesi regionda uzunillər davam edən münaqişənin aradan qaldırılması vədayanıqlı sabitliyin təmin olunması baxımındanmühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir. Son dövrlərdəəldə olunan irəliləyişlər göstərir ki, tərəflər arasındanormallaşma istiqamətində real nəticələrformalaşmaqdadır. Bununla yanaşı, beynəlxalqaktorların mövqeyi bu prosesin sürətinə və istiqamətinəciddi təsir göstərir.
Sülh gündəliyində diqqət çəkən mühüm məqamlardanbiri regional bağlantı layihələridir. Bu çərçivədə“Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” kimitəşəbbüslər Azərbaycanın Naxçıvan MuxtarRespublikası ilə birbaşa əlaqəsinin təmin olunmasınavə ümumilikdə regionda nəqliyyat-kommunikasiyaxətlərinin genişlənməsinə xidmət edir. Bu layihə həmdə Orta Dəhlizin daha da güclənməsinə töhfə verənstrateji amil kimi çıxış edir. Bu baxımdan, sülh yalnızsiyasi razılaşma deyil, həm də iqtisadi inteqrasiyanınyeni mərhələsi kimi dəyərləndirilir.
Eyni zamanda, Ermənistan və Azərbaycan arasındaəldə olunan razılaşmaların beynəlxalq dəstəkləmöhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Buprosesdə müxtəlif beynəlxalq institutların yanaşmalarıfərqli xarakter daşıyır. Xüsusilə Avropa Komissiyasıtərəfindən göstərilən bəzi konstruktiv mövqelər sülhprosesinə pozitiv impuls verir və dialoqundavamlılığını dəstəkləyir.
Bunun əksinə olaraq, Avropa Parlamenti və AvropaŞurası Parlament Assambleyası kimi təsisatlarınmövqeyində bəzən ikili standartlara dair tənqidlərsəslənir. Bu yanaşmalar regionda baş verən realdəyişiklikləri və əldə olunmuş faktiki nəticələri tamobyektiv şəkildə əks etdirmədiyi iddialarına səbəb olur. Halbuki, münaqişədən sonrakı mərhələdə əsas məqsədqarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və sülhündavamlı təmin olunması olmalıdır.
Azərbaycan 2001-ci ildən etibarən Avropa Şurasınınüzvü kimi fəaliyyət göstərir və bu illər ərzində Avropainstitutları ilə əməkdaşlıqda fəal iştirak edib. Regionda2023-cü ildən sonra yaranan yeni reallıqlar, xüsusiləərazi bütövlüyü və suverenlik prinsiplərinin təminolunması istiqamətində atılan addımlar, sülh prosesinəyeni dinamika gətirib.
Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesi yalnız iki ölkəarasında deyil, həm də geniş beynəlxalq müstəvidəformalaşan siyasi yanaşmalardan asılıdır. Bumərhələdə əsas məqsəd selektiv yanaşmalardanuzaqlaşaraq, beynəlxalq hüququn fundamentalprinsiplərinə əsaslanan ədalətli və balanslı mövqeformalaşdırmaqdır. Dayanıqlı sülh isə yalnız qarşılıqlıhörmət və bərabərlik prinsipləri əsasında mümkündür.
Ariz Məmmədov ,
YAP Xətai rayon təşkilatnın fəalı
