Hər il iyun ayının ilk günlərində dünya energetika elitasının diqqəti birbaşa Bakıya yönəlir. Artıq ənənəyə çevrilmiş və regionun ən mötəbər hadisələrindən biri hesab olunan Bakı Enerji Həftəsi bu il də qlobal enerji xəritəsinin yenidən formalaşdığı bir dövrdə strateji müzakirələrin mərkəzinə çevrildi. Azərbaycanın xarici siyasətində və iqtisadi diplomatiyasında bu platforma sadəcə bir sərgi deyil, həm də qlobal miqyasda qərarların qəbul edildiyi, yeni tərəfdaşlıqların təməlinin qoyulduğu tarixi bir məkandır.
Enerji Həftəsinin tarixi kökləri 1994-cü ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə keçirilən ilk “Xəzər Neft və Qaz” (Caspian Oil & Gas) sərgisinə söykənir. Həmin dövrdə müstəqilliyini yenicə qazanmış və Ermənistanın hərbi təcavüzünə məruz qalmış Azərbaycan üçün bu sərgi dünyaya açılan bir pəncərə idi. İlk sərgi xarici investorlarda Azərbaycana qarşı etimad formalaşdırdı və məşhur “Əsrin Müqaviləsi”nin imzalanmasına zəmin yaratdı. Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi (CQD) kimi nəhəng transmilli layihələrin ideoloji və praktiki əsasları məhz bu platformada müzakirə edilib. İllər keçdikcə tədbir formatını genişləndirərək təkcə neft-qaz sənayesini deyil, bərpa olunan enerji, hidrogen istehsalı və enerji səmərəliliyi kimi müasir trendləri də əhatə etdi və “Bakı Enerji Həftəsi” statusunu aldı.
Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində dövlət başçısı İlham Əliyevin çıxışları və beynəlxalq tərəfdaşların bəyanatları, əslində, qlobal enerji bazarına istiqamət verən tezislərdir. Azərbaycan indiyə qədər imzaladığı heç bir beynəlxalq müqaviləni, hətta ən ağır geosiyasi böhranlar dövründə belə pozmayıb. Bakı bir daha bəyan etdi ki, ölkəmiz qlobal enerji təchizatında həm hüquqi, həm də fiziki cəhətdən etibarlı limandır.
Avropada bəzi radikal “yaşıl keçid” tərəfdarlarından fərqli olaraq, Bakıdan verilən mesaj daha real və praqmatikdir. Ənənəvi enerji resurslarından (qaz) tam imtina etmək hələlik qeyri-mümkündür, lakin neft-qaz gəlirləri birbaşa yaşıl enerjinin maliyyələşməsinə yönəldilməlidir. Azərbaycan COP29-a ev sahibliyi edən ölkə kimi həm qaz ixracını artırır, həm də nəhəng günəş və külək elektrik stansiyaları tikir.
Azərbaycan təkcə öz resurslarını satmır, həm də Mərkəzi Asiya ölkələrinin (Qazaxıstan, Özbəkistan) yaşıl enerjisinin və neftinin Xəzər dənizinin dibi və Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Avropaya nəqlində əsas tranzit qovşağı (hab) rolunu öz üzərinə götürür. Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa İttifaqının (Aİ) Rusiya qazından asılılığı minimuma endirmək siyasəti Azərbaycanın geosiyasi önəmini kəskin şəkildə artırdı. 2022-ci ildə Aİ ilə Azərbaycan arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Memorandumu çərçivəsində ölkəmiz Avropaya qaz ixracını ikiqat artırmağı hədəfləyib.
TAP və TANAP kəmərlərinin ötürücülük qabiliyyətinin artırılması Bakı Enerji Həftəsinin əsas müzakirə mövzularından biridir. İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Serbiya kimi ölkələr üçün Azərbaycan qazı diversifikasiyanın əsas sütunudur.
Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında imzalanmış Qara dənizin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilişi layihəsi, Bakının Avropanın təkcə qaz deyil, həm də elektrik enerjisi təhlükəsizliyində rol oynayacağını göstərir. Azərbaycan dünyaya göstərir ki, neft-qaz ölkəsi olmasına baxmayaraq, qlobal iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə ən ön sıralardadır.
Bakı Enerji Həftəsi sadəcə iqtisadi müqavilələrin bağlandığı bir biznes forumu deyil. Bu, Azərbaycanın qlobal geosiyasi arenada öz sözünü demək, yeni dünya nizamında enerji təhlükəsizliyinin memarlarından biri olduğunu sübut etmək üçün istifadə etdiyi ən güclü beynəlxalq arenadır.
Bakıdan dünyaya verilən mesaj aydındır: Azərbaycan keçmişin ənənəvi resursları ilə gələcəyin yaşıl texnologiyaları arasında etibarlı, praqmatik və dayanıqlı bir körpüdür. Bu tarixi əhəmiyyət həm ölkəmizin suverenliyini gücləndirir, həm də beynəlxalq birliyin Azərbaycana olan hörmətini artırır.
Rəşad Babayev,
Keşlə bələdiyyəsinin sədri
