Naxçıvan Muxtar Respublikasında son illərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı tədbirlər Azərbaycanın dövlət siyasətində bu qədim diyarın xüsusi yer tutduğunu bir daha nümayiş etdirir. İnfrastrukturun yenilənməsi, enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması, müdafiə potensialının gücləndirilməsi, sosial obyektlərin yaradılması, sənaye və sahibkarlığın inkişafı, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi və idarəetmənin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görülən işlər Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafının yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvana səfəri bu baxımdan mühüm siyasi və iqtisadi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının səfər çərçivəsində müxtəlif layihələrin təməlqoyma və açılış mərasimlərində iştirakı, aparılan işlərlə tanış olması və Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibədə Naxçıvanın gələcək inkişafı ilə bağlı mühüm mesajlar səsləndirməsi qarşıdakı dövrün prioritetlərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində bu səfərin onun Naxçıvana Prezident kimi 17-ci səfəri olduğunu qeyd edərək hər səfərin özünəməxsus əhəmiyyət daşıdığını, bu illər ərzində çoxsaylı mühüm layihələrin icra edildiyini və bundan sonra da Naxçıvanın sürətli sosial-iqtisadi inkişafının təmin olunacağını bildirdi.
Səfər zamanı Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması xüsusi diqqət çəkən hadisələrdən biridir. Sənaye Parkının yaradılması haqqında Prezidentin 2024-cü il 5 dekabr tarixli Fərmanı ilə parkın müasir texnologiyaların tətbiqi əsasında rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalı və xidmətlərin göstərilməsi üçün mühüm sənaye platformasına çevrilməsi nəzərdə tutulub. Park üçün Naxçıvan şəhərinin cənub-qərb hissəsində 310 hektar ərazi müəyyənləşdirilib və onun infrastrukturu üçün dövlət səviyyəsində maliyyə və təşkilati dəstək nəzərdə tutulub.
2026-cı il avqustun 11-də bu layihənin praktiki mərhələyə keçməsi Naxçıvan iqtisadiyyatında yeni istiqamətin formalaşmasından xəbər verir. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Naxçıvan Sənaye Parkının əsas məqsədlərindən birinin yeni iş yerlərinin yaradılması olduğunu vurğuladı. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Çünki Naxçıvanın gələcək inkişafının yalnız dövlət investisiyaları hesabına deyil, özəl sektorun, sənayenin, sahibkarlığın və ixrac yönümlü istehsalın genişləndirilməsi hesabına davamlı xarakter alması strateji əhəmiyyət daşıyır.
Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri olub. Coğrafi baxımdan Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı yerləşən muxtar respublika üçün etibarlı və dayanıqlı enerji təminatı sadəcə iqtisadi deyil, həm də strateji məsələdir. Ötən illərdə su və günəş elektrik stansiyalarının yaradılması, enerji infrastrukturunun yenilənməsi və qaz təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilib. Prezidentin 11 avqust müsahibəsində bildirdiyi kimi, Naxçıvanda qazlaşma artıq 100 faiz səviyyəsindədir və Azərbaycanla İran arasında qaz mübadiləsi mexanizmi vasitəsilə muxtar respublikanın qaz təminatı həyata keçirilir.
Yeni mərhələnin əsas xüsusiyyətlərindən biri isə Naxçıvanın təkcə enerji ilə təmin olunan ərazi deyil, həm də enerji ixrac edən mərkəz kimi mövqeyinin gücləndirilməsidir. Prezident müsahibəsində Naxçıvanın mövcud generasiya gücünün təqribən 200 meqavat olduğunu, Naxçıvan Sənaye Parkı çərçivəsində 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının inşa ediləcəyini bildirdi. Bu layihənin həyata keçirilməsi ilə muxtar respublikanın generasiya imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artacağı, həm daxili tələbatın dayanıqlı şəkildə ödəniləcəyi, həm də gələcəkdə elektrik enerjisinin ixracı üçün əlavə imkanların yaranacağı vurğulandı.
Enerji siyasətində diqqətçəkən digər məqam bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsidir. Səfər zamanı dövlət başçısı Naxçıvan şəhərində “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” Günəş Elektrik stansiyalarında görülən işlərlə tanış oldu. Prezident müsahibəsində də Naxçıvanın Günəş və xüsusilə su potensialından daha geniş istifadə ediləcəyini bildirdi. Bu yanaşma Azərbaycanın ümumi yaşıl enerji siyasətinin Naxçıvanda da ardıcıl şəkildə həyata keçirildiyini göstərir.
Naxçıvanın enerji potensialının inkişafı ilə bağlı siyasət yeni istiqamət deyil. Əvvəlki illərdə də dövlət səviyyəsində həyata keçirilən layihələr nəticəsində elektrik enerjisi istehsalının imkanları genişləndirilib, su və günəş enerjisindən istifadə artırılıb. Prezident İlham Əliyev müxtəlif illərdə Naxçıvanda enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasının strateji əhəmiyyətini vurğulayıb və bərpaolunan enerji potensialının artırılmasını qarşıdakı inkişafın əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim edib.
Naxçıvanda nəqliyyat və yol infrastrukturunun inkişafı da dövlət investisiyalarının mühüm istiqamətlərindəndir. Muxtar respublikanın əsas şəhər və rayonlarını birləşdirən yolların yenilənməsi, magistral yolların müasir standartlara uyğunlaşdırılması və kənd yollarının tikintisi əhalinin rahatlığının və iqtisadi fəallığın artırılmasına xidmət edir. 2026-cı il səfəri zamanı Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, əsas yolların vəziyyəti yaxşı olsa da, kənd yolları ilə bağlı hələ görüləsi işlər var. Onun sözlərinə görə, təqribən 420 kilometr uzunluğunda müxtəlif kateqoriyalı yolların çəkilməsi və əsaslı təmiri nəzərdə tutulur və bu layihələr 26 yaşayış məntəqəsində təxminən 160 min insanın həyatına müsbət təsir göstərəcək.
Bu rəqəmlər göstərir ki, qarşıdakı dövrdə diqqət yalnız iri şəhər və magistral infrastruktura deyil, insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərən yerli infrastruktura da yönəldilir. Kənd yollarının yaxşılaşdırılması kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlara çıxarılmasını asanlaşdırır, rayon və kəndlər arasında sosial-iqtisadi əlaqələri gücləndirir və əhalinin yaşayış keyfiyyətinin yüksəldilməsinə şərait yaradır.
11 avqust səfərində sosial siyasətin də geniş spektrdə davam etdirildiyi nümayiş etdirildi. Naxçıvan şəhərində sosial evlər kompleksinin təməlinin qoyulması, DOST Agentliyinin Naxçıvan Regional DOST Mərkəzinin açılması sosial dövlət siyasətinin muxtar respublikada yeni məzmun qazandığını göstərən mühüm addımlardır. Eyni səfər çərçivəsində “Naxçıvan” Mehmanxana Kompleksinin təməli qoyulub, “Əcəmi seyrangahı” istirahət kompleksində Əcəmi Naxçıvaninin abidəsi açılıb, Möminə xatun türbəsində aparılan bərpa işləri ilə tanışlıq keçirilib və Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Plan təqdim olunub.
Bu tədbirlərin hər biri ayrı-ayrılıqda mühüm olsa da, onların bütövlükdə vahid inkişaf konsepsiyasının tərkib hissəsi olması daha əhəmiyyətlidir. Sosial mənzil layihələri əhalinin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılmasına, DOST Mərkəzi dövlət sosial xidmətlərinin əlçatanlığının artırılmasına, turizm infrastrukturu ilə bağlı layihələr Naxçıvanın iqtisadi və mədəni potensialının reallaşdırılmasına, tarixi abidələrin bərpası isə muxtar respublikanın zəngin irsinin qorunmasına xidmət edir.
Naxçıvanın uzunmüddətli inkişafında 2044-cü ilədək Baş Planın xüsusi rolu olacaq. Belə bir plan şəhərin və ətraf ərazilərin inkişafının pərakəndə deyil, uzunmüddətli və sistemli şəkildə aparılmasına imkan verir. Bu, həm yaşayış məkanlarının, həm nəqliyyat və sosial infrastrukturun, həm də iqtisadi fəaliyyət zonalarının gələcək inkişafının qabaqcadan müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Beləliklə, Naxçıvanın inkişafı yalnız cari problemlərin həlli ilə məhdudlaşmır, gələcək onillikləri əhatə edən strateji planlaşdırma mərhələsinə keçir.
Müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri isə Naxçıvanın xüsusi coğrafi mövqeyi nəzərə alınmaqla dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Naxçıvanın müdafiə potensialının gücləndirilməsi istiqamətində böyük işlərin görüldüyünü, Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun müasir texnika ilə təchiz edildiyini və yeni komando qüvvələrinin yaradıldığını bildirdi. Bu, Naxçıvanın təhlükəsizliyinin Azərbaycanın milli təhlükəsizlik sisteminin ayrılmaz hissəsi kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir.
Prezidentin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlərin mühüm hissəsi Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə nəqliyyat əlaqələrinin bərpası perspektivi ilə bağlıdır. Dövlət başçısı Zəngəzur dəhlizinin yaradılmasının Azərbaycanın təşəbbüsü olduğunu, əsas məqsədlərdən birinin Azərbaycanın əsas hissəsini onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla birləşdirmək olduğunu vurğuladı və bu istiqamətdə artıq hədəfə yaxınlaşıldığını bildirdi.
Bu məsələ Naxçıvanın gələcək iqtisadi inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi Naxçıvanın yalnız Azərbaycanın digər bölgələri ilə fiziki bağlılığını gücləndirməyəcək, eyni zamanda muxtar respublikanın regional logistika, ticarət və tranzit imkanlarını da əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Naxçıvanın coğrafi mövqeyi onu Azərbaycan, Türkiyə, İran və daha geniş region arasında əlaqələrin mühüm həlqəsinə çevirmək üçün ciddi potensiala malikdir. Bu baxımdan nəqliyyat layihələri sənaye, turizm, kənd təsərrüfatı və xidmət sektorunun inkişafına da əlavə təkan verə bilər.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi ən mühüm fikirlərdən biri Naxçıvanın gələcək inkişafında idarəetmə islahatlarının roluna dair oldu. Dövlət başçısı Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq edilən idarəetmə modelinin üstünlüklərinin görüldüyünü və Prezidentin xüsusi nümayəndəliyinin Naxçıvanda da tətbiq edildiyini bildirdi. Onun fikrincə, kadr və struktur islahatları Naxçıvanın daim inkişaf etməsi, burada insanların rahat, təhlükəsiz və firavan yaşaması məqsədinə xidmət etməlidir.
Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, idarəetmə islahatları iqtisadi və sosial layihələrlə paralel nəzərdə tutulur. Başqa sözlə, məqsəd yalnız yeni yollar, müəssisələr və sosial obyektlər yaratmaq deyil, həmin imkanlardan səmərəli istifadə edə biləcək çevik və nəticəyönümlü idarəetmə mexanizmləri formalaşdırmaqdır. Bu yanaşma Naxçıvanın gələcək inkişafında institusional dəyişikliklərin də infrastruktur layihələri qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.
Dövlət başçısının müsahibəsində Naxçıvanın maliyyə təminatı ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident bildirdi ki, son 20 il ərzində Naxçıvanda bütün tikintilər dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilib və hər il Azərbaycan dövlət büdcəsindən muxtar respublikanın büdcəsinə yüz milyonlarla manat vəsait ayrılıb. Bu fakt dövlətin Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafında oynadığı uzunmüddətli rolun miqyasını göstərir.
Bununla yanaşı, gələcək mərhələnin əsas vəzifələrindən biri dövlət investisiyalarını iqtisadi fəallıqla tamamlamalıdır. Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması, yeni enerji güclərinin formalaşdırılması, turizm və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi məhz bu baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır. Dövlət tərəfindən yaradılan infrastruktur və əlverişli biznes mühiti özəl sərmayənin artmasına, yeni müəssisələrin yaranmasına və yerli gəlirlərin genişlənməsinə şərait yaratmalıdır.
Naxçıvanın inkişafı ilə bağlı həyata keçirilən tədbirlər ümumilikdə Azərbaycanın regional inkişaf siyasətinin məntiqi davamıdır. Son illərdə ölkənin müxtəlif bölgələrində sənaye parklarının, sosial obyektlərin, yol və enerji infrastrukturunun yaradılması regionların iqtisadi potensialının daha səmərəli istifadəsinə yönəlib. Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması da bu siyasətin muxtar respublikanın spesifik imkanlarına uyğunlaşdırılmış forması kimi qiymətləndirilə bilər.
11 avqust 2026-cı il səfərinin nəticələri göstərir ki, Naxçıvanda dövlət siyasətinin yeni mərhələsi yalnız abadlıq və infrastruktur quruculuğu ilə məhdudlaşmır. Qarşıdakı dövrdə əsas hədəflər arasında sənayeləşmənin sürətləndirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması, enerji ixracı imkanlarının genişləndirilməsi, bərpaolunan enerji potensialından maksimum istifadə, kənd yollarının yenilənməsi, sosial xidmətlərin əlçatanlığının artırılması, turizm potensialının inkişaf etdirilməsi, tarixi-mədəni irsin qorunması, nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi və idarəetmənin daha səmərəli qurulması dayanır.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində ifadə etdiyi “planlar böyükdür” fikri əslində Naxçıvanın gələcək inkişaf strategiyasının ümumi mahiyyətini ifadə edir. Dövlət başçısı bu planların icrası üçün siyasi iradənin və maliyyə imkanlarının olduğunu, Azərbaycanın heç kimdən asılı olmadığını vurğuladı. Bu yanaşma Naxçıvanın inkişafının ölkənin ümumi iqtisadi və siyasi gücü ilə sıx bağlı olduğunu göstərir.
Beləliklə, Naxçıvanda həyata keçirilən layihələrə yalnız ayrı-ayrı tikinti və abadlıq tədbirləri kimi yanaşmaq doğru olmaz. Burada təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, sənaye, sosial siyasət, turizm, mədəni irsin qorunması və idarəetmə sahələrini əhatə edən kompleks inkişaf modeli formalaşdırılır. 11 avqust 2026-cı il tarixli səfər və Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsi isə bu modelin növbəti mərhələsinin istiqamətlərini daha aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlətin qarşıya qoyduğu məqsəd Naxçıvanı yalnız sosial və infrastruktur baxımından daha abad məkana çevirmək deyil, eyni zamanda güclü sənaye, enerji, nəqliyyat və xidmət potensialına malik, regionda iqtisadi fəallığı ilə seçilən, təhlükəsiz və müasir yaşayış məkanına çevirməkdir. Bu prosesin nəticələri Naxçıvan sakinlərinin həyat səviyyəsinin yüksəlməsi ilə yanaşı, Azərbaycanın bütövlükdə iqtisadi və geostrateji imkanlarının genişlənməsinə də mühüm töhfə verə bilər.
Daşqın Mikayılov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Şəki rayon təşkilatının sədri
