28 May – Müstəqillik Günü Azərbaycan xalqının tarixinin ən şanlı, ən parlaq və mühüm səhifələrindən biridir. 1918-ci ilin bu günündə Şərqdə və İslam dünyasında ilk dəfə olaraq demokratik, hüquqi və dünyəvi respublika – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) yaradılmışdır.
XX əsrin əvvəlləri, xüsusilə Birinci Dünya Müharibəsi dövrü və Çar Rusiyasının çökməsi (1917-ci il Fevral və Oktyabr inqilabları) Cənubi Qafqazda tamamilə yeni bir siyasi vəziyyət yaratdı. Rusiya imperiyasının dağılmasından sonra Zaqafqaziya Seymi fəaliyyətə başlasa da, daxili ziddiyyətlər ucbatından bu qurum uzun ömürlü olmadı.
1918-ci il mayın 26-da Seym dağıldıqdan sonra, mayın 27-də keçmiş Seymin müsəlman fraksiyasının üzvləri Tiflisdə toplanaraq Azərbaycan Milli Şurasını yaratdılar. Şuranın sədri birmənalı olaraq Məhəmməd Əmin Rəsulzadə seçildi.
1918-ci il mayın 28-də Tiflisdə, Qafqaz Canişininin sarayında Milli Şura Həsən bəy Ağayevin sədrliyi ilə tarixi bir iclas keçirdi və İstiqlal Bəyannaməsini (İstiqlaliyyət Bəyannaməsi) qəbul etdi. 6 maddədən ibarət olan bu sənədlə Azərbaycanın müstəqilliyi bütün dünyaya bəyan olundu.
Cəmi 23 ay (28 may 1918 – 28 aprel 1920) fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, AXC inanılmaz islahatlara və tarixi ilklərə imza atdı. Bu qısa müddətdə dövlət quruculuğu sahəsində görülən işlər müasir Azərbaycanın da təməlini qoydu.
1918-ci il noyabrın 9-da hazırda da fəxrlə dalğalandırdığımız üçrəngli bayrağımız dövlət bayrağı olaraq qəbul edildi. Azərbaycan dili (türk dili) dövlət dili elan olundu. Bir çox Qərb ölkələrindən, o cümlədən ABŞ, Fransa və Böyük Britaniyadan daha əvvəl – şərqdə ilk dəfə olaraq qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verildi.1918-ci il iyunun 26-da Azərbaycanın ilk nizami ordu korpusu yaradıldı. Bakı Dövlət Universiteti təsis edildi, yüzlərlə gənc dövlət hesabına təhsil almaq üçün Avropaya göndərildi.
Müstəqillik elan edilərkən Bakı şəhəri bolşevik-daşnak qüvvələrinin (Bakı Soveti) işğalı altında idi. Bu səbəbdən Cümhuriyyət hökuməti ilk olaraq fəaliyyətini Gəncə şəhərində qurmalı oldu. 1918-ci il sentyabrın 15-də Nuru Paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan milli hərbi qüvvələri Bakını işğaldan azad etdi. Sentyabrın 17-də isə milli hökumət Bakıya köçdü və Bakı rəsmən paytaxt elan olundu.
Gənc respublika mürəkkəb geosiyasi şəraitdə, daxili və xarici təzyiqlər altında yaşayırdı. Xüsusilə Rusiyanın zəngin Bakı neftinə olan marağı dövlətin varlığını təhlükə altına qoyurdu. 1920-ci il aprelin 27-də XI Qırmızı Ordu Bakı sərhədlərini keçərək Azərbaycanı işğal etdi. Aprelin 28-də AXC süqut etdi və ölkədə sovet hakimiyyəti quruldu.
Lakin bu 23 aylıq dövr Azərbaycan xalqının yaddaşından azadlıq ideyasını silə bilmədi. 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə Azərbaycan öz müstəqilliyini yenidən bərpa etdi. Müasir Azərbaycan Respublikası özünü 1918-1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hüquqi varisi elan etdi. Uzun illər boyu bu bayram “Respublika Günü” kimi qeyd olunurdu. Lakin 2021-ci il oktyabrın 15-də qəbul edilən “Müstəqillik Günü haqqında” qanuna əsasən, bayramın adı dəyişdirilərək Müstəqillik Günü adlandırıldı (keçmiş 18 oktyabr Müstəqillik Günü isə Müstəqilliyin Bərpası Günü elan olundu). Bu dəyişiklik 1918-ci ildə qazanılan müstəqilliyin xalqımızın tarixindəki ilkin və ən ali statusunu daha dəqiq ifadə etmək məqsədi daşıyır.
28 May sadəcə təqvimdə bir istirahət günü deyil; o, Azərbaycan xalqının milli mənliyinin, azadlıq eşqinin və dövlətçilik ənənələrinin simvoludur. Bu gün həm də ərazi bütövlüyünü tam bərpa etmiş müasir, güclü Azərbaycanın təməlinin qoyulduğu müqəddəs bir tarixdir.
Həmidə Ələfsərova,
Kimya-biologiya təmayüllü Respublika liseyinin həkim-pediatrı, Nizami rayonun ictimai fəalı
