Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi hər bir dövlətin iqtisadi inkişafının, sosial rifahının və milli təhlükəsizliyinin əsas dayaqlarından biri hesab olunur. Enerji resursları olmadan sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti, nəqliyyat sisteminin işləməsi, kənd təsərrüfatının inkişafı və insanların gündəlik tələbatlarının ödənilməsi mümkün deyil. Buna görə də enerji təhlükəsizliyi məsələsi qlobal siyasətin və beynəlxalq əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.
Enerji təhlükəsizliyi dövlətin və cəmiyyətin enerji resursları ilə fasiləsiz, etibarlı, əlçatan və iqtisadi cəhətdən səmərəli şəkildə təmin olunması deməkdir. Bu anlayış yalnız enerji ehtiyatlarının mövcudluğu ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda həmin ehtiyatların təhlükəsiz nəqli, paylanması və istehlakını da əhatə edir. Dünyada baş verən geosiyasi proseslər, regional münaqişələr, iqtisadi böhranlar və iqlim dəyişiklikləri enerji təhlükəsizliyinin əhəmiyyətini daha da artırır.
Enerji hər bir ölkənin iqtisadi inkişafının mühüm hərəkətverici qüvvəsidir. İstehsal müəssisələrinin, xidmət sektorunun və müasir texnologiyaların fəaliyyəti enerji təminatından birbaşa asılıdır. Enerji çatışmazlığı iqtisadi artımın zəifləməsinə, istehsalın azalmasına, işsizliyin artmasına və sosial problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Buna görə də dövlətlər enerji resurslarının davamlı və etibarlı şəkildə əldə olunmasına xüsusi diqqət yetirirlər.
Enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində enerji mənbələrinin müxtəlifləşdirilməsi mühüm rol oynayır. Hər hansı bir ölkənin yalnız bir enerji mənbəyindən və ya bir təchizatçıdan asılı olması risk yaradır. Bu baxımdan alternativ enerji mənbələrinin inkişafı və enerji təchizatının şaxələndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda müasir enerji infrastrukturu, etibarlı elektrik şəbəkələri, neft və qaz kəmərləri enerji təhlükəsizliyinin vacib elementlərindəndir.
Son illərdə enerji səmərəliliyinin artırılması da enerji təhlükəsizliyinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Enerjidən qənaətlə istifadə edilməsi həm iqtisadi baxımdan faydalıdır, həm də enerji ehtiyatlarının daha uzun müddət istifadəsinə imkan yaradır. Bununla yanaşı, günəş, külək, su və bioenerji kimi bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və ekoloji tarazlığın qorunmasına xidmət edir.
Enerji təhlükəsizliyinə təsir edən əsas amillər sırasında təbii ehtiyatların məhdudluğu, beynəlxalq siyasi və iqtisadi böhranlar, müharibələr, regional münaqişələr, iqlim dəyişiklikləri, texnoloji qəzalar və kibertəhlükələr xüsusi yer tutur. Bu amillər enerji bazarlarında qeyri-sabitlik yarada, enerji təchizatında fasilələrə səbəb ola bilər. Buna görə də dövlətlər enerji siyasətini uzunmüddətli strateji planlar əsasında formalaşdırırlar.
Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi sahəsində mühüm mövqeyə malik ölkələrdən biridir. Xəzər dənizinin zəngin neft və təbii qaz ehtiyatları ölkəmizin enerji potensialının əsasını təşkil edir. Azərbaycan təkcə öz daxili enerji tələbatını tam ödəməklə kifayətlənmir, eyni zamanda Avropanın və region ölkələrinin enerji təhlükəsizliyinə də mühüm töhfələr verir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri, TANAP və TAP layihələri Azərbaycanın beynəlxalq enerji əməkdaşlığında strateji rolunu daha da gücləndirmişdir.
Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyini möhkəmləndirmişdir. Bu layihə vasitəsilə Azərbaycan qazı Avropa bazarlarına çatdırılır və bir çox ölkələrin enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edir. Eyni zamanda ölkəmizdə yaşıl enerji zonasının yaradılması, günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi istiqamətində həyata keçirilən layihələr enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə mühüm töhfə verir.
Enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün yeni yataqların kəşfi, enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı və enerji ehtiyatlarından səmərəli istifadə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər dövlətlərin iqtisadi dayanıqlığını və enerji müstəqilliyini gücləndirir,enerji təhlükəsizliyi müasir dövrdə milli təhlükəsizliyin və iqtisadi inkişafın ayrılmaz tərkib hissəsidir. Enerji resurslarının səmərəli idarə olunması, alternativ enerji mənbələrinin inkişafı və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi enerji təhlükəsizliyinin əsas təminatçılarındandır. Azərbaycan zəngin enerji ehtiyatları, uğurlu enerji siyasəti və qlobal enerji layihələrində fəal iştirakı sayəsində regionun enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır və bu sahədə mövqeyini ildən-ilə daha da möhkəmləndirir.
Orucova Ceyran,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
