Mədəniyyətlərin bir-birinə yaxınlaşması yalnız fərqli dillərdə danışan insanlarınanlaşması deyil; bu, tarixlərin, dünyagörüşlərinin və mənəvi dəyərlərin qarşılıqlıtanınması, insanlığın ortaq taleyi qarşısında məsuliyyətin dərk edilməsidir. Müasirdünyada münaqişələrin dərinləşdiyi, dini və etnik ayrı-seçkiliyin, dözümsüzlüyün vəsiyasi ziddiyyətlərin beynəlxalq münasibətlərə təsir göstərdiyi bir şəraitdəmədəniyyətlərarası dialoq artıq mənəvi seçim olmaqla yanaşı, qlobal təhlükəsizliyin vədavamlı inkişafın mühüm şərtinə çevrilir.
Məhz bu reallıqlar fonunda 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən “Ortaqgələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası DialoqForumu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlhamƏliyevin forumun açılış mərasimindəki çıxışı mədəniyyətlərarası münasibətlərinmahiyyətini, Azərbaycanın tarixi təcrübəsini, regional sülhün perspektivlərini vəbeynəlxalq münasibətlər sistemində ədalət prinsipinin vacibliyini əhatə edən mühümməqamlarla diqqət çəkib. 100-dən çox ölkəni təmsil edən 2000-dən artıq iştirakçınınqeydiyyatdan keçdiyi forumun miqyası Bakının müxtəlif sivilizasiyalar arasında dialoqüçün beynəlxalq platforma kimi rolunu göstərir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi tarixən onu Şərqlə Qərbin, Avropa ilə Asiyanınqovuşduğu məkana çevirib. Lakin bu mövqenin əhəmiyyəti yalnız coğrafi üstünlükləməhdudlaşmır. Əsrlər boyu müxtəlif etnik qrupların və dini icmaların birgə yaşadığıAzərbaycan cəmiyyətində tolerantlıq, qarşılıqlı hörmət və mənəvi dəyərlərə ehtiramictimai həyatın mühüm xüsusiyyətləri kimi formalaşıb. Prezident İlham Əliyev çıxışındacəmiyyətin sabit inkişafının əsas amillərindən biri kimi məhz bu həmrəyliyi, qarşılıqlıhörməti və anlaşmanı önə çəkib. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, Azərbaycandamüxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanlar Konstitusiya ilə eyni hüquqlara sahibolmaqla yanaşı, özlərini vahid cəmiyyətin üzvləri kimi hiss edirlər.
Bu kontekstdə azərbaycançılıq ideyası xüsusi məna kəsb edir. Azərbaycançılıqmüxtəlifliyi vahid milli kimliyə qarşı qoymur, əksinə, onu ümumi dövlətçilik mənafeyiətrafında birləşdirən mənəvi-siyasi məfkurə kimi çıxış edir. Milli birlik yalnız eyni tarixikeçmişə sahib olmaqdan deyil, ortaq gələcək qarşısında məsuliyyət daşımaqdan daqaynaqlanır. Mədəniyyətlərarası dialoqun Azərbaycan təcrübəsi baxımından əsasmahiyyəti də budur: fərqlilikləri aradan qaldırmaq deyil, onları qarşılıqlı anlaşma vəbirgəyaşayış mədəniyyəti daxilində qorumaq.
Prezidentin çıxışında Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm hadisələrindənolan ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası məsələsi də geniş yer tutub. Dövlətbaşçısı qeyd edib ki, 2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi və 2023-cü ildəkeçirilmiş antiterror əməliyyatı işğala son qoyaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün vəsuverenliyinin tam bərpası ilə nəticələnib. Bu hadisələr Azərbaycan dövlətçiliyinininkişafında yeni mərhələnin başlanğıcını ifadə etməklə yanaşı, xalqın milli iradəsinin vəhəmrəyliyinin təzahürü kimi təqdim olunub.
Çıxışın diqqətçəkən məqamlarından biri müharibənin başa çatdırılması ilə sülhünqurulması arasındakı əlaqənin önə çəkilməsi idi. Prezident İlham Əliyev müasirdünyada münaqişələrə başlamağın, onları sona çatdırmaqdan daha asan olduğunuvurğulayaraq Azərbaycanın təcrübəsinin digər münaqişələrin həlli yollarınınaraşdırılması baxımından öyrənilə biləcəyini bildirib. Bu yanaşma sülhün yalnız hərbiəməliyyatların dayandırılması ilə məhdudlaşmadığını, siyasi iradə, qarşılıqlı öhdəliklərvə uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasını tələb etdiyini göstərir. Münaqişədən sonrakıdövrdə dayanıqlı sülhün qurulması üçün tarixi reallıqların nəzərə alınması, beynəlxalqhüququn prinsiplərinə əməl edilməsi və etimadın möhkəmləndirilməsi mühüməhəmiyyət daşıyır.
Dövlət başçısının çıxışında beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartlar məsələsi dəxüsusi vurğulanıb. Prezident İlham Əliyev BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildəqəbul etdiyi və Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunmasını tələb edən dördqətnamənin uzun illər icra edilməməsini beynəlxalq qərarların həyata keçirilməsimexanizmlərinin səmərəliliyi baxımından problem kimi qiymətləndirib. Onun fikrincə, beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri bütün dövlətlərə münasibətdə eyni şəkildətətbiq edilməli, siyasi maraqlardan asılı olaraq fərqli yanaşmalara yol verilməməlidir.
İkili standartlara münasibət yalnız ayrı-ayrı münaqişələrin qiymətləndirilməsi iləməhdudlaşmır. Bu məsələ dövlətlərin suverenliyinə, xalqların öz gələcəklərini müəyyənetmək hüququna və beynəlxalq münasibətlərdə bərabərhüquqluluq prinsipinə birbaşabağlıdır. Prezidentin çıxışında ifadə olunan mövqeyə görə, müstəqil dövlətlərin daxiliseçimlərinə hörmət göstərilməsi, onlara əsassız üstünlük iddiaları və diktə cəhdləri iləyanaşılmaması daha sağlam beynəlxalq münasibətlərin formalaşmasına xidmət edəbilər. Beynəlxalq təşkilatların qərarlarının icrası üçün təsirli mexanizmlərin mövcudluğuda bu baxımdan aktual məsələlərdəndir.
Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq coğrafiyasının genişlənməsi də çıxışınmühüm istiqamətlərindən olub. Prezident İlham Əliyev ölkəmizin müxtəlif dövlətlərləstrateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə, enerji təhlükəsizliyinə, nəqliyyat-kommunikasiyaəlaqələrinə və regional əməkdaşlığa verdiyi töhfələrə toxunub. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın iqtisadi potensialı, müstəqil xarici siyasəti, əlverişli coğrafi mövqeyi vəmultikulturalizm ənənələri ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemindəki rolunugücləndirən amillərdir. Bu amillərin qarşılıqlı əlaqəsi Azərbaycanın yalnız coğrafi körpüdeyil, həm də siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq məkanı kimi əhəmiyyətini artırır.
Çıxışda qeyd olunan mühüm məqamlardan biri də Azərbaycanın 2028-ci ildəAvropa Siyasi Birliyinin Zirvə Görüşünə ev sahibliyi edəcəyidir. Prezident bu qərarıölkəmizin beynəlxalq əlaqələrinin və dialoq ənənələrinin göstəricilərindən biri kimidəyərləndirib. Azərbaycanın 2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünəev sahibliyi etmək və təşkilata sədrlik etmək planları ilə yanaşı, Avropa Siyasi BirliyininZirvə Görüşünün Bakıda keçirilməsi müxtəlif coğrafiyaları və siyasi platformaları biraraya gətirən əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Bu tədbirlərin əhəmiyyəti yalnızbeynəlxalq görüşlərin təşkili ilə ölçülmür; onlar fərqli maraqların müzakirəsi, ortaqməsələlər üzrə fikir mübadiləsi və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi üçün də imkanyaradır.
Mədəniyyətlərarası dialoq ideyasının mahiyyəti məhz belə məqamlarda aydıngörünür. Dialoq yalnız bir-birini dinləmək deyil, həm də fərqli mövqelərin mövcudluğunuqəbul etmək, mübahisələri qarşıdurmaya çevirmədən müzakirə etmək və ortaq həllyolları axtarmaq bacarığıdır. Müasir dünyanın qarşılaşdığı mürəkkəb problemlər — münaqişələr, ayrı-seçkilik, dini dözümsüzlük və qarşılıqlı etimadın zəifləməsi — dövlətlərdən təkcə siyasi qərarlar deyil, həm də məsuliyyətli ünsiyyət mədəniyyəti tələbedir. Bu baxımdan, mədəniyyətlərarası dialoq humanitar əməkdaşlıq çərçivəsini aşaraqbeynəlxalq təhlükəsizlik və sülh gündəliyinin tərkib hissəsinə çevrilir.
VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda səsləndirilən fikirlərAzərbaycanın tarixi təcrübəsini, milli birliyini və beynəlxalq əməkdaşlığa yanaşmasınıvahid məntiq daxilində təqdim edir. Forumun “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusuda mühüm bir həqiqəti xatırladır: gələcək yalnız dövlətlərin iqtisadi və siyasi imkanları ilədeyil, onların bir-birinə münasibəti, qarşılıqlı məsuliyyəti və fərqliliklərə hörmət etməkbacarığı ilə formalaşır.
Bakıda keçirilən bu beynəlxalq tədbir mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi, sülhünmöhkəmləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından fikirmübadiləsi üçün əhəmiyyətli platformadır. Müxtəlif mədəniyyətlərin və sivilizasiyalarınortaq gələcək naminə bir araya gəlməsi isə dialoqun yalnız müzakirə mövzusu deyil, qlobal miqyasda həyata keçirilməli olan zəruri prinsip olduğunu bir daha gündəməgətirir.
Həcərxanım Vəliyeva,
YAP fəalı, Hacıqabul rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı
