Qlobal miqyasda baş verən dəyişikliklər dövlətlərin və xalqların qarşısında yeni vəzifələr qoyur. Münaqişələr, humanitar böhranlar, ayrı-seçkilik, dini dözümsüzlük və sosial bərabərsizlik kimi problemlər yalnız bir ölkənin səyləri ilə aradan qaldırıla bilməz. Bu məsələlərə qarşı mübarizə beynəlxalq ictimaiyyətin birgə fəaliyyətini, qarşılıqlı məlumat mübadiləsini və ortaq məsuliyyət anlayışının gücləndirilməsini tələb edir. Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu belə çağırışların müzakirəsi və onların həlli üçün əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 27 oktyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda etdiyi çıxışda bu platformanın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki rolu xüsusi vurğulanmışdır. Forumun mədəniyyətlərarası əlaqələrin və digər əlaqədar məsələlərin həlli üçün səmərəli və əhatəli platformaya çevrilməsi onun qlobal problemlərin müzakirəsinə verdiyi töhfəni əks etdirir. Bu yanaşma dialoqun yalnız mədəniyyət sahəsinə aid olmadığını, eyni zamanda, siyasi, humanitar və sosial məsələlərin həllində də əhəmiyyət daşıdığını göstərir.
Beynəlxalq problemlərin həllində ilk zəruri şərt tərəflərin mövcud vəziyyəti düzgün qiymətləndirməsi və bir-birinin mövqeyini dinləməyə hazır olmasıdır. Qarşılıqlı ittihamların üstünlük təşkil etdiyi mühitdə ortaq qərarların qəbul edilməsi çətinləşir. Əksinə, konstruktiv müzakirələr tərəflərə fikir ayrılıqlarını aydınlaşdırmaq, mümkün kompromisləri müəyyənləşdirmək və gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini seçmək imkanı verir. Bu səbəbdən dialoq beynəlxalq münasibətlərdə etimadın qorunması üçün vacib vasitədir.
Münaqişələrin qarşısının alınması və sülhün möhkəmləndirilməsi dialoqun ən mühüm tətbiq sahələrindəndir. Silahlı qarşıdurmaların nəticələri yalnız müharibədə iştirak edən dövlətlərlə məhdudlaşmır. Onlar regional təhlükəsizliyə, iqtisadi əlaqələrə, əhalinin sosial vəziyyətinə və mədəni irsin qorunmasına da təsir göstərir. Münaqişələrin erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsi, tərəflər arasında əlaqələrin saxlanılması və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanan həll yollarının araşdırılması uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına kömək edə bilər.
Azərbaycanın münaqişə təcrübəsi sülhün və təhlükəsizliyin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir. Prezident İlham Əliyevin forumda ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası, eləcə də Ermənistanla sülh təşəbbüsləri barədə səsləndirdiyi fikirlər regional münasibətlərin gələcək inkişafı baxımından diqqətəlayiqdir. Müharibədən sonrakı mərhələdə əsas vəzifələrdən biri əldə edilmiş nəticələrin davamlı sülhə çevrilməsi, qarşıdurmanın yenidən yaranmasının qarşısının alınması və regionda əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsidir.
Beynəlxalq hüququn prinsiplərinə riayət olunması dialoqun səmərəliliyini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq öhdəliklərinə hörmət göstərilməsi qarşılıqlı etimadın formalaşması üçün vacibdir. Dialoq hüquqi prinsiplərin əvəzi deyil; əksinə, həmin prinsiplərin həyata keçirilməsinə kömək edən siyasi və diplomatik vasitədir. Beynəlxalq ictimaiyyətin qarşısında duran vəzifə qəbul edilən qərarların icrasını təmin etmək, münaqişələrin dərinləşməsinin qarşısını almaq və dövlətlər arasında məsuliyyətli münasibətləri təşviq etməkdir.
Humanitar məsələlər də qlobal dialoqun mühüm istiqamətini təşkil edir. Müharibələr və böhranlar zamanı mülki əhalinin müdafiəsi, qaçqınların və məcburi köçkünlərin hüquqlarının qorunması, tibbi və digər zəruri yardımların çatdırılması beynəlxalq əməkdaşlığın vacib sahələridir. Bu məsələlərdə siyasi fikir ayrılıqlarından asılı olmayaraq, insan həyatının və ləyaqətinin qorunması əsas götürülməlidir. Humanitar əməkdaşlığın genişləndirilməsi beynəlxalq münasibətlərdə etimadın möhkəmlənməsinə də töhfə verir.
Qlobal problemlərin həllində təhsil və maarifləndirmənin rolu da nəzərə alınmalıdır. Dini və etnik dözümsüzlüyün, ayrı-seçkiliyin və yanlış təsəvvürlərin aradan qaldırılması üçün insanların müxtəlif mədəniyyətlər haqqında məlumatlılığının artırılması vacibdir. Təhsil proqramları, beynəlxalq mübadilələr və mədəniyyət tədbirləri insanlara fərqli cəmiyyətlərin həyat tərzini anlamaq imkanı verir. Bu, xüsusilə gənc nəslin sülh və əməkdaşlıq dəyərləri əsasında yetişdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Beynəlxalq dialoqun uğurlu olması üçün müxtəlif tərəflərin iştirakına şərait yaradılmalıdır. Dövlət qurumları ilə yanaşı, beynəlxalq təşkilatlar, elmi dairələr, vətəndaş cəmiyyəti institutları və mədəniyyət nümayəndələri də müzakirələrdə iştirak etməlidirlər. Fərqli təcrübələrin bir araya gətirilməsi problemlərin daha dolğun qiymətləndirilməsinə və yeni həll yollarının müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Bu baxımdan Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu geniş iştirakçılıq prinsipi ilə seçilir.
Forumun səmərəliliyi müzakirələrin konkret nəticələrə çevrilməsi ilə daha da artır. Beynəlxalq tədbirlərdə irəli sürülən ideyalar sonrakı mərhələdə birgə layihələr, təhsil proqramları, humanitar təşəbbüslər və əməkdaşlıq mexanizmləri vasitəsilə davam etdirilməlidir. Yalnız bu halda dialoq real dəyişikliklərə təsir göstərən vasitəyə çevrilə bilər. Davamlı əlaqələrin qurulması, tərəflərin öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi və nəticələrin qiymətləndirilməsi bu prosesin mühüm elementləridir.
Beləliklə, beynəlxalq problemlərin həlli üçün dialoqla yanaşı, siyasi iradə, hüquqi məsuliyyət və ortaq fəaliyyət də tələb olunur. Prezident İlham Əliyevin forumda vurğuladığı yanaşmalar mədəniyyətlərarası münasibətlərin qlobal problemlərin həllindəki əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Müxtəlif ölkələrin bir araya gəlməsi, təcrübələrini bölüşməsi və əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməsi daha təhlükəsiz beynəlxalq mühitin formalaşmasına kömək edə bilər. Ortaq məsuliyyətin gücləndirilməsi isə dialoqun real nəticələr verməsi üçün əsas şərtlərdən biridir.
Zeynəb Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
