AnalitikaGündəmSiyasət

Azərbaycan və Böyük Britaniya münasibətlərində yeni səhifə

Müasir dövrdə dövlətlər arasında münasibətlərin inkişafı, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi hər bir ölkənin beynəlxalq mövqeyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan da xarici siyasətində müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əlaqələrin qurulmasına və möhkəmləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Bu baxımdan Böyük Britaniya ilə münasibətlərin inkişafı ölkəmizin xarici siyasətində mühüm istiqamətlərdən biri hesab olunur.

2026-cı il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması iki ölkənin münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Sənəd Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnham tərəfindən imzalanıb. Bəyannamə tərəflərin mövcud əlaqələri daha da inkişaf etdirmək, əməkdaşlığın əhatə dairəsini genişləndirmək və gələcək üçün ortaq prioritetlər müəyyənləşdirmək istəyini ortaya qoyur.

Uzun illərə söykənən dostluq və əməkdaşlıq

Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlər yeni yaranmayıb. İki ölkə uzun illər ərzində siyasi, iqtisadi və digər sahələrdə əlaqələr qurub. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, eləcə də 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə bu münasibətlərin inkişafında mühüm sənədlərdən olub.

Son illərdə əlaqələrin daha da genişlənməsi tərəflər arasında qarşılıqlı marağın artdığını göstərir. Yeni Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi isə əvvəlki illərdə formalaşmış münasibətlərin daha yüksək səviyyəyə çatdırılmasını nəzərdə tutur. Burada əsas məqsəd yalnız mövcud əməkdaşlığı qorumaq deyil, həm də yeni imkanlar yaratmaq və konkret layihələr vasitəsilə tərəfdaşlığı gücləndirməkdir.

 

Siyasi dialoq və beynəlxalq hüquqa hörmət

Bəyannamədə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri hər iki ölkənin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiqliyini bir daha təsdiqləməsidir. Sənəddə dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət xüsusi vurğulanır.

Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətində daim ön planda saxladığı prinsiplərlə də uyğunluq təşkil edir. Çünki dövlətlər arasında sağlam münasibətlərin qurulması üçün qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüquqa riayət vacib şərtlərdəndir.

Bəyannamədə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması məsələsinə də yer ayrılıb. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş Sülh Zirvəsinin əhəmiyyəti qeyd olunur və regionda davamlı sülhün əldə olunması istiqamətində atılan addımlar müsbət qiymətləndirilir. Böyük Britaniya iki ölkə arasında ikitərəfli dialoqun davam etdirilməsi yolu ilə sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini ifadə edir.

 

Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi

Birgə Bəyannamənin əsas istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Müasir dünyada təhlükəsizlik məsələlərinin daha da aktuallaşdığı bir dövrdə dövlətlərin bu sahədə təcrübə mübadiləsi aparması və qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarını artırması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Sənədə əsasən, Azərbaycan və Böyük Britaniya müdafiə sahəsində təlimlərin keçirilməsi, müvafiq potensialın artırılması və qurumlar arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərəcəklər. Bununla yanaşı, müdafiə sənayesi sahəsində birgə təşəbbüslərin imkanlarının araşdırılması da nəzərdə tutulur.

Təhlükəsizlik əməkdaşlığı yalnız müdafiə məsələləri ilə məhdudlaşmır. Hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquqi sahələrdə təcrübə mübadiləsi də sənəddə öz əksini tapıb. Bu istiqamətlər qanunun aliliyinin və dövlət institutlarının dayanıqlılığının gücləndirilməsinə xidmət edir.

 

İqtisadi əlaqələr və yeni investisiya imkanları

Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri də iqtisadiyyat və ticarətdir. İmzalanmış Bəyannamədə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların

təşviqi və biznes dairələri arasında münasibətlərin inkişafı əsas prioritetlər sırasında göstərilir.

Sənəddə xüsusilə bərpaolunan enerji, infrastruktur və xidmətlər sahəsində əməkdaşlığa diqqət yetirilir. Bu sahələrdə həyata keçiriləcək layihələr yeni iş imkanlarının yaranmasına, müasir texnologiyaların tətbiqinə və iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə töhfə verə bilər.

Bununla yanaşı, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, maliyyə bazarlarında əməkdaşlıq və yaşıl maliyyələşmə imkanlarının araşdırılması da nəzərdə tutulur. Tərəflər arasında təcrübə mübadiləsi və biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi imkanlarından daha səmərəli istifadə etməyə şərait yarada bilər.

 

Orta Dəhliz və Azərbaycanın tranzit imkanları

Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi ölkəmizi Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən birinə çevirir. Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Birgə Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək verilməsi, nəqliyyat, logistika və infrastruktur layihələri vasitəsilə regional ticarətin genişləndirilməsi məsələləri də yer alıb. Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrində rolunun artmasına və region ölkələri arasında iqtisadi münasibətlərin möhkəmlənməsinə imkan yarada bilər.

Orta Dəhliz yalnız yüklərin daşınması üçün istifadə olunan marşrut deyil. O, eyni zamanda ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına, yeni bazarlara çıxışa və regional əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edən mühüm layihədir. Böyük Britaniya ilə bu istiqamətdə əməkdaşlığın inkişafı Azərbaycanın tranzit potensialının beynəlxalq səviyyədə daha geniş tanıdılmasına da töhfə verə bilər.

 

Yaşıl enerji və ekoloji dayanıqlılıq

Son illərdə dünyada enerji təhlükəsizliyi və ətraf mühitin qorunması məsələləri daha çox diqqət mərkəzindədir. Azərbaycan da enerji siyasətində ənənəvi enerji mənbələri ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsinin inkişafına xüsusi önəm verir.

Bəyannamədə Azərbaycan və Böyük Britaniyanın təmiz enerji keçidi istiqamətində əməkdaşlığı genişləndirmək niyyəti ifadə olunur. Buraya bərpaolunan enerji layihələri, yaşıl maliyyə və aşağı karbonlu texnologiyaların inkişafı daxildir.

Bu sahədə əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji potensialının daha səmərəli istifadəsinə, ekoloji tarazlığın qorunmasına və dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin olunmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda, enerji təhlükəsizliyi məsələlərində qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi hər iki ölkə üçün faydalı imkanlar yaradır.

 

Təhsil, elm və innovasiya gələcəyin əsas istiqamətləri kimi

Birgə Bəyannamənin diqqətçəkən tərəflərindən biri də təhsil və innovasiya sahələrinə geniş yer ayrılmasıdır. Çünki müasir dünyada ölkələrin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də insan kapitalı, elmi potensial və texnoloji imkanlarla ölçülür.

Sənəddə ali təhsil, peşə təhsili, rəqəmsal və texniki bacarıqların inkişafı istiqamətində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Universitetlər, elmi-tədqiqat müəssisələri və sənaye sahələri arasında əlaqələrin qurulması da əsas hədəflərdəndir.

Xüsusilə süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və yeni texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi gələcək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə görüləcək işlər gənclərin müasir bilik və bacarıqlara yiyələnməsinə, yeni ixtisasların inkişafına və əmək bazarının tələblərinə uyğun kadrların hazırlanmasına şərait yarada bilər.

Bundan başqa, iki ölkənin vətəndaşları arasında mədəni və peşəkar əlaqələrin genişləndirilməsi, müxtəlif mübadilə proqramlarının təşviqi də sənəddə öz əksini tapıb. Belə təşəbbüslər xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına və qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə kömək edir.

Əməkdaşlığın davamlılığı üçün yeni mexanizm

Bəyannamədə nəzərdə tutulan mühüm məqamlardan biri də hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsidir. Bu görüşlər zamanı sənəddə müəyyən edilmiş üç əsas istiqamət üzrə görülən işlər nəzərdən keçiriləcək, gələcək prioritetlər müəyyənləşdiriləcək və razılaşdırılmış məsələlərin icrası müzakirə olunacaq.

Bu mexanizm əməkdaşlığın yalnız sənəd üzərində qalmasının qarşısını almaq və nəzərdə tutulan məqsədlərin praktik nəticələrə çevrilməsinə nail olmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki hər hansı tərəfdaşlığın uğuru onun imzalanması ilə deyil, zaman keçdikcə hansı real nəticələr verməsi ilə ölçülür.

 

Nəticə

Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması ölkəmizin beynəlxalq əlaqələrinin inkişafı baxımından mühüm hadisədir. Sənəd siyasi dialoqdan iqtisadiyyata, təhlükəsizlikdən təhsilə, innovasiyadan yaşıl enerjiyə qədər bir çox sahəni əhatə edir.

Məncə, bu Bəyannamənin ən vacib tərəfi iki ölkə arasında münasibətlərin gələcəyə hesablanmış konkret istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsidir. Xüsusilə təhsil, texnologiya, iqtisadiyyat və yeni investisiya imkanları gənc nəslin gələcəyi üçün də əhəmiyyətli perspektivlər yaradır.

Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq əlaqələrini genişləndirməsi, müxtəlif ölkələrlə qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlıqlar qurması onun regional və beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Böyük Britaniya ilə imzalanmış bu sənəd də uzun illər ərzində formalaşmış münasibətlərin yeni məzmun qazanmasına və gələcəkdə daha geniş nəticələr verməsinə imkan yarada bilər.

Şamilli Turabəxanım,
YAP Nərimanov rayon təşkilatının gənc fəalı

Oxşar Xəbərlər

Back to top button