Azərbaycanın xarici siyasətində müxtəlif regionlarla qarşılıqlı faydalı əlaqələrin qurulması və mövcud tərəfdaşlıqların inkişaf etdirilməsi mühüm yer tutur. Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə münasibətlərin genişləndirilməsi də bu siyasətin diqqətçəkən istiqamətlərindəndir. Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana səfəri iki ölkə arasında əlaqələrin yeni mərhələyə yüksəldilməsi baxımından əhəmiyyətli hadisədir.
Prezident İlham Əliyevin Baş nazir Hun Manetlə görüşdən sonra mətbuata verdiyi bəyanat Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin mövcud vəziyyətini, əməkdaşlığın perspektivlərini və qarşıda duran əsas vəzifələri əhatə edir. Bəyanatda iqtisadi əlaqələr, investisiya imkanları, humanitar əməkdaşlıq, mina problemi və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində tərəfdaşlıq məsələləri xüsusi diqqət çəkir.
Dövlət başçısının bəyanatında vurğulanan əsas məsələlərdən biri iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi oldu. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, Azərbaycanla Kamboca arasında siyasi münasibətlər yaxşı səviyyədədir və bu münasibətlər iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün əlverişli zəmin yaradır. Bununla belə, mövcud ticarət dövriyyəsi hələlik arzuolunan səviyyədə deyil. Dövlət başçısı gələcəkdə ikitərəfli ticarət əlaqələrində böyük canlanmanın olacağına əminliyini ifadə etdi.
İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların təşviqi və birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə ticarət və investisiya sahəsində praktiki məsələlərlə məşğul olacaq birgə işçi qrupunun yaradılması barədə razılıq əldə olunması diqqətəlayiqdir. Bakıda Azərbaycan və Kamboca şirkətlərinin iştirakı ilə keçirilən biznes forum da sahibkarlar arasında əlaqələrin qurulmasına, yeni tərəfdaşlıqların yaradılmasına və investisiya imkanlarının müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir.
Əməkdaşlıq perspektivləri yalnız ticarətlə məhdudlaşmır. Sənaye, turizm, təhsil, nəqliyyat və rəqəmsal transformasiya sahələrində də qarşılıqlı faydalı əlaqələrin qurulması üçün imkanlar mövcuddur. Bu sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı ölkələr arasında münasibətlərin daha konkret nəticələrlə zənginləşməsinə şərait yarada bilər. Mənim fikrimcə, əsas məsələ mövcud imkanların real layihələrə çevrilməsi və əldə olunan razılaşmaların ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsidir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında diqqət çəkən digər mühüm məsələ mina problemidir. Dövlət başçısı bu problemin həm Azərbaycan, həm də Kamboca üçün ümumi xarakter daşıdığını vurğuladı. Bu sahədə təcrübə və bilik mübadiləsinin aparılması, müasir texnologiyalardan istifadə və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycanın üzləşdiyi mina təhlükəsi işğaldan azad edilmiş ərazilərdə insanların təhlükəsizliyinə, quruculuq işlərinə və Böyük Qayıdış prosesinə ciddi təsir göstərir. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, həmin ərazilərdə Ermənistan tərəfindən basdırılmış minalar nəticəsində 400-dən çox insan həlak olub və xəsarət alıb. Bu fakt mina probleminin ölkəmiz üçün nə qədər ciddi humanitar məsələ olduğunu bir daha göstərir.
Mina təhlükəsi yalnız ərazilərin təmizlənməsi ilə məhdudlaşmır. İnsanların maarifləndirilməsi, təhlükəsizlik qaydalarının öyrədilməsi, mütəxəssislərin təcrübə mübadiləsi və beynəlxalq dəstəyin gücləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Oxşar problemlərlə üzləşən ölkələr arasında əməkdaşlıq mina təmizləmə fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılmasına və insan itkilərinin qarşısının alınmasına töhfə verə bilər. Azərbaycanın bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlığa önəm verməsi problemin həllinə kompleks yanaşmanın göstəricisidir.
Hun Manetin Azərbaycana səfəri çərçivəsində iki ölkə arasında əməkdaşlığın hüquqi və institusional əsaslarını genişləndirən sənədlərin mübadiləsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin və Kambocanın Baş nazirinin iştirakı ilə üç sənəd mübadilə edildi. Bunlara ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu, gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması və vergidən yayınmanın qarşısının alınması haqqında saziş, eləcə də ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq haqqında Çərçivə Sazişi daxildir.
Bu sənədlər müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Təhsil və diplomatiya sahəsində əməkdaşlıq müvafiq qurumlar arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə, bilik və təcrübə mübadiləsinin genişlənməsinə xidmət edə bilər. İkiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında saziş iqtisadi fəaliyyət üçün daha əlverişli şəraitin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq haqqında Çərçivə Sazişi isə qarşılıqlı iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi üçün hüquqi əsas yaradır.
Azərbaycanla Kamboca arasında diplomatik münasibətlər 28 dekabr 1994-cü ildə qurulub. Ötən dövr ərzində iki ölkə arasında siyasi dialoq və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq üçün müəyyən təcrübə formalaşıb. Prezident İlham Əliyevin bəyanatı münasibətlərin daha geniş istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsinə qarşılıqlı marağın olduğunu bir daha nümayiş etdirir.
Azərbaycan və Kamboca Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə kimi platformalarda əməkdaşlıq edirlər. Parlamentlərarası əlaqələr və Azərbaycanın ASEAN Parlamentlərarası Assambleyasında müşahidəçi statusunun əldə edilməsinə Kambocanın göstərdiyi dəstək də münasibətlərin çoxtərəfli müstəvidə inkişafını göstərən amillərdəndir.
Humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi də iki ölkə arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biridir. Sovet İttifaqı dövründə kambocalı tələbələrin Azərbaycanda təhsil alması xalqlar arasında müəyyən əlaqələrin formalaşmasına şərait yaradıb. Təhsil sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, tələbə mübadiləsi imkanlarının yaradılması və akademik əlaqələrin gücləndirilməsi gələcək münasibətlər baxımından əhəmiyyətlidir.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın dövlət xidmətləri sahəsində təcrübəsinə, xüsusilə “ASAN xidmət” modelinə Kambocanın maraq göstərməsi də əməkdaşlığın yeni istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. Belə təcrübə mübadiləsi dövlət idarəçiliyində səmərəliliyin artırılması və vətəndaşlara göstərilən xidmətlərin təkmilləşdirilməsi baxımından faydalı ola bilər.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərir ki, Azərbaycan xarici tərəfdaşlarla münasibətlərində qarşılıqlı hörmətə, beynəlxalq əməkdaşlığa və konkret nəticələrə əsaslanan siyasət yürüdür. Kambocanın Baş nazirinin Azərbaycana səfəri də iki ölkə arasında siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
İnanıram ki, səfər zamanı əldə olunan razılaşmaların ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin daha da inkişafına, iqtisadi və humanitar əlaqələrin genişlənməsinə imkan yaradacaq. Çünki dövlətlər arasında münasibətlərin möhkəmlənməsi yalnız rəsmi görüşlərin nəticələri ilə deyil, həm də əldə olunan razılaşmaların real həyatda tətbiqi, xalqlar arasında əlaqələrin güclənməsi və qarşılıqlı faydalı təşəbbüslərin həyata keçirilməsi ilə ölçülür.
Həcərxanım Vəliyeva ,
YAP fəalı, Hacıqabul rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı
