17 oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyünün bərpası və milli yaddaşın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edən tarixi gündür. 2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhərinin işğaldan azad edilməsi 44 günlük Vətən müharibəsinin gedişində Azərbaycanın əldə etdiyi mühüm hərbi-strateji nailiyyətlərdən biri olmuşdur. Bu hadisə yalnız ərazi üzərində nəzarətin bərpası deyil, həm də uzun illər davam edən münaqişənin yaratdığı siyasi, sosial və humanitar problemlərin aradan qaldırılması istiqamətində yeni mərhələnin başlanğıcı idi.
Füzuli rayonu Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin cənub-şərq hissəsində yerləşməsi, iqtisadi potensialı və tarixi-mədəni irsi ilə seçilən ərazilərdən biridir. 1993-cü il avqustun 23-də Füzuli şəhəri Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, rayonun böyük hissəsində yaşayış infrastrukturu dağıdılmış və əhali doğma yurdlarından məcburi köçkün düşmüşdür. İşğal nəticəsində bölgənin iqtisadi həyatına, sosial münasibətlərinə və mədəni irsinə ciddi zərər dəymişdir.
Füzulinin işğalı probleminin mahiyyəti yalnız ərazi itkisi ilə məhdudlaşmırdı. Bu proses minlərlə insanın həyat şəraitinin dəyişməsinə, ailələrin parçalanmasına, ənənəvi təsərrüfat əlaqələrinin pozulmasına və insanların doğma məkanla bağlı tarixi yaddaşının yeni şəraitdə qorunması zərurətinə səbəb olmuşdu. Beləliklə, Füzuli məsələsi Azərbaycan üçün həm siyasi-hüquqi, həm də sosial-humanitar problem xarakteri daşıyırdı.
Uzun illər ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həlli istiqamətində aparılan danışıqlar gözlənilən nəticəni vermədi. Bu şəraitdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalırdı. 2020-ci ildə baş verən hərbi-siyasi proseslər həmin problemin həllində keyfiyyətcə yeni mərhələ yaratdı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Oktyabrın 17-də Füzuli şəhərinin azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun cənub istiqamətində həyata keçirdiyi əməliyyatların əhəmiyyətli nəticələrindən biri idi. Şəhərin azad olunması müdafiə mövqelərinin yarılması və sonrakı hərbi əməliyyatlar üçün əlverişli şəraitin formalaşması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyırdı.
Hadisənin siyasi əhəmiyyəti isə ondan ibarət idi ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində konkret nəticələr əldə olunurdu. Füzulinin azad edilməsi dövlətin hərbi-siyasi iradəsinin, ordunun əməliyyat imkanlarının və cəmiyyətin milli həmrəyliyinin mühüm göstəricisi kimi çıxış etdi.
Bununla yanaşı, tarixi hadisənin qiymətləndirilməsi yalnız hərbi uğurun təsviri ilə məhdudlaşmamalıdır. Qələbənin arxasında Azərbaycan hərbçilərinin fədakarlığı, şəhidlərin həyatı və xalqın göstərdiyi mənəvi dəstək dayanır. Buna görə də Füzuli şəhəri günü həm Zəfərin qeyd edilməsi, həm də Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsinin ehtiramla yad olunması baxımından xüsusi məna daşıyır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə 17 oktyabrın Füzuli şəhəri günü kimi təsis edilməsi bu tarixi hadisənin milli yaddaşda möhkəmləndirilməsinə və gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir.
Füzulinin azad edilməsi ilə qarşıda yeni vəzifələr meydana çıxdı. Əgər hərbi mərhələnin əsas məqsədi ərazi bütövlüyünün bərpası idisə, müharibədən sonrakı mərhələnin başlıca istiqaməti dağıdılmış şəhərin yenidən qurulması, sosial-iqtisadi həyatın bərpası və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsidir.
Füzulidə həyata keçirilən infrastruktur layihələri, nəqliyyat-kommunikasiya sisteminin yenilənməsi və müasir yaşayış mühitinin yaradılması bölgənin gələcək inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi şəhərin nəqliyyat əlçatanlığını artırmaqla yanaşı, Qarabağın iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi və regionun investisiya imkanlarının inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir.
Lakin yenidənqurmanın nəticələrini yalnız tikilən yollar, binalar və digər infrastruktur obyektləri ilə ölçmək düzgün olmazdı. Davamlı inkişafın əsas göstəriciləri əhalinin təhlükəsiz yaşayışının təmin edilməsi, məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı, sahibkarlığın inkişafı və sosial mühitin bərpasıdır.
Bu baxımdan Böyük Qayıdış proqramı Füzulinin gələcək inkişafının mühüm istiqamətlərindən biridir. İnsanların doğma torpaqlara qayıtması tarixi ədalətin bərpası ilə yanaşı, bölgədə yeni iqtisadi və sosial münasibətlərin formalaşmasına da şərait yaradır. Qayıdışın uzunmüddətli uğuru isə əhalinin yalnız fiziki olaraq öz doğma yurduna dönməsindən deyil, orada sabit həyat qurmaq və iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olmaq imkanlarından asılıdır.
Füzuli şəhəri gününün əhəmiyyəti tarixi yaddaşın qorunması və milli kimliyin gələcək nəsillərə ötürülməsi ilə də bağlıdır. Tarixi hadisələrin öyrənilməsi cəmiyyətə keçmişi anlamaqla yanaşı, müasir dövlətçilik proseslərinin mahiyyətini dərk etmək imkanı verir.
Təhsil müəssisələrində Füzulinin işğal və azadlıq tarixinin tədrisi faktoloji məlumatların çatdırılması ilə məhdudlaşmamalıdır. Şagirdlər hadisələrin səbəb və nəticələrini təhlil etməli, müharibənin insan həyatına və sosial münasibətlərə təsirini anlamalı, tarixi-mədəni irsin qorunmasının əhəmiyyətini dərk etməlidirlər. Bu yanaşma gənclərdə tarixi düşüncənin, vətəndaşlıq məsuliyyətinin və milli-mənəvi dəyərlərə hörmətin formalaşmasına kömək edir.
Eyni zamanda, Füzulinin tarixi abidələrinin, mədəni irs nümunələrinin və keçmiş yaşayış mühitinin araşdırılması bölgənin tarixinin daha dərindən öyrənilməsi üçün elmi imkanlar yaradır. Mədəni irsin qorunması yalnız keçmişə münasibət deyil, həm də gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətdir.
Füzuli şəhərinin azad edilməsi və sonrakı bərpa prosesi üç əsas istiqamətdə qiymətləndirilə bilər: ərazi bütövlüyünün bərpası, sosial-iqtisadi dirçəliş və tarixi yaddaşın qorunması. Bu istiqamətlər bir-birini tamamlayır və şəhərin gələcək inkişafının əsasını təşkil edir.
Hərbi qələbə Füzulinin inkişafı üçün zəruri siyasi və təhlükəsizlik zəminini yaratdı. Lakin bu nailiyyətin uzunmüddətli nəticələri şəhərin iqtisadi potensialının reallaşdırılması, əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi, məşğulluğun təmin olunması və sosial infrastrukturun səmərəli fəaliyyətindən asılıdır. Eyni zamanda, ərazidə minalardan təmizləmə işlərinin davam etdirilməsi, ekoloji təhlükəsizliyin qorunması və tarixi-mədəni irsin bərpası da inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissələridir.
Bu baxımdan Füzuli şəhəri günü yalnız keçmişdə əldə edilmiş qələbənin xatırlanması deyil, həm də azad edilmiş ərazilərin gələcək inkişafı qarşısında duran vəzifələrin dərk olunması üçün əhəmiyyətlidir. Füzulinin dirçəlişi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi bərpa siyasətinin nəticələrini və dövlətin uzunmüddətli inkişaf məqsədlərini əks etdirən mühüm nümunədir.
17 oktyabr – Füzuli şəhəri günü Azərbaycanın müasir tarixində milli iradənin, dövlət suverenliyinin və doğma torpaqlara qayıdışın rəmzidir. 2020-ci ildə şəhərin işğaldan azad edilməsi uzun illər davam edən münaqişənin yaratdığı problemlərin həlli istiqamətində mühüm mərhələ açmışdır.
Bu gün Füzulinin qarşısında duran əsas vəzifə tarixi Zəfərin nəticələrini dayanıqlı inkişafa çevirmək, əhalinin doğma torpaqlarda təhlükəsiz və layiqli həyatını təmin etmək, iqtisadi imkanları genişləndirmək və tarixi-mədəni irsi qorumaqdır. Füzulinin yenidən qurulması göstərir ki, ərazi bütövlüyünün bərpası ilə başlayan prosesin davamı sosial rifahın yüksəldilməsi, milli yaddaşın qorunması və gələcək nəsillər üçün inkişaf imkanlarının yaradılması ilə bağlıdır.
Beləliklə, Füzuli şəhəri günü həm tarixi Zəfərin təntənəsi, həm də quruculuq, inkişaf və gələcək qarşısında məsuliyyət günüdür. Füzulinin dirçəlişi Azərbaycanın tarixi yaddaşını müasir inkişaf hədəfləri ilə birləşdirən, milli həmrəyliyi və dövlətçilik düşüncəsini möhkəmləndirən mühüm proses kimi qiymətləndirilməlidir.
Təranə Əlivərdiyeva,
YAP Yasamal rayon təşkilatının gənc fəalı
