Azərbaycan tarixinin şanlı səhifələri xalqımızın azadlıq mübarizəsi, milli birlik və dövlətçilik iradəsi ilə yazılıb. Bu səhifələr arasında 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi xüsusi yer tutur. Həmin müharibə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ olmaqla yanaşı, onilliklər ərzində doğma yurdlarından ayrı düşmüş yüz minlərlə insanın qayıdış ümidini gerçəyə çevirdi. Bu tarixi Zəfərin mühüm hadisələrindən biri də Qubadlı şəhərinin 2020-ci il oktyabrın 25-də işğaldan azad edilməsi oldu. Qubadlının azadlığı Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığının, xalqımızın sarsılmaz iradəsinin və Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən qətiyyətli siyasətin nəticəsi idi. Bu gün Qubadlı yalnız hərbi qələbənin rəmzi deyil. O, həm də yenidənqurmanın, tarixi-mədəni irsin qorunmasının, müasir şəhərsalmanın və Böyük Qayıdış strategiyasının mühüm ünvanlarından birinə çevrilir. Burada aparılan quruculuq işləri Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə yeni həyat qurmaq əzmini nümayiş etdirir. Qubadlı Azərbaycanın cənub-qərbində, Zəngəzur bölgəsinin tarixi məkanında yerləşən, təbiəti, çayları, dağları və qədim yaşayış məskənləri ilə seçilən rayonlarımızdandır. Rayonun ərazisi tarixən Azərbaycan xalqının yaşayış, təsərrüfat və mədəni həyatının mühüm məkanlarından biri olub. Qubadlının tarixi yalnız müasir inzibati sərhədlərlə məhdudlaşmır. Burada qədim yaşayış izləri, memarlıq abidələri, qalalar, qəbiristanlıqlar və xalqımızın tarixi yaddaşını yaşadan digər maddi-mədəniyyət nümunələri mövcuddur. Xırman yeri yaşayış məskəni, Koroğlu qalası, Qalaça və Maltəpəsi kimi abidələr rayonun tarixi əhəmiyyətini göstərən nümunələr sırasındadır. 1930-cu ildə rayon kimi təşkil edilən Qubadlı uzun illər kənd təsərrüfatı, xüsusilə taxılçılıq, heyvandarlıq, üzümçülük və digər təsərrüfat sahələri ilə tanınıb. Bərgüşad çayı və Həkəri hövzəsinə yaxın ərazilər rayonun təbii mənzərəsinə, təsərrüfat imkanlarına və yaşayış ənənələrinə xüsusi rəng qatıb. Qubadlının milli kimliyinin formalaşmasında burada yaşayan insanların zəhmətkeşliyi, adət-ənənələri, el-obaya bağlılığı və Vətən sevgisi mühüm rol oynayıb. Bu diyarın sakinləri öz torpaqlarına yalnız yaşayış məkanı kimi deyil, ata-babalarının yadigarı və gələcək nəsillərə ötürülməli müqəddəs miras kimi yanaşıblar. Məhz buna görə Qubadlının işğaldan azad olunması təkcə ərazi üzərində nəzarətin bərpası deyil, həm də tarixi yaddaşın, doğma yurda bağlılığın və milli mənəvi dəyərlərin yenidən dirçəldilməsi deməkdir. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının tarixi ədalətin bərpası uğrunda mübarizəsində yeni mərhələ açdı. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə düşmənə qarşı uğurlu əməliyyatlar həyata keçirərək işğal altındakı ərazilərimizi bir-birinin ardınca azad etdi. Cəbrayıl və Zəngilanın azad olunması ilə cənub istiqamətində yaranan strateji üstünlük Qubadlı uğrunda əməliyyatların da gedişinə təsir göstərdi. Rayon ərazisindəki yüksəkliklər, mühüm yollar və möhkəmləndirilmiş mövqelər uğrunda şiddətli döyüşlər aparıldı. Azərbaycan əsgər və zabitləri çətin döyüş şəraitində böyük cəsarət və peşəkarlıq nümayiş etdirdilər. 2020-ci il oktyabrın 25-də Prezident İlham Əliyev Qubadlı şəhərinin işğaldan azad olunduğunu Azərbaycan xalqına bəyan etdi. Bu xəbər uzun illər doğma yurdlarının həsrəti ilə yaşayan qubadlılılar üçün böyük sevinc, bütün Azərbaycan xalqı üçün isə qürur mənbəyi oldu. Qubadlı şəhərinin azad edilməsi Vətən müharibəsinin gedişində mühüm hərbi-strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Bu qələbə Azərbaycanın digər istiqamətlərdəki hərbi uğurlarını möhkəmləndirdi və müharibənin yekun nəticəsinə təsir göstərən mühüm hadisələrdən biri oldu. Qubadlının azadlığı şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin fədakarlığı və Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı bahasına qazanıldı. Bu qələbənin arxasında hər bir hərbçinin cəsarəti, döyüş yoldaşına sədaqəti və Vətən qarşısında məsuliyyət hissi dayanırdı. Qubadlı uğrunda döyüşlərdə qəhrəmanlıq göstərən hərbçilərimizin xatirəsi daim ehtiramla anılmalıdır. Onların fədakarlığı yalnız bir şəhərin deyil, Azərbaycanın milli iradəsinin və dövlət suverenliyinin qorunması tarixinin ayrılmaz hissəsidir. 2020-ci il oktyabrın 25-i bu gün Qubadlı Şəhəri Günü kimi qeyd olunur. Qubadlı şəhərinin azad edilməsindən sonra Azərbaycan dövlətinin bu əraziyə qayıdışı rəmzi və əməli addımlarla davam etdi. 2020-ci il dekabrın 23-də Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Qubadlı rayonuna səfər etdilər. Dövlət başçısı Qubadlı şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bu hadisə şəhərin azadlığının və Azərbaycan dövlətinin suveren hüquqlarının bərpasının rəmzinə çevrildi. Prezident İlham Əliyevin səfər zamanı gördüyü dağıntılar işğalın ağır nəticələrini bir daha üzə çıxarırdı. Şəhərin yaşayış binalarının və infrastrukturunun böyük hissəsi dağıdılmış, sakinlərin normal həyata qayıtması üçün zəruri şərait məhv edilmişdi. Lakin dağıntılar Azərbaycan dövlətinin iradəsini sarsıda bilmədi. Əksinə, Qubadlının yenidən qurulması üçün görüləcək işlərin miqyasını müəyyənləşdirdi. Dövlət başçısının azad edilmiş torpaqlara səfərləri bərpa prosesinin başlanğıcında mühüm siyasi və mənəvi əhəmiyyət daşıyırdı. Bayrağın Qubadlıda ucaldılması bir həqiqəti təsdiqlədi: bu torpaqlar Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir və onların gələcəyi Azərbaycan xalqının iradəsi ilə müəyyən edilir.
Prezident İlham Əliyevin Qubadlıya səfərləri — xronoloji ardıcıllıq
1. 23 dekabr 2020 — Qubadlı şəhərində Dövlət Bayrağının ucaldılması
2. 25 oktyabr 2021 — Yol, enerji və sərhəd təhlükəsizliyi infrastrukturu
3. 19 oktyabr 2022 — Su anbarları, rəqəmsal idarəetmə və şəhərin Baş planı
4. 4 may 2023 — Şəhərin yaşayış və sosial infrastrukturunun təməli
Qubadlının coğrafi mövqeyi onun nəqliyyat və logistika baxımından əhəmiyyətini artırır. Rayonun Laçın və Zəngilan istiqamətləri ilə əlaqələri, həmçinin Xudafərin–Qubadlı–Laçın avtomobil yolu kimi layihələr bölgənin gələcək iqtisadi inkişafı üçün mühüm imkanlar yaradır. Xanlıq–Qubadlı yolunun təməlqoyma mərasimi rayonun yol infrastrukturunun yenilənməsi istiqamətində atılmış mühüm addımlardan biri idi. Müasir yollar yaşayış məntəqələri arasında əlaqəni gücləndirir, tikinti materiallarının və məhsulların daşınmasını asanlaşdırır, sakinlərin sosial xidmətlərə çıxışını yaxşılaşdırır. Nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı Qubadlıda kənd təsərrüfatı, turizm, ticarət və xidmət sahələrinin gələcək imkanlarını da genişləndirə bilər. Yolların keyfiyyətli və dayanıqlı olması istehsalçıların bazarlara çıxışını asanlaşdırır, yeni sahibkarlıq təşəbbüsləri üçün əlverişli mühit yaradır. Qubadlının nəqliyyat infrastrukturu yalnız rayonun daxili ehtiyaclarına xidmət etmir. O, Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun digər əraziləri ilə əlaqələrin möhkəmlənməsi və Azərbaycanın ümumi nəqliyyat şəbəkəsinin inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Böyük Qayıdış Azərbaycan dövlətinin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi ən mühüm sosial və iqtisadi proqramlardan biridir. Bu proqramın əsas məqsədi keçmiş məcburi köçkünlərin təhlükəsiz, mərhələli və dayanıqlı şəkildə öz doğma torpaqlarına qayıtmasını təmin etməkdir. Qubadlıda bu məqsədə nail olmaq üçün yaşayış məhəllələrinin, məktəblərin, xəstəxananın, inzibati binaların və kəndlərin tikintisi nəzərdə tutulub. Bu obyektlər insanların daimi məskunlaşması və normal həyat sürməsi üçün vacib şərtlərdir. Doğma yurda qayıdış yalnız mənzillərin açarlarının təqdim edilməsi ilə başa çatmır. İnsanların öz doğma torpaqlarında işləməsi, uşaqlarının təhsil alması, tibbi xidmətlərdən yararlanması, təsərrüfat qurması və sosial həyatda iştirak etməsi üçün imkanlar yaradılmalıdır. Qubadlının gələcək inkişafında məşğulluq məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kənd təsərrüfatı, tikinti, ticarət, nəqliyyat, xidmət və turizm sahələrinin inkişafı rayon sakinlərinin iqtisadi fəallığının artmasına şərait yarada bilər. Böyük Qayıdışın uğuru insanların doğma yurdda uzunmüddətli və təhlükəsiz həyat qurması ilə ölçüləcək. Bu baxımdan Qubadlıda görülən işlər həm sosial, həm iqtisadi, həm də mənəvi əhəmiyyət daşıyır.
Bayram Xudayarov,
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal üzvü
