Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemindədövlətlərarası əlaqələrin inkişafı qarşılıqlı maraqlar, siyasi etimad və iqtisadi əməkdaşlıq əsasındaformalaşır. Azərbaycan Respublikası ilə İtaliyaRespublikası arasında qurulmuş münasibətlər də buprinsiplərə əsaslanaraq dinamik inkişaf yolu keçmiş vəbu gün strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir. İkiölkə arasında əlaqələrin formalaşması vəmöhkəmlənməsi həm regional, həm də qlobalmiqyasda mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
İtaliya Respublikası Azərbaycanın müstəqilliyini 1 yanvar 1992-ci ildə tanımış, 8 may 1992-ci ildə isədiplomatik münasibətlər qurulmuşdur. Bu tarix iki ölkəarasında siyasi əlaqələrin başlanğıcı olmaqla yanaşı, gələcək əməkdaşlıq üçün möhkəm təməl yaratmışdır. Qısa müddət ərzində diplomatik münasibətlər intensivinkişaf etmiş, qarşılıqlı səfərlər və yüksək səviyyəligörüşlər bu əlaqələrin daha da dərinləşməsinə şəraityaratmışdır.
Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin mühümxüsusiyyətlərindən biri onların çoxşaxəli xarakterdaşımasıdır. Bu münasibətlər yalnız siyasi sahə iləməhdudlaşmayaraq iqtisadi, enerji, humanitar, mədənivə digər istiqamətləri də əhatə edir. 2020-ci il fevralın20-də Roma şəhərində imzalanmış “Çoxölçülü StratejiTərəfdaşlığın Gücləndirilməsinə dair BirgəBəyannamə” iki ölkə arasında münasibətlərin ənyüksək siyasi sənədi hesab olunur və gələcəkəməkdaşlıq üçün əsas istiqamətləri müəyyənləşdirir.
Siyasi münasibətlər baxımından Azərbaycan və İtaliyaarasında qarşılıqlı etimada əsaslanan əlaqələrmövcuddur. Dövlət başçılarının mütəmadi qarşılıqlısəfərləri və yüksək səviyyəli dialoq bu münasibətlərindavamlı inkişafını təmin edir. Bu əlaqələr həmikitərəfli formatda, həm də beynəlxalq təşkilatlarçərçivəsində uğurla davam etdirilir. Tərəflər bir-birininsuverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətprinsiplərinə sadiq qalaraq beynəlxalq hüquqaəsaslanan əməkdaşlıq həyata keçirirlər.
İqtisadi sahədə əməkdaşlıq Azərbaycan–İtaliyamünasibətlərinin əsas sütunlarından biridir. İtaliyauzun illərdir Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarındanbiri kimi çıxış edir. Azərbaycan isə İtaliyanın CənubiQafqaz regionunda ən böyük iqtisadi tərəfdaşıdır. Xüsusilə enerji sahəsində əməkdaşlıq bumünasibətlərin lokomotivi hesab olunur. Azərbaycannefti uzun illərdir İtaliya bazarına ixrac edilir vəölkənin enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır.
Trans-Adriatik qaz kəmərinin (TAP) istifadəyəverilməsi ilə Azərbaycan qazının Avropa bazarına, o cümlədən İtaliyaya çatdırılması təmin edilmişdir. Bulayihə yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdanstrateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Avropanınetibarlı enerji tərəfdaşı kimi çıxış edərək enerjitəhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir.
İki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlıq yalnız enerjisektoru ilə məhdudlaşmır. Sənaye, tikinti, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və digər sahələrdə də geniş əməkdaşlıqmövcuddur. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən çoxsaylıİtaliya şirkətləri müxtəlif layihələrin həyatakeçirilməsində iştirak edir və bu da iqtisadi əlaqələrindərinləşməsinə şərait yaradır. İnvestisiya qoyuluşları, birgə layihələr və texnologiya transferi buəməkdaşlığın əsas elementlərindəndir.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusiəhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyionu Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzitmərkəzinə çevirir. Bu imkanlardan istifadə edərəkAzərbaycan və İtaliya arasında ticarət və iqtisadiəlaqələrin daha da genişləndirilməsi mümkündür. OrtaDəhliz çərçivəsində həyata keçirilən layihələr bubaxımdan xüsusi önəm daşıyır.
Humanitar və mədəni əlaqələr də Azərbaycan–İtaliyamünasibətlərinin vacib istiqamətlərindən biridir. Təhsil, elm, mədəniyyət və turizm sahələrində həyatakeçirilən layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanıvə dostluğu gücləndirir. Mədəni irsin qorunması, birgətədbirlərin təşkili və tələbə mübadiləsi proqramları busahədə əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edir.
Parlamentlərarası əlaqələr də münasibətlərininkişafında mühüm rol oynayır. Hər iki ölkəninparlamentlərində fəaliyyət göstərən dostluq qruplarıqanunvericilik sahəsində təcrübə mübadiləsinə vəsiyasi dialoqun gücləndirilməsinə töhfə verir. Buəlaqələr siyasi münasibətlərin daha da dərinləşməsinəxidmət edir.
Eyni zamanda, Azərbaycan və İtaliya arasındaimzalanmış çoxsaylı müqavilə və sazişlər əməkdaşlığınhüquqi bazasını möhkəmləndirmişdir. Ümumilikdə, ikiölkə arasında onlarla sənəd imzalanmışdır ki, bu damünasibətlərin sistemli və davamlı inkişafını təminedir.
Gələcək perspektivlərə nəzər saldıqda, Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin daha dagenişlənəcəyi aydın görünür. Xüsusilə yaşıl enerji, innovasiya, rəqəmsal texnologiyalar və davamlı inkişafsahələrində əməkdaşlıq üçün böyük potensialmövcuddur. Bu sahələrdə həyata keçiriləcək birgəlayihələr iki ölkə arasında əlaqələrin yeni mərhələyəkeçməsinə səbəb olacaqdır.
Azərbaycan Respublikası ilə İtaliya Respublikasıarasında ikitərəfli münasibətlər qarşılıqlı fayda, etimadvə strateji baxış əsasında qurulmuşdur. Bumünasibətlər zaman keçdikcə daha da möhkəmlənmişvə çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinə çevrilmişdir. İmzalanmış strateji sənədlər və həyata keçirilənlayihələr bu tərəfdaşlığın davamlı və perspektivliolduğunu bir daha təsdiq edir. Gələcəkdə də bumünasibətlərin daha da inkişaf edərək həm iki ölkənin, həm də wider regionun sabitliyinə və rifahına töhfəverəcəyi şübhəsizdir.
İlahə Hüseynova,
YAP Xətai rayon təşkilatnın fəalı ,165 saylı məktəbin müəllimi
