Fevralın 4-də Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabidə “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın təqdimolunma mərasimi keçirildi. Tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı və çıxışı mərasimi təkcə bir mükafatlandırma aktı deyil, həm də regional sülhün qlobal miqyasda qəbul edilən dəyər kimi təqdimatı səviyyəsinə yüksəltdi. Son illərin mürəkkəb geosiyasi reallıqları fonunda bu mərasim Qafqazda sülhün mümkünlüyü və onun dayanıqlı mexanizmlərlə möhkəmləndirilməsi barədə mühüm mesajlar verdi.
Sülhün “mümkün” olmasından “qurulan” sülhə
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqəti çəkən əsas xətt sülhün abstrakt çağırış deyil, konkret siyasi iradə, real addımlar və praktiki əməkdaşlıqla bərqərar olan proses kimi təqdim olunması idi. O, Azərbaycanın müstəqillik əldə etdikdən bəri ilk dəfə sülh şəraitini yaşamağa başladığını vurğulayaraq, bu dövrün həm psixoloji, həm də siyasi baxımdan yeni təcrübə olduğunu qeyd etdi. Bu yanaşma regional sülhün yalnız sənədlər üzərində deyil, cəmiyyətlərin gündəlik həyatında, iqtisadi münasibətlərdə və qarşılıqlı etimadın formalaşmasında ölçülməli olduğunu göstərir.
Əliyevin nitqində sülhün “öyrənilən” bir vəziyyət kimi xarakterizə edilməsi də təsadüfi deyil. Uzunmüddətli münaqişələrdən çıxan regionlarda sülh bəzən müharibənin bitməsi kimi anlaşılır. Halbuki sülh — yeni qaydaların, yeni davranış mədəniyyətinin və yeni gələcək təsəvvürünün qurulmasıdır. Bu, yalnız diplomatiyanın deyil, həm də dövlət idarəçiliyinin, iqtisadi planlamanın və ictimai psixologiyanın yenilənməsini tələb edir.
Qlobal dəstəyin və siyasi iradənin kəsişməsi
Mərasimdə müxtəlif dövlət və hökumət başçılarının videomüraciətləri nümayiş olundu. Bu çıxışlarda ümumi bir xətt vardı: Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh istiqamətində irəliləyişin tarixi əhəmiyyət daşıması. Məsələn, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan hər iki tərəfin razılaşma üzərində razılığa gəldiyini, bunun Qafqazın gələcəyində “yeni səhifə” aça biləcəyini qeyd etdi. Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev isə bu prosesin uzunmüddətli münaqişələrin dialoq və təmkinlə həll edilə biləcəyini nümayiş etdirdiyini vurğuladı.
Bu mesajlar göstərir ki, regional sülh yalnız iki ölkənin münasibətlərinin normallaşması deyil, həm də beynəlxalq sistem üçün nümunə rolunu oynaya biləcək siyasi modeldir. Xüsusən “qarşıdurma məntiqi əvəzinə sülhün seçilməsi” ideyası bu mərasimin konseptual mahiyyətini açıqlayır: sülh bəzən “zəiflik” kimi təqdim edilsə də, əslində o, ən çətin qərarların verilməsi cəsarətidir.
Əbu-Dabidə “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın təqdimolunma mərasimi, Prezident İlham Əliyevin çıxışı və tədbir iştirakçılarının ümumi mesajı bir həqiqəti önə çıxardı: regional sülh artıq uzaq ideal deyil, qurulan reallıq kimi dəyərləndirilir. Lakin bu reallığın davamlı olması üçün siyasi iradənin qorunması, iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsi, etimadın institusional mexanizmlərlə təmin edilməsi və cəmiyyətlərin sülhə adaptasiyası əsas şərtlərdir.
Bu mərasim Qafqazda yeni bir dövrün — sülhün yalnız “bitmiş müharibə” yox, “qurulan gələcək” kimi anlaşıldığı dövrün başlanğıcına işarə etdi. Regional sabitlik, təhlükəsizlik və rifah üçün açılan bu imkan pəncərəsi düzgün qiymətləndirildiyi təqdirdə, təkcə Cənubi Qafqaz üçün deyil, daha geniş region üçün də nümunəvi bir model yarada bilər.
Elman Məmmədov,
Ərazi Partiya təşkilatıının sədr müavini, RTTTYM PHŞ-da Texniki Dəstək bölmə müdiri
