Müasir dövlətlərarası əməkdaşlığın davamlılığı yalnız iqtisadi göstəricilər və siyasi razılaşmalarla müəyyən olunmur. İnsan kapitalı, bilik mübadiləsi və peşəkar əlaqələr də uzunmüddətli tərəfdaşlığın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manet ilə görüşündə təhsil sahəsinə diqqət yetirməsi Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin gələcəyinə yönəlmiş əhəmiyyətli istiqamətlərdən biridir. Təhsil əməkdaşlığı iki ölkənin gəncləri və mütəxəssisləri arasında əlaqələrin genişlənməsinə, qarşılıqlı təcrübənin öyrənilməsinə və yeni birgə təşəbbüslərin meydana çıxmasına imkan yarada bilər.
Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrində vaxtilə yüzlərlə kambocalı tələbənin təhsil alması iki ölkə arasında humanitar əlaqələrin tarixi təməlini formalaşdırıb. Bu təcrübənin yenidən canlandırılması müasir əməkdaşlığın inkişafı üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Təhsil əlaqələrinin bərpası yalnız tələbə mübadiləsi ilə məhdudlaşmamalı, universitetlər arasında akademik əməkdaşlıq, birgə elmi layihələr və mütəxəssis hazırlığı kimi istiqamətləri də əhatə etməlidir. Belə təşəbbüslər iki ölkənin təhsil sistemləri arasında qarşılıqlı öyrənmə imkanlarını genişləndirə bilər.
İnsan kapitalının inkişafı iqtisadi əməkdaşlığın səmərəliliyinə də birbaşa təsir göstərir. Ticarət, logistika, rəqəmsal texnologiyalar və sənaye sahələrində əlaqələrin genişlənməsi həmin istiqamətlər üzrə hazırlıqlı mütəxəssislərə ehtiyacı artırır. Azərbaycan və Kamboca arasında təlim proqramlarının təşkili, peşəkar biliklərin paylaşılması və müvafiq sahələrdə təcrübə mübadiləsi biznes əlaqələrinin daha keyfiyyətli qurulmasına kömək edə bilər. Bu cür əməkdaşlıq insan resurslarının inkişafı ilə yanaşı, yeni iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsini də asanlaşdıra bilər.
Təhsil və elmi əlaqələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə də xidmət edir. Xarici ölkədə təhsil alan gənclər həmin ölkənin dili, mədəniyyəti və cəmiyyətinin xüsusiyyətləri ilə tanış olur, gələcəkdə isə iki ölkə arasında əlaqələrin inkişafına töhfə verə bilirlər. Buna görə də tələbə mübadiləsi və akademik tərəfdaşlıq yalnız təhsil siyasətinin deyil, həm də uzunmüddətli ictimai diplomatiyanın mühüm elementidir. Azərbaycan–Kamboca münasibətlərində bu potensialdan istifadə edilməsi humanitar əməkdaşlığın daha geniş əsaslar üzərində qurulmasına imkan verər.
Beləliklə, insan kapitalı Azərbaycan və Kamboca arasında əməkdaşlığın gələcək inkişafında mühüm strateji resurs kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin təhsil əlaqələrinin bərpasına və genişləndirilməsinə göstərdiyi diqqət mövcud tarixi təcrübənin müasir ehtiyaclarla uzlaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Akademik mübadilə, peşə hazırlığı və birgə elmi təşəbbüslər vasitəsilə iki ölkə arasında yalnız bilik dövriyyəsi deyil, həm də uzunmüddətli qarşılıqlı etimad və əməkdaşlıq mədəniyyəti inkişaf etdirilə bilər.
Ofelya Nəsirova,
YAP Nizami rayon təşkilatının “Şirin Mirzəyev küçəsi, 53” ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
