Təhsil, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gənc nəslin sağlam dünyagörüşünün formalaşdırılması hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdəndir. Sürətlə dəyişən müasir dünyada informasiya axınının genişlənməsi, sosial şəbəkələrin uşaqların və gənclərin düşüncəsinə təsiri təhsil mühitində vahid yanaşmanın, sağlam mənəvi mühitin və məsuliyyətli vətəndaşlıq mövqeyinin əhəmiyyətini daha da artırır.
Azərbaycan Respublikasında ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı müəyyən edilmiş tələblər də məktəb mühitində nizam-intizamın, bərabərliyin, peşəkarlığın və dünyəvilik prinsipinin qorunması baxımından diqqət çəkən məsələlərdəndir.
Dünyəvi təhsil və milli dövlətçilik prinsipləri
Azərbaycan müstəqil, suveren və dünyəvi dövlətdir. Ölkəmizdə dövlətçilik ənənələrinin qorunması, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması və müasir təhsil sisteminin inkişafı bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir.
Prezident İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında çıxışında ideoloji təhlükəsizliyin fiziki təhlükəsizlik qədər mühüm olduğunu vurğulamış, təhsilin və vətənpərvərliyin xaricdən gələn ideoloji təsirlərə qarşı əsas vasitələrdən olduğunu qeyd etmişdir.
Bu yanaşma təhsilin yalnız bilik qazandırmaqla məhdudlaşmadığını göstərir. Məktəb həm də uşaqların dünyagörüşünün, milli kimliyinin, vətəndaşlıq mövqeyinin və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissinin formalaşdığı mühüm ictimai məkandır.
İnternet və sosial şəbəkələr vasitəsilə yayılan məlumatların xarakteri nəzərə alınarsa, uşaqların tənqidi düşüncə qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsi, onların müxtəlif təsirləri düzgün qiymətləndirməyi öyrənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bunun ən etibarlı yollarından biri keyfiyyətli təhsil, elmi dünyagörüşü, milli tarixə bağlılıq və sağlam vətənpərvərlik ruhudur.
Vahid məktəbli forması: Bərabərlik və məktəb mədəniyyəti
Məktəbli forması ilk baxışda yalnız geyim məsələsi kimi görünə bilər. Lakin onun sosial və tərbiyəvi əhəmiyyəti daha genişdir.
Vahid geyim forması şagirdlər arasında maddi imkanlardan qaynaqlanan fərqlərin ön plana çıxmasını azalda, məktəbə aidlik hissini gücləndirə və təhsil mühitində bərabər münasibətlərin formalaşmasına kömək edə bilər. Məktəbə gələn hər bir uşağın geyiminin qiymətinə və dəbə uyğunluğuna deyil, biliyinə, bacarığına, davranışına və şəxsi keyfiyyətlərinə görə dəyərləndirilməsi vacibdir.
Bu baxımdan məktəbli forması məktəbdaxili nizam-intizamın və vahid təşkilati mühitin elementlərindən biridir. Onun tətbiqi ilə bağlı qaydaların aydın izah edilməsi, valideynlərlə əməkdaşlığın qurulması və şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması isə həmin yanaşmanın səmərəsini artırır.
Məktəbdə əsas məqsəd uşaqları bir-birindən fərqləndirmək deyil, onların bərabər hüquqlara malik olduqları, özlərini təhlükəsiz və rahat hiss etdikləri bir mühit yaratmaqdır.
Müəllimin geyimi və pedaqoji nüfuz
Təhsil mühitinin formalaşmasında müəllimin rolu əvəzsizdir. Müəllim yalnız dərs deyən şəxs deyil, həm də davranışı, ünsiyyəti, məsuliyyəti və peşəkarlığı ilə şagirdlərə nümunə göstərən insandır.
Təhsilverənlər üçün müəyyən edilmiş geyim tələbləri məktəbdə işgüzar üslubun və peşəkar münasibətlərin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Səliqəli, sadə, mövsümə uyğun və işin xarakterinə müvafiq geyim müəllimin əmək funksiyasını rahat yerinə yetirməsinə imkan yaratmalı, tədris prosesinə mane olmamalıdır.
Burada əsas məsələ zahiri görünüşü müəllimin bilik və bacarıqlarından üstün tutmaq deyil. Əsl pedaqoji nüfuz dərin bilik, ədalətli münasibət, şagirdlərə hörmət və yüksək peşəkarlıqla qazanılır. Geyim mədəniyyəti isə bu peşəkarlığı tamamlayan amillərdən biridir.
Hicab məsələsi və dünyəvilik prinsipinin mahiyyəti
Son dövrlərdə ümumi təhsil müəssisələrində geyim tələbləri müzakirə edilərkən baş örtüyü, o cümlədən hicabla bağlı məsələlər də ictimai diqqət mərkəzinə gəlib.
Bu mövzuya münasibətdə hüquqi normaları, dünyəvi təhsilin mahiyyətini, valideynlərin hüquqlarını və uşaqların mənafelərini bir-birindən ayırmadan, obyektiv yanaşmaq vacibdir.
Azərbaycan Konstitusiyası vicdan azadlığını təmin edir. “Ümumi təhsil haqqında” Qanunda isə millilik və dünyəvilik ümumi təhsil sahəsində dövlət siyasətinin əsas prinsipləri sırasında yer alır. Bu prinsiplər milli-mənəvi irsin qorunmasını dünyəvi təhsil sisteminin inkişafı ilə uzlaşdırır.
Dünyəvilik dini dəyərlərin və inanclı insanların cəmiyyətdən kənarlaşdırılması demək deyil. Eyni zamanda, məktəbin hər hansı dini dünyagörüşünün məcburi şəkildə aşılandığı məkana çevrilməməsini nəzərdə tutur. Məktəb bütün uşaqlar üçün bərabər təhsil imkanları yaradan, müxtəlif baxışlara hörmətin qorunduğu və tədrisin dünyəvi prinsiplər əsasında təşkil edildiyi müəssisə olmalıdır.
Valideynlərin uşaqlarını öz dini əqidələrinə uyğun tərbiyə etmək hüququ ilə uşaqların hüquq və mənafeləri arasında tarazlığın qorunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 19.2-ci maddəsi valideynlərin bu hüququnu tanımaqla yanaşı, uşaqların dinə etiqad etməyə məcbur edilməsini qadağan edir.
Bununla belə, dini geyimlə bağlı konkret hüquqi məsələlər müzakirə edilərkən qüvvədə olan normativ aktların dəqiq məzmununa əsaslanmaq lazımdır. Ümumi təhsil müəssisələrində geyim qaydalarının tətbiqi fərdi şəxslərə münasibətdə təhqirə, damğalanmaya və ayrı-seçkiliyə yol verilmədən həyata keçirilməlidir.
Əsas məqsəd uşaqların təhsil hüququnun, təhlükəsizliyinin, ləyaqətinin və sağlam inkişafının qorunması olmalıdır.
Dini irsə qayğı və Azərbaycan modeli
Azərbaycanın dünyəvi dövlət olması onun dini-mənəvi irsinə laqeyd yanaşması demək deyil. Əksinə, ölkəmizdə tarixi-dini abidələrin qorunması, məscidlərin bərpası, dini bayramların qeyd olunması və müxtəlif dinlərə mənsub insanların qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşaması milli dövlətçilik modelinin mühüm xüsusiyyətlərindəndir.
2020–2025-ci illərdə dövlətin dəstəyi və Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti ilə ölkənin müxtəlif bölgələrində bir sıra məscid və ziyarətgah komplekslərində təmir-bərpa və yenidənqurma işləri aparılıb. İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsindəki Bədöyün məscidi, Şəki şəhərindəki Xan məscidi, Şamaxı rayonundakı Pirsaat Baba ziyarətgah-məscid kompleksi və Naxçıvandakı Heydər məscid kompleksi bu istiqamətdə görülən işlər sırasında qeyd olunur.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə dini-mədəni irsin qorunması və bərpası da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi abidələrin bərpası yalnız memarlıq nümunələrinin qorunması deyil, həm də xalqın yaddaşına, mədəniyyətinə və mənəvi irsinə sahib çıxmaq deməkdir.
Bu təcrübə göstərir ki, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması ilə dünyəvi dövlətçilik prinsipləri bir-birinə zidd deyil. Əksinə, qanunun aliliyi, vicdan azadlığı və qarşılıqlı hörmət həmin dəyərlərin davamlı şəkildə qorunması üçün mühüm əsas yaradır.
Uşaqların gələcəyi ümumi məsuliyyətimizdir
Məktəbdə geyim qaydaları ilə bağlı müzakirələr cəmiyyətdə fikir müxtəlifliyinin mövcud olduğunu bir daha göstərir. Belə məsələlərdə emosional qarşıdurma yaratmaq əvəzinə, hüquqi maarifləndirməyə, qarşılıqlı anlaşmaya və sağlam dialoqa üstünlük verilməlidir.
Dövlət qurumlarının, məktəb rəhbərliklərinin, müəllimlərin və valideynlərin ortaq məqsədi uşaqların keyfiyyətli təhsil alması, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət ruhunda yetişməsi və azad düşüncəli vətəndaş kimi formalaşmasıdır.
Geyim qaydaları bu məqsədə xidmət edən təşkilati vasitələrdən biridir. Lakin heç bir geyim tələbi təhsilin əsas məzmununu — biliyi, insanpərvərliyi, ədaləti, qarşılıqlı hörməti və uşağın ləyaqətini — kölgədə qoymamalıdır.
Güclü dövlətin gələcəyi savadlı, milli kimliyinə bağlı, dünyaya açıq və müstəqil düşünməyi bacaran gənclərdən asılıdır. Bu gənclərin yetişməsi isə təhsilin keyfiyyətindən, ailə ilə məktəbin əməkdaşlığından, qanunlara hörmətdən və cəmiyyətdə qarşılıqlı anlayışın qorunmasından başlayır.
Aytən İmanova ,
YAP fəalı, Hacıqabul rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin direktöru
