Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura son səfəri bölgədə formalaşmış yeni reallıqların beynəlxalq nümayəndələr tərəfindən yerində müşahidə olunması baxımından diqqət çəkən hadisə olub. 11–12 sentyabr 2026-cı il tarixlərində keçirilən iki günlük səfərdə diplomatlar və hərbi attaşelər işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa-quruculuq işləri, yeni infrastruktur layihələri, tarixi-mədəni irsin qorunması və regionun sosial-iqtisadi inkişafı ilə tanış olublar. Bu, diplomatik korpusun həmin ərazilərə sayca 22-ci səfəri olub.
Səfərin əhəmiyyətli məqamlarından biri xarici diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzurdakı vəziyyəti yalnız informasiya mənbələrindən deyil, birbaşa yerində görmək imkanının əldə etməsidir. Nümayəndələr Ağdərə və Kəlbəcərdə yerləşən Gəncəsar və Xudavəng monastır komplekslərini ziyarət edib, Kəlbəcərdə “İstisu” mineral sudoldurma zavodunun fəaliyyəti ilə tanış olub və Bal festivalında iştirak ediblər. Bu cür səfərlər bölgədə həyata keçirilən proseslər barədə diplomatik nümayəndələrə birbaşa müşahidə imkanı yaradır.
Lakin səfərin ardınca Ermənistanın bəzi siyasi və ictimai dairələrində, eləcə də erməni media resurslarında kəskin reaksiyalar səsləndirilib. Azərbaycan tərəfdən verilən açıqlamalarda bu reaksiyalar keçmiş münaqişənin təsirindən tam uzaqlaşa bilməyən və regionda yaranmış yeni vəziyyəti qəbul etməkdə çətinlik çəkən dairələrin mövqeyi kimi təqdim olunub. Qərbi Azərbaycan İcması da səfərə qarşı reaksiyaları Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətsizlik kimi qiymətləndirərək, bu cür yanaşmaların qarşılıqlı etimad və sülh prosesinə mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirib.
Burada diqqət çəkən əsas məqam ondan ibarətdir ki, diplomatik nümayəndələrin Azərbaycanın ərazisində səfər etməsinə etiraz edilməsi özü regionda mövcud siyasi reallıqlar ətrafında fərqli yanaşmaların hələ də qalmaqda olduğunu göstərir. Azərbaycan rəsmiləri və ictimaiyyət nümayəndələri bu reaksiyaları Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə cəhdi kimi qiymətləndirirlər. Milli Məclisin deputatı Səbinə Salmanova da səfərə qarşı aparılan kampaniyanı qəbuledilməz hesab edərək, sülhdən danışıldığı bir vaxtda belə reaksiyaların qarşılıqlı etimad məsələsində ziddiyyət yaratdığını bildirib.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda isə diqqət artıq keçmişdən daha çox gələcəyə yönəlib. Şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun yaradılması, sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi və Böyük Qayıdış prosesinin həyata keçirilməsi bölgənin yeni inkişaf gündəliyini formalaşdırır. Xarici diplomatların bu prosesləri yerində müşahidə etməsi Azərbaycan üçün görülən işlərin beynəlxalq nümayəndələrə birbaşa təqdim edilməsi baxımından mühüm platformadır.
Nəticə etibarilə, diplomatik korpusun Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri bölgədə baş verən dəyişikliklərin beynəlxalq diplomatik dairələr tərəfindən müşahidə edilməsi baxımından əhəmiyyətli hadisədir. Səfərə qarşı səslənən kəskin reaksiyalar isə göstərir ki, regionda yeni reallıqların qəbul edilməsi ilə bağlı müəyyən siyasi fikir ayrılıqları hələ də mövcuddur. Davamlı sülh üçün əsas istiqamət isə qarşıdurma ritorikasının deyil, suverenliyə hörmət, qarşılıqlı etimad, əməkdaşlıq və regional inkişaf gündəliyinin önə çıxarılmasıdır.
Yalçın İsmayılov,
YAP Ağstafa rayon təşkilatının sədr müavini
