Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə Azərbaycanın sədrliyi dövründə ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində əməkdaşlığa diqqət yetirildiyini qeyd etməsi ekoloji təhlükəsizliyin beynəlxalq gündəmdəki əhəmiyyətini bir daha göstərir. Ətraf mühitin qorunması artıq yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin daxili siyasəti ilə məhdudlaşmır. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının azalması, torpaq deqradasiyası və biomüxtəlifliyin itirilməsi kimi problemlər sərhədləri aşaraq geniş regionlara təsir göstərir. Buna görə də onların həlli koordinasiyalı beynəlxalq fəaliyyət tələb edir.
Ekoloji problemlərin mürəkkəbliyi dövlətlərdən uzunmüddətli strategiyalar hazırlamağı və iqtisadi inkişafla təbiətin qorunması arasında tarazlıq yaratmağı tələb edir. Sənaye istehsalı, şəhərləşmə və enerji istehlakı iqtisadi artımın mühüm amilləri olsa da, onların ətraf mühitə təsiri düzgün idarə olunmadıqda ciddi fəsadlar yarana bilər. Davamlı inkişaf yanaşması iqtisadi tərəqqinin təbii resursların tükənməsi və ekosistemlərin zədələnməsi hesabına həyata keçirilməməsini nəzərdə tutur.
Su ehtiyatlarının qorunması xüsusilə əhəmiyyətli məsələlərdən biridir. Əhalinin artması, kənd təsərrüfatının genişlənməsi və iqlim dəyişiklikləri suya olan tələbatı artırır. Çay hövzələrinin bir neçə ölkənin ərazisindən keçməsi su ehtiyatlarının idarə edilməsini regional əməkdaşlıq məsələsinə çevirir. Məlumat mübadiləsi, suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi və ortaq ekoloji proqramların hazırlanması bu sahədə problemlərin azaldılmasına kömək edə bilər.
İqlim dəyişikliklərinin təsirləri də dövlətlər arasında birgə fəaliyyətin vacibliyini artırır. Temperatur dəyişiklikləri, quraqlıqlar, daşqınlar və digər ekstremal hava hadisələri kənd təsərrüfatına, infrastruktura və əhalinin yaşayış şəraitinə təsir göstərir. Bu risklərin azaldılması üçün erkən xəbərdarlıq sistemləri, iqlimə uyğunlaşma tədbirləri və elmi tədqiqatların genişləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan üçün də ekoloji təhlükəsizlik və təbii resursların qorunması aktual məsələlərdəndir. Su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, torpaqların mühafizəsi, yaşıllıq sahələrinin artırılması və ətraf mühitə təsirin azaldılması davamlı inkişafın əsas istiqamətlərinə daxildir. Ekoloji problemlərin həlli yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmamalı, biznesin, elmi ictimaiyyətin və vətəndaşların da iştirakını əhatə etməlidir.
Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı ekoloji dayanıqlılığın təmin olunmasında mühüm vasitələrdən biridir. Günəş və külək enerjisi layihələri ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azaldılmasına və emissiyaların məhdudlaşdırılmasına kömək edə bilər. Bununla yanaşı, enerji səmərəliliyinin artırılması və müasir texnologiyaların tətbiqi təbii resurslardan istifadənin optimallaşdırılması üçün imkanlar yaradır.
Ətraf mühitin qorunması ilə iqtisadi inkişafın uzlaşdırılması yeni texnologiyaların tətbiqini və investisiyaların cəlb edilməsini tələb edir. Tullantıların təkrar emalı, suyun təmizlənməsi, ekoloji monitorinq və təmiz istehsal üsulları bu istiqamətdə mühüm rol oynayır. Dövlətlər arasında texnologiya mübadiləsi və birgə tədqiqat layihələri bu sahədə mövcud imkanların daha səmərəli istifadəsinə şərait yarada bilər.
AQEM çərçivəsində ekoloji əməkdaşlığın təşviqi üzv dövlətlərin ortaq problemlər üzrə təcrübə mübadiləsi aparması üçün əlverişli platforma yaradır. Müxtəlif ölkələrin ekoloji şəraiti fərqli olsa da, təbii resursların qorunması və iqlim risklərinin azaldılması onların hamısı üçün aktualdır. Birgə təşəbbüslər, ekspert görüşləri və elmi əməkdaşlıq proqramları problemlərin daha dolğun öyrənilməsinə və uyğun həll yollarının müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.
Ekoloji təhlükəsizlik məsələlərində ictimai məlumatlılığın artırılması da vacibdir. Əhalinin suya və enerjiyə qənaət, tullantıların düzgün idarə olunması və təbiətin qorunması barədə məlumatlandırılması gündəlik davranışlarda müsbət dəyişikliklər yarada bilər. Təhsil müəssisələri və ictimai təşkilatlar ekoloji məsuliyyətin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayırlar.
Davamlı inkişafın uğuru yalnız ekoloji layihələrin sayı ilə ölçülmür. Əsas məqsəd iqtisadi artımın, sosial rifahın və təbii mühitin qorunmasının uzunmüddətli şəkildə uzlaşdırılmasıdır. Bu yanaşma gələcək nəsillərin ehtiyaclarının nəzərə alınmasını və təbii ehtiyatlardan məsuliyyətli istifadəni tələb edir.
Prezident İlham Əliyevin AQEM Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın ekoloji məsələləri beynəlxalq əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirdiyini göstərir. Ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində birgə fəaliyyət regional sabitliyə, iqtisadi dayanıqlılığa və insanların həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına töhfə verə bilər. Bu sahədə əməkdaşlığın gücləndirilməsi ortaq məsuliyyətin və uzunmüddətli düşüncənin nəticəsi olmalıdır.
Kamil Qasimov,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
