Şuşa Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti və milli kimliyi ilə sıx bağlı olan şəhər olmaqla yanaşı, ölkəmizin beynəlxalq aləmdə tanıdılması üçün mühüm potensiala malikdir. Onun zəngin keçmişi, görkəmli sənətkarların irsi, memarlıq nümunələri və təbii gözəllikləri Şuşanı yalnız milli miqyasda deyil, daha geniş mədəni coğrafiyada əhəmiyyətli məkana çevirir. Şuşa Şəhəri Günü bu şəhərin beynəlxalq mədəni əlaqələrdəki rolunu dəyərləndirmək, Azərbaycan irsinin dünyaya təqdim olunması imkanlarını nəzərdən keçirmək və mədəni diplomatiyanın əhəmiyyətini vurğulamaq üçün mühüm fürsətdir.
Mədəniyyət xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın formalaşmasına kömək edən universal vasitələrdən biridir. Musiqi, ədəbiyyat, rəssamlıq, memarlıq və digər sənət növləri dil və coğrafi sərhədləri aşaraq insanların ortaq hisslərini, düşüncələrini və yaradıcılıq qabiliyyətlərini ifadə edir. Şuşanın Azərbaycan mədəniyyətində tutduğu mövqe bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhərin musiqi ənənələri, poeziya mühiti və yetişdirdiyi görkəmli şəxsiyyətlər Azərbaycan xalqının zəngin mədəni təcrübəsini nümayiş etdirir. Bu irsin beynəlxalq auditoriyaya təqdim olunması ölkəmizin mədəni nüfuzunu artırmaqla yanaşı, başqa xalqların Azərbaycan haqqında daha əhatəli təsəvvür əldə etməsinə də kömək edir.
Şuşanın beynəlxalq miqyasda tanıdılmasında musiqi tədbirləri mühüm rol oynayır. Azərbaycan muğamı və klassik musiqisi xalqımızın mənəvi dünyasını ifadə edən sənət nümunələridir. Şuşada təşkil olunan musiqi festivalları bu ənənələrin yaşadılmasına və müxtəlif ölkələrdən gələn sənətkarların bir araya gəlməsinə şərait yaradır. Xarıbülbül Musiqi Festivalı şəhərin mədəni həyatının canlandırılması ilə yanaşı, beynəlxalq mədəni dialoqun inkişafına xidmət edən əhəmiyyətli platformadır. Festival çərçivəsində təqdim olunan musiqi proqramları Azərbaycan sənətinin zənginliyini nümayiş etdirir, milli ifaçılıq ənənələrini yeni auditoriyalara çatdırır və Şuşanın mədəniyyət mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirir.
Şuşanın beynəlxalq tanıdılmasında onun görkəmli şəxsiyyətlərinin irsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Üzeyir Hacıbəylinin musiqi yaradıcılığı, Bülbülün ifaçılıq məktəbi və Xurşidbanu Natəvanın ədəbi irsi Azərbaycan mədəniyyətinin müxtəlif istiqamətlərini təmsil edir. Bu şəxsiyyətlərin yaradıcılığının xarici dillərdə nəşr olunması, beynəlxalq konfranslarda araşdırılması və xarici ölkələrdə təqdim edilməsi milli mədəniyyətimizin daha geniş tanınmasına şərait yarada bilər. Eyni zamanda, onların həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuş sənədli filmlər, sərgilər və rəqəmsal layihələr Azərbaycan irsinin müasir informasiya mühitində təbliğini gücləndirə bilər.
Şuşanın tarixi memarlığı da beynəlxalq mədəni maraq doğuran sahələrdəndir. Şəhərin qala divarları, tarixi məscidləri, yaşayış evləri və digər memarlıq nümunələri Azərbaycan şəhərsalma ənənələrinin xüsusiyyətlərini əks etdirir. Bu abidələrin elmi əsaslarla tədqiqi və qorunması ölkəmizin mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə təqdim edilməsinə imkan verir. Memarlıq irsi ilə bağlı elmi nəşrlərin hazırlanması, mütəxəssislər arasında təcrübə mübadiləsinin aparılması və beynəlxalq sərgilərdə Şuşanın tarixi simasının nümayiş etdirilməsi şəhərin mədəni əhəmiyyətini daha geniş auditoriyaya çatdıra bilər. Tarixi abidələrin qorunması həm milli məsuliyyət, həm də ümumbəşəri mədəni irsə verilən töhfə kimi qiymətləndirilməlidir.
1992-ci ildə Şuşanın işğal olunması şəhərin beynəlxalq mədəniyyət məkanında təmsil olunmasına ciddi maneələr yaratdı. Uzun illər ərzində şəhər öz təbii mədəni inkişafından ayrı düşdü, tarixi irsin qorunması ilə bağlı problemlər yarandı. Bununla belə, Azərbaycan xalqı Şuşanın tarixi və mədəni əhəmiyyətini beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətində saxlamağa çalışdı. Şəhərin yetişdirdiyi şəxsiyyətlər, onun memarlıq irsi və Azərbaycan musiqisindəki rolu haqqında məlumatların yayılması tarixi yaddaşın qorunmasına xidmət etdi. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi isə şəhərin mədəni həyatının bərpası və beynəlxalq əlaqələrinin yenidən inkişaf etdirilməsi üçün yeni şərait yaratdı.
Azadlıqdan sonra Şuşada həyata keçirilən bərpa işləri şəhərin beynəlxalq təqdimatında da əhəmiyyətli yer tutur. Tarixi abidələrin mühafizəsi, mədəniyyət müəssisələrinin yenidən fəaliyyətə başlaması və beynəlxalq tədbirlərin təşkili şəhərin canlanmasını nümayiş etdirir. Bu proseslərin elmi əsaslarla sənədləşdirilməsi, bərpa təcrübəsinin mütəxəssislərlə bölüşülməsi və görülən işlərin müxtəlif dillərdə ictimaiyyətə çatdırılması Şuşanın tanıdılmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda, tarixi məkanların qorunması və şəhərin özünəməxsus memarlıq simasının saxlanılması beynəlxalq mədəni irs prinsipləri baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Şuşanın beynəlxalq mədəni əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün universitetlər, muzeylər, musiqi akademiyaları və elmi tədqiqat mərkəzləri ilə əməkdaşlıq imkanlarından istifadə etmək vacibdir. Birgə elmi layihələr, konfranslar, sərgilər və yaradıcılıq proqramları şəhərin tarixinin daha dərindən öyrənilməsinə şərait yarada bilər. Xarici tədqiqatçıların Şuşanın mədəni irsi ilə bağlı araşdırmalara cəlb olunması, elmi məlumatların müxtəlif dillərdə nəşri və arxiv materiallarının sistemləşdirilməsi beynəlxalq elmi əlaqələrin inkişafına töhfə verər. Belə təşəbbüslər şəhərin yalnız turizm məkanı kimi deyil, həm də elmi və mədəni araşdırmalar üçün əhəmiyyətli mərkəz kimi tanınmasını təmin edə bilər.
Turizm Şuşanın beynəlxalq tanıdılmasının digər mühüm istiqamətidir. Şəhərin tarixi məkanları, təbii mənzərələri, mədəniyyət tədbirləri və milli mətbəxi xarici ziyarətçilərin marağına səbəb ola bilər. Mədəni marşrutların hazırlanması, çoxdilli məlumat sistemlərinin yaradılması, peşəkar bələdçi xidmətlərinin inkişafı və ziyarətçilər üçün əlverişli şəraitin təmin edilməsi turizm imkanlarını genişləndirə bilər. Bununla belə, turizmin inkişafı tarixi irsin qorunması və yerli mədəniyyətin özünəməxsusluğunun saxlanılması ilə uzlaşdırılmalıdır. Şuşanın beynəlxalq səviyyədə tanınması yalnız ziyarətçilərin sayının artması ilə deyil, şəhərin tarixi və mədəni dəyərlərinin düzgün anlaşılması ilə də ölçülməlidir.
Rəqəmsal kommunikasiya vasitələri Şuşanın dünyaya təqdim olunması üçün yeni imkanlar yaradır. Virtual muzeylər, interaktiv xəritələr, sənədli filmlər, elektron sərgilər və çoxdilli informasiya platformaları şəhərin tarixi haqqında məlumatların müxtəlif ölkələrdə yaşayan insanlara çatdırılmasını asanlaşdırır. Tarixi fotoşəkillərin, arxiv sənədlərinin və mədəni materialların rəqəmsallaşdırılması Şuşanın keçmişini daha aydın şəkildə təqdim etməyə imkan verə bilər. Sosial media və digər rəqəmsal platformalarda hazırlanmış keyfiyyətli məzmun şəhərin mədəni irsinin gənc auditoriyaya çatdırılmasına da kömək edir. Bu işdə məlumatların dəqiqliyi, tarixi faktların düzgün təqdim olunması və etibarlı mənbələrə əsaslanmaq əsas şərtlərdir.
Şuşanın beynəlxalq mədəniyyət məkanı kimi inkişafı Azərbaycanın mədəni diplomatiyasına da töhfə verir. Mədəni diplomatiya xalqlar arasında qarşılıqlı hörmətin və anlaşmanın gücləndirilməsində mühüm vasitədir. Musiqi festivalları, incəsənət sərgiləri, elmi görüşlər və mədəniyyət proqramları müxtəlif ölkələrin nümayəndələrini ortaq yaradıcılıq mühitində bir araya gətirir. Şuşada keçirilən tədbirlər Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyini nümayiş etdirməklə yanaşı, ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını da genişləndirə bilər. Bu yanaşma milli dəyərlərin qorunmasını dünya mədəniyyəti ilə dialoq şəraitində həyata keçirməyə imkan yaradır.
Şuşanın beynəlxalq tanıdılmasında gənclərin iştirakı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xarici dilləri bilən, rəqəmsal bacarıqlara yiyələnən və milli mədəniyyət haqqında geniş məlumatı olan gənclər şəhərin irsini beynəlxalq auditoriyaya çatdırmaqda fəal rol oynaya bilərlər. Tələbə mübadiləsi proqramları, beynəlxalq yaradıcılıq layihələri, könüllülük təşəbbüsləri və mədəni tədbirlər gənclərin bu istiqamətdə fəaliyyətini genişləndirə bilər. Onların hazırladığı rəqəmsal layihələr, sənədli materiallar və elmi araşdırmalar Şuşanın tarixi və mədəniyyətinin yeni nəsillərə ötürülməsinə kömək edər.
Şuşa Azərbaycan mədəniyyətinin dünyaya açılan mühüm ünvanlarından biridir. Şəhərin zəngin tarixi, sənət ənənələri, memarlıq irsi və müasir dirçəlişi ölkəmizin mədəni potensialını əks etdirir. Şuşa Şəhəri Günü bu irsi qorumağın, şəhərin beynəlxalq əlaqələrini genişləndirməyin və onun gələcək inkişafına töhfə verməyin əhəmiyyətini bir daha xatırladır. Şuşanın dünyada tanıdılması ardıcıl elmi, mədəni və informasiya fəaliyyətini tələb edir. Tarixi həqiqətlərin düzgün təqdim olunması, mədəniyyət nümunələrinin qorunması və beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafı şəhərin nüfuzunu daha da gücləndirə bilər. Şuşa öz tarixi kimliyini qorumaqla Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyini dünyaya çatdırmağa və gələcək nəsillər üçün əvəzsiz mənəvi sərvət olaraq yaşamağa davam edəcək.
Şəhanə Yaqutova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
