Hər bir dövlət üçün suverenlik onun siyasi müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü, dövlət hakimiyyətinin ölkə ərazisində tam və sərbəst həyata keçirilməsini təmin edən fundamental dəyərdir. Suverenlik yalnız dövlətin sərhədlərinin toxunulmazlığı ilə məhdudlaşmır. O, milli iradənin ifadəsi, hüquqi və siyasi institutların fəaliyyəti, dövlət idarəçiliyinin davamlılığı, təhlükəsizliyin qorunması və ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərini müstəqil müəyyən etmək imkanını özündə birləşdirir. Azərbaycan üçün dövlət suverenliyi tarix boyu uğrunda mübarizə aparılan ən mühüm milli ideallardan biri olub.
Müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin əsasını təşkil edən suverenlik anlayışı xalqımızın müstəqillik arzusu ilə sıx bağlıdır. XX əsrin sonlarında dövlət müstəqilliyini yenidən bərpa edən Azərbaycan mürəkkəb siyasi, iqtisadi və hərbi proseslərlə üz-üzə qaldı. Dövlətçilik institutlarının formalaşdırılması, ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi, ölkənin ərazi bütövlüyünün qorunması və milli maraqların beynəlxalq müstəvidə müdafiəsi qarşıda duran başlıca vəzifələr idi. Bu baxımdan müstəqil dövlətin möhkəmləndirilməsi yalnız hüquqi sənədlərin qəbulundan deyil, eyni zamanda güclü və davamlı dövlət institutlarının yaradılmasından keçirdi.
Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilir. 1993-cü ildə ölkə rəhbərliyinə qayıdışından sonra dövlət idarəçiliyində sabitliyin təmin olunması, qanunun aliliyinin möhkəmləndirilməsi, dövlət qurumlarının fəaliyyətinin sistemləşdirilməsi və milli maraqlara əsaslanan siyasətin həyata keçirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası isə dövlət quruluşunun hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirərək müstəqil Azərbaycanın siyasi və hüquqi sisteminin inkişafında mühüm rol oynadı.
Konstitusiya dövlət suverenliyinin hüquqi ifadəsidir. Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyətinin mənbəyinin xalq olması, dövlət hakimiyyətinin qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətinə bölünməsi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin olunması kimi fundamental prinsiplər dövlət idarəçiliyinin hüquqi çərçivəsini müəyyən edir. Bu prinsiplərin qorunması dövlət institutlarının ardıcıl fəaliyyət göstərməsinə və ölkənin siyasi sabitliyinin təmin edilməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bərpası və möhkəmləndirilməsi baxımından Qarabağ məsələsinin həlli xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər ərzində ölkənin ərazi bütövlüyünün pozulması Azərbaycan dövlətinin qarşısında ciddi siyasi, hərbi və humanitar çağırışlar yaratmışdı. İşğal faktının aradan qaldırılması Azərbaycan dövlətinin qarşıya qoyduğu əsas milli məqsədlərdən biri idi. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində ərazilərin mühüm hissəsinin işğaldan azad edilməsi bu istiqamətdə tarixi mərhələ oldu.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş tədbirlərdən sonra Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyi tam bərpa edildi. Bununla da ölkənin ərazi bütövlüyünün və dövlət hakimiyyətinin bütün ərazilərdə təmin olunması baxımından yeni mərhələ başladı. Dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində mühüm hadisə olmaqla yanaşı, ölkənin gələcək inkişafı üçün də yeni imkanlar yaratdı.
Suverenliyin bərpası yalnız siyasi və hərbi nəticə deyil, həm də genişmiqyaslı quruculuq prosesinin başlanğıcıdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma layihələri dövlətin öz ərazisində idarəçilik imkanlarının və institusional fəaliyyətinin tam təmin edilməsinə xidmət edir. Yeni yolların, hava limanlarının, enerji və kommunikasiya xətlərinin, yaşayış məntəqələrinin, sosial obyektlərin yaradılması həmin ərazilərin ölkənin iqtisadi, sosial və inzibati məkanına yenidən inteqrasiyasını sürətləndirir.
Bu proses çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı işlər insanların təhlükəsiz və layiqli şəraitdə öz doğma torpaqlarına qayıtmasına imkan yaradır. Yeni yaşayış komplekslərinin, məktəblərin, tibb müəssisələrinin və digər sosial infrastrukturun inşası dövlətin vətəndaş qarşısında məsuliyyətinin praktiki ifadəsidir. Qayıdış prosesi eyni zamanda ərazilərin sosial və iqtisadi həyatının yenidən canlandırılmasına şərait yaradır.
Dövlət suverenliyinin mühüm göstəricilərindən biri də ölkənin iqtisadi müstəqilliyidir. Güclü iqtisadi baza dövlətin siyasi qərarlarını müstəqil şəkildə həyata keçirməsinə, sosial proqramları davam etdirməsinə, müdafiə qabiliyyətini artırmasına və uzunmüddətli inkişaf layihələrini reallaşdırmasına imkan verir. Azərbaycanın son illərdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, enerji və nəqliyyat layihələrinin genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi siyasət dövlətin iqtisadi dayaqlarının möhkəmləndirilməsinə yönəlib.
Enerji siyasəti də Azərbaycanın suverenliyinin möhkəmləndirilməsində mühüm amillərdən biridir. Ölkənin enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılması ilə yanaşı, Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolunun artması onun regional və beynəlxalq mövqelərinə təsir edən amillər sırasında yer alır. Azərbaycan həmçinin yaşıl enerji potensialından istifadə etməklə gələcəkdə enerji istehsalının və ixracının yeni istiqamətlərini formalaşdırmağa çalışır.
Nəqliyyat və logistika sahəsində həyata keçirilən layihələr də dövlət müstəqilliyinin iqtisadi əsaslarını gücləndirir. Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri üzərində yerləşməsi ölkəyə regional tranzit imkanlarını genişləndirmək şəraiti yaradır. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə yeni avtomobil yollarının, dəmir yolu xətlərinin və hava limanlarının istifadəyə verilməsi ölkənin vahid nəqliyyat sisteminin daha da inkişafına imkan verir. Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı təşəbbüslər də regionda kommunikasiya əlaqələrinin yenidən qurulması baxımından diqqət mərkəzindədir.
Suveren dövlətin əsas dayaqlarından biri güclü və peşəkar ordudur. Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin artırılması, Silahlı Qüvvələrin müasir texnologiyalarla təchiz edilməsi və hərbi potensialın inkişaf etdirilməsi dövlət təhlükəsizliyinin təmin olunmasına yönəlmiş siyasətin mühüm istiqamətlərindəndir. 2020-ci il Vətən müharibəsində əldə edilmiş hərbi nəticələr Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və milli maraqlarını qorumaq imkanlarını nümayiş etdirdi.
Dövlət suverenliyinin qorunması diplomatik fəaliyyətin də əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan müstəqil xarici siyasət yürüdərək ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərini inkişaf etdirir, regional əməkdaşlıq platformalarında fəal iştirak edir. Türk dövlətləri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, Avropa və digər regionlarla siyasi, iqtisadi və enerji münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunun mühüm istiqamətləridir.
Suverenliyin möhkəmliyi həm də dövlət institutlarının davamlılığından asılıdır. Dövlət qurumlarının qanunvericilik bazası əsasında fəaliyyət göstərməsi, idarəçilik mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqinin genişləndirilməsi, vətəndaşlara göstərilən dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi müasir dövlət idarəçiliyinin əsas elementlərindəndir. İnstitusional davamlılıq siyasi və iqtisadi proseslərin ardıcıllığını təmin etməklə yanaşı, dövlətin uzunmüddətli strateji məqsədlərinin həyata keçirilməsinə imkan yaradır.
Azərbaycanın suverenliyinin möhkəmləndirilməsi prosesində milli birlik də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətin qarşısında dayanan strateji məqsədlərin həyata keçirilməsi cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin ümumi milli maraqlar ətrafında birləşməsini tələb edir. Vətən müharibəsi və sonrakı dövrdə Azərbaycan xalqının nümayiş etdirdiyi həmrəylik dövlətçilik düşüncəsinin cəmiyyətdəki əhəmiyyətini bir daha göstərdi.
Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi də bu baxımdan mühüm ictimai-siyasi məna daşıyır. Bu gün Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsinin tarixi əhəmiyyətini xatırladır, dövlətçilik ənənələrinin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir. Eyni zamanda suverenliyin yalnız tarixi nailiyyət deyil, hər gün qorunmalı və inkişaf etdirilməli olan milli dəyər olduğunu diqqətə çatdırır.
Suveren dövlət öz gələcəyini özü müəyyən edən dövlətdir. Onun siyasi qərarları milli maraqlara, iqtisadi siyasəti ölkənin inkişaf prioritetlərinə, təhlükəsizlik strategiyası milli müdafiə imkanlarına, xarici siyasəti isə dövlətin müstəqil mövqeyinə əsaslanır. Azərbaycan üçün suverenlik anlayışı məhz bu bütöv dövlətçilik sisteminin ifadəsidir.
Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan quruculuq işləri, insanların doğma torpaqlarına qayıdışı, iqtisadi potensialın artırılması, yeni nəqliyyat və enerji layihələrinin həyata keçirilməsi Azərbaycanın suverenliyinin real nəticələrini nümayiş etdirir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan müasir infrastruktur ölkənin gələcək inkişaf xəritəsinin mühüm hissəsinə çevrilir.
Azərbaycan dövlətçiliyinin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri əldə olunmuş suverenliyin davamlı şəkildə möhkəmləndirilməsidir. Bunun üçün güclü iqtisadiyyat, dayanıqlı dövlət institutları, yüksək müdafiə qabiliyyəti, milli həmrəylik, hüquqi dövlət prinsipləri və müstəqil xarici siyasət bir-birini tamamlayan əsas istiqamətlərdir.
Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın keçdiyi mürəkkəb tarixi yolun, müstəqillik uğrunda aparılan mübarizənin və dövlətçilik iradəsinin simvolik ifadəsidir. Bu tarix həm də gələcək nəsillərə mühüm bir mesaj verir: dövlətin müstəqilliyi və suverenliyi qorunmalı, dövlət institutları daim inkişaf etdirilməli, milli maraqlar və ərazi bütövlüyü hər zaman prioritet olaraq saxlanılmalıdır.
Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin təmin olunması ölkənin siyasi tarixində yeni səhifə açıb. Qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd bu tarixi nailiyyəti davamlı inkişaf, sosial rifah, iqtisadi güc və institusional dayanıqlılıqla daha da möhkəmləndirməkdir. Suverenliyin yaratdığı imkanlar Azərbaycanın öz inkişaf modelini müstəqil şəkildə müəyyən etməsinə və milli dövlətçilik ənənələrini gələcək nəsillərə daha güclü şəkildə ötürməsinə şərait yaradır.
Nəbi Sadıqov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
