Cinayətkarlıq və hüquq pozuntularına qarşı barışmaz mübarizə
Cəmiyyətdə sabitliyin, təhlükəsizliyin və insanların hüquq və azadlıqlarının etibarlı təmin olunmasının əsas şərtlərindən biri qanunun aliliyinin qorunmasıdır. Dövlətin gücü yalnız iqtisadi göstəriciləri və sosial inkişaf səviyyəsi ilə deyil, eyni zamanda vətəndaşların təhlükəsizliyinin nə dərəcədə təmin olunması, hüquq pozuntularının qarşısının alınması və qanun qarşısında hamının bərabərliyinin qorunması ilə də müəyyən edilir. Bu baxımdan cinayətkarlığa və hüquq pozuntularına qarşı mübarizə dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Cinayətkarlıq cəmiyyətin normal inkişafına mane olan, insanların hüquq və mənafelərinə zərər vuran mənfi hallardan biridir. Hüquq pozuntularının qarşısının vaxtında alınması isə daha ağır cinayətlərin yaranmasına imkan verməmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətində yalnız törədilmiş cinayətlərin araşdırılması deyil, həm də qabaqlayıcı tədbirlərin həyata keçirilməsi, ictimai təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və hüquqi maarifləndirmənin genişləndirilməsi mühüm yer tutur.
Azərbaycanın dövlətçilik tarixində qanunun aliliyinin təmin edilməsi daim mühüm prioritetlərdən biri olub. Müstəqillik illərində hüquq sisteminin təkmilləşdirilməsi, hüquq-mühafizə institutlarının fəaliyyətinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması və vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atılıb. Hüquqi dövlət quruculuğu prosesinin əsas məqsədlərindən biri insanların dövlətə və qanunun ədalətinə olan inamını möhkəmləndirməkdir.
Cinayətkarlığa qarşı mübarizənin səmərəliliyi hər şeydən əvvəl qanunvericiliyin işləkliyi və hüquq-mühafizə orqanlarının peşəkarlığı ilə bağlıdır. Müasir dövrdə cinayətlərin xarakteri və formaları dəyişir, xüsusilə kibermühitdə törədilən hüquq pozuntuları, maliyyə fırıldaqları, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi və digər təhlükələr yeni yanaşmalar tələb edir. Buna görə də hüquq-mühafizə fəaliyyətində müasir texnologiyalardan istifadə, informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsi və əməkdaşların peşə hazırlığının davamlı şəkildə artırılması vacibdir.
Cinayətkarlığın qarşısının alınmasında cəmiyyətin də rolu böyükdür. Qanuna hörmət yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti nəticəsində formalaşmır. Ailədə, məktəbdə, ali təhsil müəssisələrində və əmək kollektivlərində hüquqi biliklərin artırılması, gənclərin sağlam həyat tərzinə və düzgün dəyərlərə istiqamətləndirilməsi mühüm profilaktik vasitələrdir. Hüquqi maarifləndirmə insanların öz hüquqlarını bilməsinə, eyni zamanda başqalarının hüquq və azadlıqlarına hörmətlə yanaşmasına şərait yaradır.
Xüsusilə gənclər arasında hüquq pozuntularının qarşısının alınması sosial siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqətdə saxlanılmalıdır. Gənclərin təhsil, əmək, idman və ictimai fəaliyyətə cəlb olunması onların cəmiyyətə faydalı fərdlər kimi formalaşmasına kömək edir. Sağlam sosial mühitin yaradılması və gənclərin potensialının düzgün istiqamətləndirilməsi hüquq pozuntularının yaranmasına səbəb ola biləcək risklərin azalmasına xidmət edir.
İctimai təhlükəsizliyin təmin edilməsində vətəndaşların hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlığı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şübhəli hallar barədə vaxtında məlumat verilməsi, qanun pozuntularına laqeyd münasibət göstərilməməsi və ictimai məsuliyyət hissinin gücləndirilməsi cinayətkarlığa qarşı mübarizənin ümumi effektivliyini artırır. Bununla yanaşı, hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti qanun çərçivəsində, insan hüquqlarına və hüquqi prosedurlara ciddi riayət edilməklə həyata keçirilməlidir.
Cinayətkarlığa qarşı mübarizədə əsas prinsiplərdən biri qanun qarşısında bərabərlikdir. Törədilmiş hüquq pozuntusuna hüquqi qiymət verilərkən şəxsin sosial statusundan, vəzifəsindən və digər xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq qanunun tələblərinə əməl olunması hüquqi dövlətin əsas göstəricilərindəndir. Ədalətli və şəffaf hüquq sistemi cəmiyyətdə hüquqa hörməti möhkəmləndirir, qanun pozuntularının qarşısının alınmasına və ictimai etimadın artmasına şərait yaradır.
Bu istiqamətdə rəqəmsallaşmanın imkanlarından istifadə də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Elektron xidmətlərin genişləndirilməsi, məlumat bazalarının inteqrasiyası, hüquq-mühafizə fəaliyyətində analitik sistemlərin tətbiqi və cinayətlərin yeni üsullarla aşkar edilməsi dövlətin təhlükəsizlik imkanlarını artırır. Eyni zamanda rəqəmsal mühitdə şəxsi məlumatların qorunması və vətəndaşların hüquqlarının təmin edilməsi də diqqətdə saxlanılmalıdır.
Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, məişət zorakılığı, insan alveri, korrupsiya, kibercinayətkarlıq və digər hüquq pozuntuları ilə mübarizə kompleks yanaşma tələb edir. Belə halların qarşısının alınması yalnız cəza tədbirləri ilə məhdudlaşmamalı, onların sosial və iqtisadi səbəblərinin aradan qaldırılmasına yönəlmiş tədbirlərlə tamamlanmalıdır. Profilaktika, hüquqi maarifləndirmə, sosial müdafiə və effektiv hüquq-mühafizə mexanizmləri birlikdə tətbiq edildikdə daha dayanıqlı nəticələr əldə etmək mümkündür.
Təhlükəsiz cəmiyyətin formalaşması həm dövlətin, həm də hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir. Qanunlara hörmət edən, hüquq və vəzifələrini bilən vətəndaş cəmiyyətin sabitliyinə birbaşa töhfə verir. Dövlət isə insanların təhlükəsizliyini qorumaq, hüquqlarını müdafiə etmək və qanun pozuntularına qarşı effektiv mexanizmlər yaratmaqla bu prosesin əsas təminatçısı kimi çıxış edir.
Cinayətkarlıq və hüquq pozuntularına qarşı barışmaz mübarizə hüquqi dövlət quruculuğunun ayrılmaz hissəsidir. Bu mübarizə qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi, insan hüquqlarının qorunması, ictimai asayişin təmin edilməsi və vətəndaşların təhlükəsiz şəraitdə yaşaması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qanunun aliliyinin möhkəm olduğu cəmiyyətdə hüquqa hörmət artır, ictimai məsuliyyət güclənir və sabit inkişaf üçün daha etibarlı zəmin yaranır. Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə də bu istiqamətdə həyata keçirəcəyi ardıcıl tədbirlər təhlükəsizliyin, hüquqi sabitliyin və ictimai nizamın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.
Pərvanə Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
