Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması ölkəmizin region dövlətləri ilə münasibətlərində yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına səbəb olub. 2025-ci ilin noyabrında qəbul edilən bu qərar Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin daha sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi üçün əlverişli şərait yaradıb. Bu hadisə regionun qarşılıqlı maraqlar əsasında birləşməsi və ortaq inkişaf məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Regional əməkdaşlığın güclənməsi dövlətlərin mövcud resurslarından daha səmərəli istifadə etməsinə, iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsinə və beynəlxalq çağırışlara birgə cavab verməsinə imkan yaradır. Müasir dövrdə heç bir ölkənin inkişafını yalnız daxili imkanlarla məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Xarici bazarlara çıxış, texnologiyaların tətbiqi, investisiyaların cəlb edilməsi və logistika əlaqələrinin inkişafı regional tərəfdaşlığın əhəmiyyətini artırır. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin bir platformada birləşməsi bu istiqamətlərdə əlaqələndirilmiş fəaliyyət üçün mühüm zəmin formalaşdırır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündə iştirakı ölkəmizin bu əməkdaşlığa verdiyi siyasi önəmi bir daha göstərir. Dövlət başçısının çıxışında diqqətə çatdırılan məsələlər Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərini yeni təşəbbüslərlə zənginləşdirmək və mövcud əməkdaşlıq mexanizmlərini daha da gücləndirmək niyyətini əks etdirir. Bu yanaşma qarşılıqlı etimadın qorunmasını, ortaq iqtisadi maraqların inkişaf etdirilməsini və regional əlaqələrin uzunmüddətli əsaslar üzərində qurulmasını nəzərdə tutur.
Tərəfdaşlığın perspektivləri ilk növbədə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi ilə bağlıdır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması üçün kifayət qədər imkan mövcuddur. İstehsalçıların bir-birinin bazarlarına çıxışının asanlaşdırılması, məhsulların çeşidinin genişləndirilməsi və biznes dairələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın səmərəsini artıra bilər. Eyni zamanda, sahibkarların iştirakı ilə keçirilən iqtisadi forumlar və investisiya tədbirləri yeni layihələrin müəyyənləşdirilməsi üçün vacib vasitədir.
İnvestisiya əməkdaşlığı tərəfdaşlığın daha geniş mərhələyə keçməsinə imkan verən istiqamətlərdəndir. Birgə investisiya fondları və maliyyə mexanizmləri vasitəsilə sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika və texnologiya sahələrində layihələrin həyata keçirilməsi mümkündür. Belə təşəbbüslər ayrı-ayrı ölkələrin iqtisadi imkanlarını birləşdirərək daha böyük layihələrin reallaşdırılmasına şərait yaradır. İstehsal zəncirlərinin formalaşdırılması, müasir avadanlıqların tətbiqi və mütəxəssis hazırlığının təşkili də iqtisadi əməkdaşlığın keyfiyyətini yüksəldə bilər.
Sənaye sahəsində birgə fəaliyyət xüsusilə perspektivli istiqamət hesab olunur. Region ölkələrinin istehsal imkanlarının əlaqələndirilməsi müxtəlif məhsulların yerli və regional bazarlarda daha rəqabətqabiliyyətli şəkildə təqdim olunmasına kömək edə bilər. Qida sənayesi, tikinti materialları, tekstil, kimya sənayesi və digər istehsal sahələrində əməkdaşlığın inkişafı yeni iş yerlərinin yaradılmasına və iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə töhfə verə bilər. Bu yanaşma iqtisadi əlaqələri sadəcə məhsul mübadiləsindən daha geniş istehsal tərəfdaşlığı səviyyəsinə yüksəldir.
Kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi də birgə fəaliyyət üçün əhəmiyyətli sahələrdəndir. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarına artan tələbat və kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında yaranan çətinliklər dövlətlər arasında təcrübə mübadiləsini zəruri edir. Müasir suvarma sistemlərinin tətbiqi, məhsuldarlığın artırılması, aqrar texnologiyaların inkişafı və məhsulların saxlanması üçün infrastrukturun yaradılması regional əməkdaşlığın nəticələrini daha da gücləndirə bilər. Bu sahədə elmi müəssisələr və aqrar təsərrüfatlar arasında əlaqələrin genişləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Nəqliyyat infrastrukturu iqtisadi tərəfdaşlığın inkişafını təmin edən əsas amillərdən biridir. Azərbaycan Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiya dövlətlərini Cənubi Qafqaz və daha geniş beynəlxalq bazarlarla birləşdirən marşrutlarda mühüm mövqeyə malikdir. Limanların, dəmir yollarının və avtomobil magistrallarının imkanlarının genişləndirilməsi yüklərin daşınma müddətinin və logistika xərclərinin azaldılmasına şərait yarada bilər. Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan region ölkələrinin iqtisadi maraqlarını birləşdirən mühüm istiqamətdir.
Rəqəmsal texnologiyalar da tərəfdaşlığın gələcək inkişafında xüsusi rol oynayır. Dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, elektron ticarətin genişləndirilməsi, məlumat mübadiləsinin sürətləndirilməsi və telekommunikasiya infrastrukturunun gücləndirilməsi iqtisadi əlaqələrin daha səmərəli təşkilinə kömək edir. Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kabel bağlantılarının inkişafı və rəqəmsal nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi regionun beynəlxalq informasiya sisteminə inteqrasiyasını gücləndirə bilər.
Humanitar əməkdaşlıq tərəfdaşlığın uzunmüddətli davamlılığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin qurulması, tələbə mübadiləsi, elmi konfransların təşkili və mədəniyyət sahəsində birgə tədbirlərin keçirilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı artırır. Gənclərin ortaq layihələrə cəlb olunması isə gələcəkdə regional əməkdaşlığı davam etdirəcək yeni nəsil mütəxəssislərin formalaşmasına kömək edə bilər.
Azərbaycanın Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirakı bu istiqamətlərin əlaqələndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradıb. Ölkəmizin 2027-ci ildə formata sədrlik etməsi də əməkdaşlığın gündəliyinin inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətli mərhələ olacaq. İqtisadi, texnoloji və humanitar sahələrdə ortaq təşəbbüslərin genişləndirilməsi region dövlətlərinin qarşılıqlı fayda əldə etməsinə və ümumi inkişaf məqsədlərinə yaxınlaşmasına şərait yarada bilər. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakı regional tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsinə və uzunmüddətli əlaqələrin inkişafına töhfə verir.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının məsləhətçisi
