Azərbaycanın müasir tarixində elə hadisələr var ki, onların əhəmiyyəti yalnız baş verdiyi dövrlə məhdudlaşmır, gələcək nəsillərin dünyagörüşünə, milli düşüncəsinə və dövlətçilik anlayışına da güclü təsir göstərir. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın işğaldan azad olunması məhz belə tarixi hadisələrdən biridir. Bu qələbə uzun illər davam edən həsrətin sona çatması, xalqımızın iradəsinin sarsılmazlığının təsdiqi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına aparan yolun ən mühüm mərhələlərindən biri kimi yadda qaldı. Şuşanın azadlığı təkcə hərbi uğur deyil, həm də milli yaddaşın, tarixi ədalətin və dövlətçilik qürurunun təntənəsi oldu.
Şuşa əsrlər boyu Azərbaycanın siyasi, mədəni və mənəvi həyatında mühüm yer tutub. Qarabağın dağlıq ərazisində yerləşən bu şəhər təbii mövqeyi, zəngin tarixi və özünəməxsus memarlığı ilə seçilib. XVIII əsrdə Qarabağ xanlığının mühüm mərkəzi kimi formalaşan Şuşa zaman keçdikcə Azərbaycanın elm, ədəbiyyat, musiqi və incəsənət beşiyinə çevrilib. Burada yetişən görkəmli şəxsiyyətlər xalqımızın mədəni irsini zənginləşdirib, Azərbaycan adını ölkə hüdudlarından kənarda tanıdıblar. Şəhərin tarixi abidələri, qədim məhəllələri, məscidləri, bulaqları və mədəniyyət məkanları onun çoxəsrlik inkişaf yolunun canlı izləridir.
1992-ci il mayın 8-də Şuşanın işğal olunması Azərbaycan xalqının yaddaşında ağır bir faciə kimi qaldı. Şəhərin itirilməsi yalnız ərazi itkisi deyildi. Bu hadisə xalqımızın mədəni irsinə, tarixi abidələrinə və mənəvi dünyasına vurulan ciddi zərbə idi. İşğal dövründə Şuşanın bir sıra tarixi-mədəni obyektləri dağıntılara məruz qaldı, şəhərin əsrlər ərzində formalaşmış mühiti dəyişdirilməyə çalışıldı. Doğma yurdlarından didərgin düşən insanlar öz evlərinə qayıtmaq, əcdadlarının izlərini yenidən görmək və Şuşanın azadlığını yaşamaq arzusu ilə uzun illər gözlədilər. Bu həsrət nəsildən-nəslə ötürüldü və milli yaddaşın ayrılmaz hissəsinə çevrildi.
Azərbaycan xalqı işğalın yaratdığı ağrıya baxmayaraq, öz tarixi torpaqlarına qayıdacağına inamını itirmədi. Dövlətimiz beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanaraq ərazi bütövlüyünün bərpasını xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən biri kimi qorudu. Eyni zamanda, ölkənin iqtisadi potensialının gücləndirilməsi, ordunun müasirləşdirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin artırılması və milli birliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl iş aparıldı. Bu proses uzunmüddətli strategiyanın tərkib hissəsi idi. Məqsəd yalnız hərbi imkanları artırmaq deyil, həm də müstəqil dövlətin bütün sahələrdə güclənməsini təmin etmək idi.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının iradəsinin və ordumuzun döyüş qabiliyyətinin nümayişinə çevrildi. Müharibə günlərində ölkə vətəndaşları vahid məqsəd ətrafında birləşərək dövlətə və orduya dəstək göstərdilər. Cəbhədə döyüşən hərbçilərin qəhrəmanlığı, arxa cəbhədə çalışan insanların fədakarlığı, xalqın mənəvi həmrəyliyi qələbənin əldə olunmasında mühüm rol oynadı. Bu birlik Azərbaycan cəmiyyətinin ən çətin sınaqlar qarşısında belə ortaq milli məqsəd ətrafında səfərbər olmaq qabiliyyətini göstərdi.
Şuşa uğrunda döyüşlər Vətən müharibəsinin ən mürəkkəb və həlledici mərhələlərindən biri oldu. Şəhərin dağlıq relyefi, sərt hava şəraiti və mürəkkəb keçid yolları hərbi əməliyyatların aparılmasını çətinləşdirirdi. Azərbaycan hərbçiləri böyük peşəkarlıq, cəsarət və dözümlülük nümayiş etdirərək çətin şəraitdə irəlilədilər. Şuşanın azad edilməsi üçün həyata keçirilən əməliyyat hərb tariximizdə xüsusi yer tutdu. Əsgər və zabitlərimizin göstərdiyi fədakarlıq bir daha sübut etdi ki, Vətənə bağlılıq, peşəkarlıq və qətiyyət birləşdikdə ən mürəkkəb maneələri belə aşmaq mümkündür.
Noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması xəbəri Azərbaycanda böyük sevinc və qürur hissi yaratdı. Bu xəbər illərlə yurd həsrəti çəkən insanların qəlbində yeni ümidlər doğurdu, xalqımızın tarixi yaddaşında silinməz iz buraxdı. Şuşanın azadlığı müharibənin gedişinə həlledici təsir göstərdi və Azərbaycanın qələbəsini müəyyən edən əsas amillərdən biri oldu. Həmin gün milli iradənin, dövlətin gücünün və xalq-ordu birliyinin rəmzinə çevrildi.
Şuşa Zəfərinin mahiyyəti yalnız döyüş meydanında əldə olunan üstünlüklə ölçülmür. Bu qələbə uzun illər qorunub saxlanılan tarixi yaddaşın və ədalətə inamın gerçəkləşməsi idi. Xalqımız öz mədəniyyətinə, tarixinə və torpağına sahib çıxmaq əzmini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Şuşanın azad olunması Azərbaycan dövlətinin müstəqil qərar qəbul etmək və milli maraqlarını qorumaq imkanlarının da mühüm göstəricisi oldu.
Bu gün Şuşanın dirçəldilməsi, tarixi abidələrinin bərpası, infrastrukturunun yenilənməsi və şəhərdə həyatın canlandırılması qələbənin davam edən mərhələsidir. Azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq işləri doğma torpaqlara qayıdışın təmin olunmasına, iqtisadi fəallığın artırılmasına və tarixi irsin qorunmasına xidmət edir. Şuşanın yenidən Azərbaycanın mədəni həyatının əsas mərkəzlərindən birinə çevrilməsi onun keçmişinə ehtiramın və gələcəyinə inamın ifadəsidir.
Şuşa Zəfəri gələcək nəsillərə mühüm bir həqiqəti çatdırır: tarixi yaddaşını qoruyan, dövlətçiliyini möhkəmləndirən və milli məqsədlər ətrafında birləşən xalq öz gələcəyini müəyyən etmək gücünə malikdir. Bu qələbə Azərbaycan tarixinin şərəfli səhifəsi olmaqla yanaşı, məsuliyyət və vətəndaşlıq borcu da yaradır. Şuşanı qorumaq, onun mədəni irsini yaşatmaq və inkişafına töhfə vermək hər bir azərbaycanlının mənəvi vəzifəsidir. Şəhərin azadlığı ilə başlayan yeni mərhələ Azərbaycanın suverenliyinin, milli qürurunun və gələcəyə inamının möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Fatma İsmayılova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
