Yerli və xarici investorlara açıq imkanlar: Azərbaycanın dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ

Azərbaycan iqtisadiyyatında yeni sənaye istiqamətlərinin formalaşdırılması, mövcud resurslardan daha səmərəli istifadə olunması və qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi qarşıdakı dövr üçün əsas inkişaf istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramının hazırlanması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Proqramın əsas məqsədləri sırasında mineral resursların iqtisadi dövriyyəyə daha geniş cəlb edilməsi, xammaldan son məhsula qədər dəyər zəncirinin formalaşdırılması və yüksək əlavə dəyər yaradan istehsal sahələrinin inkişaf etdirilməsi dayanır. Sənəd 23 sentyabr 2026-cı ildə Prezidentin Sərəncamı ilə təsdiqlənib.

Dövlət Proqramının təqdimatı zamanı investisiyaların cəlb olunması məsələsinə xüsusi diqqət yetirilib. Prezident İlham Əliyev proqram üzrə dövlət maliyyələşməsinin təmin ediləcəyini, eyni zamanda yerli və xarici investorların da layihələrdə iştirakının mümkün olduğunu bildirib. Bu yanaşma özəl kapital üçün yeni investisiya imkanlarının formalaşdırılmasına yönəlmiş açıq iqtisadi mexanizmin mövcudluğunu göstərir. Prezidentin çıxışında sahənin maliyyə tutumlu olmaqla yanaşı, gəlir imkanlarına malik olduğu da qeyd edilib.

2027–2030-cu illər üzrə Dövlət Proqramının ümumi investisiya ehtiyacı 5,3 milyard manat qiymətləndirilir. Bunun 1,1 milyard manatının dövlət büdcəsi, 2,2 milyard manatının dövlət müəssisələrinin vəsaiti, 2 milyard manatının isə özəl vəsait, o cümlədən borc kapitalı hesabına formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Beləliklə, ümumi investisiyanın təxminən 80 faizinin qeyri-büdcə mənbələrindən cəlb olunması planlaşdırılır. Bu göstərici özəl sektorun və investorların qarşıdakı illərdə sahənin inkişafında mühüm rol oynaya biləcəyini göstərir.

İnvestisiya üçün imkanların genişlənməsi təkcə yeni mədənlərin yaradılması ilə məhdudlaşmır. Dövlət Proqramı mədənçıxarma ilə yanaşı, filizlərin emalı, metallurgiya, logistika, xidmət və təchizat zəncirinin inkişafını da əhatə edir. Bu isə bir layihənin ətrafında çoxsaylı iqtisadi fəaliyyət sahələrinin yaranmasına şərait yarada bilər. Yeni istehsal müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması podratçı şirkətlərə, avadanlıq təchizatçılarına, logistika operatorlarına və ixtisaslaşmış xidmət göstərən sahibkarlıq subyektlərinə əlavə imkanlar yarada bilər.

Azərbaycanın mineral resurs potensialının geniş olması bu sahəyə marağın əsas amillərindən biridir. Qızıl, mis, sink, qurğuşun, dəmir filizi, alunit və digər faydalı qazıntılar üzrə layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. “Söyüdlü”, “Ortakənd”, “Filizçay”, “Dəmirli” və “Daşkəsən” kimi layihələr proqramın mühüm istiqamətləri sırasında yer alır. Bu layihələrin bir hissəsi artıq kəşfiyyat və hazırlıq mərhələsindədir, digər istiqamətlər üzrə isə əlavə iqtisadi və texniki qiymətləndirmələrin aparılması planlaşdırılır.

Xüsusilə “Söyüdlü” qızıl yatağı üzrə ilk istehsalın 2028-ci ildə başlanması planlaşdırılır. Layihə üzrə təxminən 1,03 milyon unsiya qızıl resursu müəyyən edilib və kəşfiyyat işlərinin davam etdirilməsi ehtiyatların artması imkanını saxlayır. Naxçıvanda yerləşən “Ortakənd” yatağı üzrə də ilk istehsalın 2029-cu ildə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihələrin reallaşması Azərbaycanda qızıl hasilatı və emalı sahəsinin genişləndirilməsinə imkan verə bilər.

Dağ-mədən sənayesinin investisiya baxımından əhəmiyyətini artıran amillərdən biri də layihələrin yalnız xammal hasilatına deyil, emal imkanlarının yaradılmasına istiqamətlənməsidir. Yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalı ölkənin ixrac imkanlarının genişləndirilməsi ilə yanaşı, daxili sənaye bazasının möhkəmlənməsinə də xidmət edə bilər. Bu baxımdan investor üçün potensial yalnız yatağın işlənməsi ilə deyil, bütöv istehsal zəncirinin müxtəlif mərhələlərində iştirak imkanları ilə bağlıdır.

Dövlət Proqramında 2030-cu ilədək sektorun əlavə dəyərinin və illik ixrac potensialının 2,6 dəfə artırılması nəzərdə tutulur. Həmçinin 5 mindən çox yeni daimi iş yerinin yaradılması planlaşdırılır. Bu göstəricilər yeni investisiyaların yalnız ayrı-ayrı şirkətlər üçün iqtisadi nəticə yaratmayacağını, eyni zamanda əmək bazarına və regionların iqtisadi fəallığına təsir göstərə biləcəyini göstərir.

İnvestorlar üçün mühüm istiqamətlərdən biri də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçiriləcək layihələrdir. Dövlət Proqramında həmin ərazilərdə geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Yeni resursların müəyyənləşdirilməsi gələcəkdə istehsal və emal müəssisələrinin yaradılması üçün əlavə baza formalaşdıra bilər. Eyni zamanda belə layihələr regionlarda məşğulluğun artırılmasına, logistika və xidmət sektorlarının inkişafına təsir göstərə bilər.

Azərbaycanın investisiya siyasətində əsas məsələlərdən biri kapital qoyuluşları üçün proqnozlaşdırıla bilən mühitin yaradılmasıdır. Dağ-mədən və metallurgiya sahəsində qəbul edilmiş Dövlət Proqramı qarşıdakı dörd il üzrə əsas istiqamətləri, layihələri və maliyyələşmə mexanizmlərini müəyyənləşdirir. Proqramın təsdiq edilməsi ilə dövlət qurumlarının qarşısında icranın əlaqələndirilməsi, monitorinqi və qiymətləndirilməsi üzrə konkret vəzifələr də müəyyənləşdirilib.

Belə şəraitdə yerli və xarici investorlar üçün əsas imkanlardan biri Azərbaycanın hazırda formalaşdırdığı yeni sənaye dəyər zəncirində iştirak etməkdir. Mədənçıxarma, emal, metallurgiya, avadanlıq, logistika və texniki xidmət kimi sahələrin bir-biri ilə əlaqələndirilməsi investisiya imkanlarının yalnız bir istiqamətlə məhdudlaşmamasına şərait yaradır. Dövlətin əsas layihələri maliyyələşdirməyə hazır olması isə özəl kapitalın əlavə iştirakına imkan verən model formalaşdırır.

Azərbaycanın qarşıdakı dövr üçün hədəfi mineral resursları yalnız təbii sərvət kimi deyil, sənaye və texnoloji inkişafın mühüm bazası kimi qiymətləndirməkdir. Bunun üçün yeni yataqların araşdırılması, mövcud ehtiyatların dəqiqləşdirilməsi, emal müəssisələrinin yaradılması və son məhsul istehsalının genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Yerli və xarici investorların bu prosesə qoşulması isə layihələrin miqyasını və iqtisadi təsirini genişləndirə bilər.

Bu mənada “qapılar açıqdır” mesajı dağ-mədən və metallurgiya sektorunda investisiya imkanlarının geniş olduğunu ifadə edən siyasi və iqtisadi mövqedir. Dövlət əsas layihələrin icrasını təmin etməyi planlaşdırır, özəl investorların iştirakı isə əlavə maliyyə və texnoloji imkanların cəlb olunmasına xidmət edə bilər. Qarşıdakı illərdə bu sahədə həyata keçiriləcək layihələr Azərbaycanın sənaye strukturunda yeni istehsal imkanlarının yaranmasına və mineral resursların daha yüksək əlavə dəyərlə iqtisadiyyata inteqrasiyasına şərait yarada bilər.

Könül Mürsəlli,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı