Tarix elə məqamlar yaradır ki, həmin anlar yalnız bir nəslin deyil, bütöv bir xalqın taleyini dəyişir. Azərbaycan xalqı üçün belə tarixi mərhələlərdən biri uzun illər işğal altında qalan torpaqların azad edilməsi və dövlətimizin ərazi bütövlüyünün, suverenliyinin bərpası ilə bağlıdır. Bu qələbə təsadüfi hadisə deyil, milli iradənin, dövlətçilik ənənələrinin, ardıcıl siyasi strategiyanın, iqtisadi və hərbi potensialın, ən başlıcası isə xalqın vahid məqsəd ətrafında birləşməsinin tarixi nəticəsidir.
Azərbaycan xalqının “bir yumruq kimi” birləşməsi ifadəsi bu baxımdan xüsusi siyasi və ictimai məna daşıyır. Çünki xalqın gücü yalnız onun sayında deyil, vahid milli məqsəd ətrafında nümayiş etdirdiyi həmrəylikdədir. Qarabağ məsələsi onilliklər ərzində Azərbaycan cəmiyyətinin ümummilli yaddaşında yaşadı və Vətən anlayışının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Şəhidlərin xatirəsi, doğma torpaqlarından didərgin düşmüş insanların qayıdış arzusu və gələcək nəsillərə bütöv Azərbaycan miras qoymaq istəyi bu milli iradəni daha da möhkəmləndirdi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası həm də dövlətin gücü ilə xalqın iradəsinin bir-birini tamamladığı tarixi proses kimi qiymətləndirilə bilər. Uzun illər ərzində formalaşdırılan iqtisadi, siyasi və hərbi potensial 2020-ci ildə Vətən müharibəsi zamanı öz nəticəsini göstərdi. 2023-cü ildə Azərbaycanın bütün ərazisində suverenliyin təmin edilməsi isə bu prosesin mühüm mərhələsini tamamladı.
Bu baxımdan, Azərbaycanın tarixi qələbəsini yalnız hərbi nəticə kimi deyil, milli həmrəyliyin, dövlətçilik düşüncəsinin və tarixi ədalətə bağlılığın təzahürü kimi araşdırmaq daha doğru olar. Bu qələbə Azərbaycanın müasir tarixində yeni səhifə açmaqla yanaşı, azad edilmiş ərazilərin bərpası, Böyük Qayıdışın həyata keçirilməsi və regionda yeni inkişaf mərhələsinin formalaşdırılması üçün də geniş imkanlar yaratmışdır.
Azərbaycan tarixinin ən mühüm və şərəfli səhifələrindən biri xalqımızın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi ilə bağlıdır. Bu tarixi nailiyyət yalnız hərbi qələbənin nəticəsi deyil, eyni zamanda xalq-dövlət birliyinin, milli həmrəyliyin, güclü iradənin və uzunmüddətli dövlət siyasətinin məntiqi nəticəsidir. Azərbaycan xalqı Vətən qarşısında öz məsuliyyətini dərk edərək çətin və mürəkkəb tarixi mərhələdə bir yumruq kimi birləşmişdir.
Uzun illər ərzində Azərbaycanın ərazilərinin işğal altında qalması xalqımız üçün böyük ədalətsizlik idi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 1993-cü il tarixli qətnamələrində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması ilə bağlı müddəalar öz əksini tapsa da, bu qərarların icrası uzun müddət təmin olunmadı. Azərbaycan xalqı isə öz tarixi torpaqlarının azad olunacağına olan inamını heç vaxt itirmədi.
Bu inam illər ərzində nəsildən-nəslə ötürüldü. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur anlayışları Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız coğrafi məkan kimi deyil, milli tariximizin, mədəniyyətimizin və mənəvi irsimizin ayrılmaz hissəsi kimi yaşadı. Ailələr övladlarına bu torpaqların tarixindən danışdı, şəhidlərin xatirəsini yaşatdı, Vətən sevgisini gənc nəslə aşıladı. Beləliklə, milli birlik və həmrəylik xalqımızın ən böyük mənəvi gücünə çevrildi.
2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi Azərbaycanın tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı, hərbçilərimizin şücaəti və xalqın ordu ətrafında sıx birləşməsi nəticəsində işğal altında olan ərazilərin böyük hissəsi azad edildi. 44 gün davam edən müharibə Azərbaycan xalqının milli iradəsini, əzmini və Vətən sevgisini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Bu qələbənin arxasında yalnız hərbi güc deyil, həm də xalqın misilsiz həmrəyliyi dayanırdı. Ölkənin müxtəlif bölgələrində yaşayan insanlar eyni məqsəd ətrafında birləşdi. Əsgər ön cəbhədə Vətəni müdafiə etdiyi halda, xalq arxa cəbhədə ona mənəvi və maddi dəstək göstərdi. Şəhid ailələri, qazilər, könüllülər və bütün Azərbaycan cəmiyyəti bu tarixi prosesin iştirakçısına çevrildi. Xaricdə yaşayan soydaşlarımız da Azərbaycanın haqq səsinin dünyaya çatdırılması istiqamətində fəallıq göstərdilər.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasını təmin etdi. Bununla da dövlətimizin bütün ərazisində konstitusiya quruluşunun bərpası üçün şərait yarandı. Bu hadisə Azərbaycanın müasir tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu.
Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası ilə qarşıda yeni vəzifələr yarandı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, insanların öz doğma yurdlarına qayıdışı, şəhər və kəndlərin yenidən qurulması bu gün Azərbaycanın dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri azad edilmiş torpaqların yenidən həyatla canlandırılmasına xidmət edir.
Bu gün Azərbaycan xalqının birliyi tarixi qələbənin ən mühüm amillərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Çünki xalq və dövlət eyni məqsəd ətrafında birləşdikdə qarşıya qoyulan böyük hədəflərə çatmaq mümkün olur. “Birlikdə güclüyük” düşüncəsi Azərbaycan cəmiyyətinin Vətən müharibəsi və sonrakı dövrdə nümayiş etdirdiyi həmrəyliyin əsas ifadələrindən birinə çevrilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası həm də beynəlxalq hüquq prinsiplərinin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Dövlətlərin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və sərhədlərinin toxunulmazlığı beynəlxalq münasibətlərin fundamental prinsiplərindəndir. Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi xalqımız üçün tarixi ədalətin bərqərar olması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan xalqının tarixi qələbəsi göstərdi ki, milli birlik, dövlətçilik düşüncəsi və Vətən sevgisi böyük məqsədlərə aparan ən mühüm qüvvələrdəndir. Xalqımız çətin sınaqlar qarşısında parçalanmadı, əksinə, bir yumruq kimi birləşərək öz haqqının və milli iradəsinin müdafiəsinə qalxdı.
Bu gün azad Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda dalğalanan üçrəngli Azərbaycan bayrağı xalqımızın birliyinin, şəhidlərimizin qəhrəmanlığının və dövlətimizin suverenliyinin rəmzidir. Bu qələbə bizə yalnız keçmişimizi xatırlatmır, həm də gələcək nəsillər qarşısında böyük məsuliyyət yaradır. Həmin məsuliyyət Azərbaycanın müstəqilliyini, suverenliyini və milli həmrəyliyini qorumaq, azad edilmiş torpaqları daha da inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə daha güclü Azərbaycan dövlətini miras qoymaqdır.
Azərbaycan xalqının bir yumruq kimi birləşməsi tariximizin yaddaşında daim milli həmrəyliyin və Vətən sevgisinin parlaq nümunəsi kimi yaşayacaq.
Xanım İsmayıl,
YAP fəalı, Hacıqabul Rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin Elmi işçisi
