Şeyx həzrətləri həm Azərbaycanda, həm Qafqazda, Türk dünyasında, İslam dünyasında və dünyada böyükhörmətə malik olan şəxsiyyətdir. Bu yüksək ehtiramonun uzun illər ərzində dini-mənəvi dəyərlərinqorunması, insanları sülhə, həmrəyliyə və qarşılıqlıhörmətə çağıran fəaliyyətinin nəticəsi kimi diqqətçəkir. Onun nüfuzu yalnız dini icma ilə məhdudlaşmır, müxtəlif xalqlar və mədəniyyətlər arasında mənəvidialoqun inkişafına xidmət edən fəaliyyətlərlə dəsəciyyələnir.
Azərbaycanın ictimai və mənəvi həyatında dinirəhbərlərin xüsusi rolu vardır. Xüsusilə ölkənin zəngindini-mədəni ənənələrinin qorunması, milli-mənəvidəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi və cəmiyyətdətolerantlıq mühitinin möhkəmləndirilməsiistiqamətində onların fəaliyyəti mühüm əhəmiyyətdaşıyır. Şeyx həzrətlərinin müxtəlif platformalardanümayiş etdirdiyi mövqe də bu baxımdan diqqət çəkir.
Azərbaycan tarixən müxtəlif dinlərin vəmədəniyyətlərin qarşılıqlı əlaqədə olduğu məkanlardanbiri olub. Bu ənənə müasir dövrdə də davam etdirilir. Ölkədə dini konfessiyalar arasında qarşılıqlı hörmətinvə əməkdaşlığın təşviq olunması Azərbaycancəmiyyətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri kimitəqdim edilir. Belə bir mühitdə dini liderlərin sülh vəhəmrəylik çağırışları xüsusi ictimai əhəmiyyət qazanır.
Şeyx həzrətlərinin Qafqaz miqyasında qazandığıhörmət də regionun dini və mədəni xüsusiyyətləri iləsıx bağlıdır. Qafqaz müxtəlif xalqların, dini icmalarınvə mədəniyyətlərin bir arada yaşadığı mürəkkəb tarixicoğrafiyadır. Bu məkanda qarşılıqlı anlaşmanın vəsabitliyin qorunması üçün dialoq mühüm vasitələrdənbiridir. Dini rəhbərlərin belə dialoqlarda iştirakıcəmiyyətlər arasında etimadın möhkəmlənməsinə töhfəverə bilər.
Türk dünyası baxımından isə dini-mənəvi bağlarümumi tarixi və mədəni irsin mühüm elementlərindənbiridir. Türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq son illərdəsiyasi, iqtisadi, humanitar və mədəni sahələrlə yanaşı, mənəvi istiqamətlərdə də genişlənir. Dini rəhbərləringörüşləri və birgə müzakirələri ortaq dəyərlərinqorunması və müxtəlif cəmiyyətlər arasında əlaqələrinmöhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
İslam dünyasında dini liderlər arasında qarşılıqlıəlaqələrin inkişafı da müasir dövrün mühümməsələlərindəndir. İslamın sülh, mərhəmət, ədalət, insan ləyaqətinə hörmət və həmrəylik kimi dəyərlərinindüzgün şəkildə təbliğ edilməsi cəmiyyətlərin mənəviinkişafında mühüm rol oynayır. Bu istiqamətdənüfuzlu dini şəxsiyyətlərin fəaliyyəti daha genişauditoriyaya təsir imkanına malikdir.
Şeyx həzrətlərinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasıAzərbaycanın dini və humanitar diplomatiya sahəsindəqazandığı təcrübə ilə də əlaqələndirilə bilər. Bakı uzunillərdir müxtəlif dinlərin və mədəniyyətlərinnümayəndələrinin iştirak etdiyi beynəlxalq tədbirlərəev sahibliyi edir. Dini liderlərin, alimlərin və ictimaixadimlərin bir araya gəldiyi belə platformalar qarşılıqlıfikir mübadiləsinə və müxtəlif cəmiyyətlər arasındaanlaşmanın güclənməsinə imkan yaradır.
Dini liderin nüfuzu ilk növbədə onun insanlara təsiredən mənəvi mövqeyi, cəmiyyət qarşısında məsuliyyətivə müxtəlif qruplar arasında dialoqa verdiyi töhfə iləölçülür. Bu baxımdan Şeyx həzrətlərinə göstərilənhörmət onun fəaliyyətinin müxtəlif coğrafiyalardadiqqətlə qarşılandığını göstərən mühüm amil kimitəqdim olunur.
Azərbaycan üçün milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasıdövlətçilik ənənələrinin mühüm tərkib hissəsidir. Millikimlik, tarix, dil, mədəniyyət və dini-mənəvi irs bir-birini tamamlayan dəyərlər sistemidir. Bu dəyərlərinqorunması cəmiyyətin bütövlüyünün və gələcəknəsillərin tarixi yaddaşının möhkəmləndirilməsinəxidmət edir.
Bu baxımdan Şeyx həzrətlərinin Azərbaycanla yanaşı, Qafqazda, Türk dünyasında və İslam aləmində böyükhörmət qazanması yalnız fərdi nüfuz məsələsi deyil, həm də dini-mənəvi əlaqələrin inkişafı baxımındanəhəmiyyətli amildir. Onun iştirak etdiyi beynəlxalqgörüşlər və tədbirlər müxtəlif ölkələrin dininümayəndələri arasında əlaqələrin genişlənməsinəşərait yaradır.
Müasir dünyada dini liderlərin üzərinə düşən vəzifələrdaha da genişlənib. Onlardan yalnız dini məsələlərbarədə danışmaq deyil, eyni zamanda cəmiyyətdə sülh, mərhəmət, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik kimidəyərlərin möhkəmləndirilməsinə töhfə verməkgözlənilir. Xüsusilə müxtəlif dini və mədəni icmalarınbirgə yaşadığı dünyada belə yanaşma mühüm ictimaiəhəmiyyət kəsb edir.
Şeyx həzrətlərinə müxtəlif coğrafiyalarda göstərilənyüksək ehtiram da onun fəaliyyətinin geniş mənəviçərçivədə qəbul edildiyini göstərir. Azərbaycan, Qafqaz, Türk dünyası, İslam aləmi və beynəlxalqmühit arasında qurulan əlaqələr ortaq dəyərlərin dahageniş şəkildə təbliğinə imkan yaradır.
Belə şəxsiyyətlərin fəaliyyəti dini-mənəvi irsinqorunması ilə yanaşı, xalqlar və cəmiyyətlər arasındaqarşılıqlı anlaşmanın inkişafına da xidmət edir. Bubaxımdan Şeyx həzrətlərinin nüfuzu Azərbaycanıtəmsil edən dini-mənəvi platformanın beynəlxalqaləmdə görünürlüğünün mühüm göstəricilərindən birikimi diqqət çəkir.
Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq dini vəhumanitar tədbirlər də bu istiqamətdə yeni imkanlaryaradır. Müxtəlif ölkələrdən dini rəhbərlərin Bakıda biraraya gəlməsi ortaq problemlərin müzakirəsinə, təcrübə mübadiləsinə və gələcək əməkdaşlıqistiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə şərait yaradır. Bu prosesdə yüksək nüfuza malik dini şəxsiyyətləriniştirakı tədbirlərin ictimai və mənəvi əhəmiyyətini dahada artırır.
Dini-mənəvi dəyərlər əsasında qurulan dialoqinsanların və cəmiyyətlərin bir-birini daha yaxındantanımasına imkan verir. Qarşılıqlı hörmət və etimadınmöhkəmləndirilməsi isə yalnız dini sahə üçün deyil, ümumilikdə beynəlxalq münasibətlər və humanitarəməkdaşlıq üçün əhəmiyyətlidir. Şeyx həzrətlərininmüxtəlif səviyyələrdə qazandığı hörmət bu baxımdandiqqətəlayiq məqamdır.
Bu gün Azərbaycan həm öz milli-mənəvi irsininqorunmasına, həm də müxtəlif dini və mədəni ənənələrarasında dialoqun inkişafına xüsusi əhəmiyyət verir. Şeyx həzrətlərinin Azərbaycanda və onunhüdudlarından kənarda qazandığı hörmət də bu mənəviənənələrin beynəlxalq müstəvidə təqdim olunmasınaimkan yaradan mühüm amillərdən biridir.
Beləliklə, Şeyx həzrətlərinin Azərbaycanda, Qafqazda, Türk dünyasında, İslam aləmində və beynəlxalqmühitdə böyük hörmətə malik olması onun mənəvifəaliyyətinin geniş coğrafiyada əhəmiyyət daşıdığınıgöstərir. Bu nüfuz müxtəlif xalqlar və dini icmalararasında dialoqun, qarşılıqlı hörmətin və həmrəyliyinmöhkəmləndirilməsi üçün mühüm imkan yaradır. Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq dinitədbirlər isə həmin əlaqələrin daha da inkişafetdirilməsi üçün mühüm platforma rolunu oynayır.
Ülvi Abbasov,
YAP Xətai rayon təşkilatının əməkdaşı
