Azərbaycan Respublikası və Türkmənistanarasında münasibətlər ortaq tarixi, mədəni, dil və etnikköklərə söykənən strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıyır. Müstəqillik əldə etdikdən sonra hər iki dövlət qarşılıqlıhörmət, suverenlik və bərabərlik prinsipləri əsasındaəməkdaşlıq münasibətlərini inkişaf etdirmişdir. Son illərdə siyasi dialoqun intensivləşməsi, enerji sahəsindəəməkdaşlığın genişlənməsi, nəqliyyat-logistikalayihələrinin həyata keçirilməsi və Türk DövlətləriTəşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq iki ölkə arasındakıəlaqələri yeni mərhələyə yüksəltmişdir.
Azərbaycan Respublikası ilə Türkmənistanarasında diplomatik münasibətlər 9 iyun 1992-ci ildəqurulmuşdur. Türkmənistanın Bakıdakı səfirliyi 1999-cu ildə, Azərbaycanın Aşqabaddakı səfirliyi isə 2002-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. Diplomatikmünasibətlərin qurulması iki dövlət arasında siyasidialoqun, iqtisadi əlaqələrin və regional əməkdaşlığıninkişafı üçün mühüm hüquqi bazayaratmışdır.Azərbaycan və Türkmənistanmünasibətlərinin əsas xüsusiyyəti qarşılıqlı etimad vəortaq strateji maraqlara əsaslanmasıdır. 11 mart 2017-ci ildə imzalanmış “Azərbaycan Respublikası iləTürkmənistan arasında Strateji tərəfdaşlıq haqqındaBəyannamə” ikitərəfli münasibətlərin inkişafında yenimərhələnin başlanğıcı hesab edilir. Bu sənəd siyasidialoqun gücləndirilməsi, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, nəqliyyat, energetika, elm, təhsil və humanitarsahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdətutur.
İki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın əsasistiqamətlərindən biri enerji sektorudur. Xəzərdənizində yerləşən karbohidrogen ehtiyatlarıAzərbaycan və Türkmənistan üçün mühüm stratejiəhəmiyyət daşıyır. Uzun illər mübahisə mövzusuolmuş “Dostluq” neft-qaz yatağı üzrə əldə edilənrazılıq iki ölkə arasında etimadınmöhkəmləndirilməsində mühüm rol oynamışdır. Bu razılaşma Xəzər regionunda enerji əməkdaşlığınıngenişləndirilməsi və gələcək layihələrinreallaşdırılması baxımından mühüm addım hesabolunur. Elmi araşdırmalarda qeyd edilir ki, məhz burazılaşmadan sonra Azərbaycan–Türkmənistanmünasibətlərində yaxınlaşma prosesi əhəmiyyətlidərəcədə sürətlənmişdir.
Enerji əməkdaşlığı ilə yanaşı, nəqliyyat vəlogistika sahəsi də ikitərəfli münasibətlərin prioritetistiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın coğrafimövqeyi Türkmənistan üçün Avropa bazarlarına çıxışimkanlarını genişləndirir. Bakı Beynəlxalq DənizTicarət Limanı, Trans-Xəzər Beynəlxalq NəqliyyatMarşrutu (Orta Dəhliz) və digər regional layihələrTürkmənistanın yükdaşımalarının diversifikasiyasınamühüm töhfə verir. Bununla yanaşı, hər iki ölkə Şərq-Qərb beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin inkişafında fəaliştirak edir ki, bu da regionun tranzit potensialınıartırır.
Siyasi əməkdaşlıq beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsindədə uğurla inkişaf edir. Azərbaycan və TürkmənistanBMT, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, İslam ƏməkdaşlıqTəşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər beynəlxalqplatformalarda qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirirlər. Xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatında əməkdaşlıqortaq mədəni irsin qorunması, iqtisadi inteqrasiya vəregional təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsibaxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Son illərdə dövlət başçıları və xarici işlər nazirləriarasında keçirilən yüksək səviyyəli görüşlərəməkdaşlığın daha da genişləndirilməsinə xidmətetmişdir. Bu görüşlər zamanı energetika, nəqliyyat, logistika, gəmiçilik, ticarət, humanitar əlaqələr, elm vətəhsil sahələrində yeni əməkdaşlıq imkanları müzakirəolunur. Eyni zamanda, Xəzər dənizində əməkdaşlığıninkişaf etdirilməsi və Orta Dəhlizin potensialındandaha səmərəli istifadə edilməsi iki ölkənin xaricisiyasət gündəliyində mühüm yer tutur.Elmi tədqiqatlargöstərir ki, Azərbaycan və Türkmənistanmünasibətlərinin inkişafına təsir edən əsas amillərortaq etnik və mədəni bağlar, enerji təhlükəsizliyi, geostrateji mövqe və regional inteqrasiya prosesləridir. Emrah Kayanın araşdırmasına əsasən, son illərdəmünasibətlərin dinamik inkişafı Xəzər dənizindəəməkdaşlığın genişlənməsi, “Dostluq” yatağı üzrərazılaşma və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsindəinteqrasiyanın güclənməsi ilə sıx bağlıdır.
Azərbaycan Respublikası ilə Türkmənistanarasında münasibətlər Cənubi Qafqaz və MərkəziAsiya regionunda sabitliyin, iqtisadi inkişafın vəregional əməkdaşlığın mühüm elementlərindən birihesab olunur. Enerji, nəqliyyat, logistika, ticarət vəhumanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsigələcək illərdə strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmlənəcəyini göstərir. Mövcud geosiyasi şəraitdəhər iki dövlət qarşılıqlı maraqlara əsaslananuzunmüddətli əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsindəmaraqlıdır və bu əməkdaşlıq regionun davamlıinkişafına mühüm töhfə vermək potensialına malikdir.
Könül Məmmədova,
Bakı Slavyan Universitetinin
Şərqi slavyan filologiyası kafedrasının müəllimi
