Şuşa Bəyannaməsi təkcə Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin inkişafına xidmət edən sənəd deyil, həm də regional və beynəlxalq əhəmiyyət daşıyan mühüm siyasi sənəddir. Müasir geosiyasi şəraitdə dövlətlər arasında strateji müttəfiqlik münasibətlərinin gücləndirilməsi beynəlxalq sabitliyin və təhlükəsizliyin vacib elementlərindən biri hesab olunur. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi öz məzmunu, əhatə dairəsi və yaratdığı yeni imkanlarla beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb edən mühüm sənədlər sırasında yer alır.
Bəyannamənin beynəlxalq əhəmiyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biri onun regional təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət etməsidir. Azərbaycan və Türkiyə Cənubi Qafqazın aparıcı dövlətləri kimi bölgədə sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasına xüsusi önəm verirlər. Şuşa Bəyannaməsində əks olunan əməkdaşlıq mexanizmləri regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına və qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlərin formalaşmasına töhfə verir.
Sənədin beynəlxalq əhəmiyyətini artıran digər mühüm amil enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıqdır. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan ölkələrdən biridir. Türkiyə isə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən strateji enerji və nəqliyyat qovşağı kimi çıxış edir. Hər iki ölkənin birgə həyata keçirdiyi enerji layihələri qlobal enerji bazarlarında etibarlı tərəfdaşlıq modelinin formalaşmasına şərait yaratmışdır. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığın gələcəkdə daha da genişlənəcəyini və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinə əlavə töhfələr verəcəyini göstərir.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da sənədin beynəlxalq əhəmiyyətini artıran vacib amillərdəndir. Azərbaycan və Türkiyənin iştirak etdiyi beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri Avropa ilə Asiya arasında yük və sərnişin daşımalarının daha səmərəli təşkil olunmasına imkan yaradır. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Orta Dəhliz və digər strateji layihələr qlobal ticarətin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edən mühüm platforma kimi çıxış edir.
Bəyannamənin əhəmiyyətini şərtləndirən digər mühüm amil onun beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanmasıdır. Sənəddə dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, sərhədlərinin toxunulmazlığına və qarşılıqlı hörmət prinsipinə xüsusi önəm verilir. Bu yanaşma beynəlxalq münasibətlər sistemində qəbul edilmiş fundamental prinsiplərlə tam uzlaşır və sənədin beynəlxalq legitimliyini daha da gücləndirir.
Şuşa Bəyannaməsi həmçinin Türk dünyasında inteqrasiya proseslərinin sürətlənməsinə mühüm təsir göstərir. Azərbaycan və Türkiyənin ortaq təşəbbüsləri türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, humanitar və mədəni əlaqələrin inkişafına əlavə imkanlar yaradır. Bu əməkdaşlıq modeli regional əməkdaşlığın uğurlu nümunələrindən biri kimi beynəlxalq səviyyədə maraq doğurur.
Sənədin azad edilmiş Şuşa şəhərində imzalanması da onun beynəlxalq əhəmiyyətini artıran mühüm amillərdəndir. Şuşa Azərbaycanın tarixi, mədəni və siyasi həyatında xüsusi yer tutan şəhərdir. Məhz bu şəhərdə müttəfiqlik sənədinin imzalanması Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpasını, regionda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasını və ölkəmizin artan beynəlxalq nüfuzunu nümayiş etdirən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan qardaşlıq münasibətlərinin strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyini təsdiqləməklə yanaşı, regional əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi, beynəlxalq nəqliyyat əlaqələri və sülh təşəbbüsləri baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyan sənəd kimi dünya siyasi tarixində özünəməxsus yer tutur.
Səlbi Babayeva,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
