Xocalı faciəsi haqqında həqiqətlərin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması təkcə tarixi faktların təqdimatı deyil, həm də uzunmüddətli informasiya və diplomatiya prosesidir. Bu prosesdə müxtəlif dövlət qurumları, ictimai təşkilatlar, media, akademik çevrələr və diaspor strukturları iştirak edir. “Xocalıya ədalət!” kampaniyası isə bu istiqamətdə ən tanınmış təşəbbüslərdən biri kimi çıxış edir və Xocalı həqiqətlərinin dünyaya çatdırılmasında mühüm rol oynayır.
Kampaniyanın əsas məqsədi Xocalı faciəsinin beynəlxalq ictimaiyyətə faktlarla, sənədlərlə, şahid ifadələri ilə təqdim edilməsi və bu hadisəyə obyektiv siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə çağırışdır. İnformasiya müharibələrinin gücləndiyi müasir dövrdə cəmiyyətlərin mövqeyi təkcə hərbi və siyasi güclə deyil, həm də həqiqətlərin necə çatdırılması ilə formalaşır. Bu baxımdan “Xocalıya ədalət!” kampaniyası müxtəlif dillərdə materialların hazırlanması, beynəlxalq tədbirlərin təşkili, konfranslar, sərgilər, anım mərasimləri, sosial media aksiyaları və maarifləndirici layihələrlə geniş auditoriyalara çıxış imkanı yaradır.
Kampaniyanın gücü onun çoxşaxəli yanaşmasındadır. Bir tərəfdən, gənclər və tələbələr üçün maarifləndirmə fəaliyyəti aparılır; digər tərəfdən, qərarverici dairələr – parlamentlər, beynəlxalq təşkilatlar, ekspert icmaları – üçün hüquqi və siyasi məlumatlar təqdim olunur. Bu, ictimai rəyin formalaşması və qərarların qəbulunda təsir mexanizmlərinin birləşdirilməsinə bənzəyir: cəmiyyət anladıqca, siyasət də həssaslaşır.
Xocalının tanıdılması məsələsində terminlər də həssasdır. “Soyqırımı”, “qətliam”, “insanlığa qarşı cinayət” kimi anlayışlar beynəlxalq hüquq və siyasi diskursda xüsusi məna daşıyır. Bəzi ölkələrdə parlament qətnamələri faciəni “qətliam” və ya “insanlığa qarşı cinayət” kimi pisləyir; bəzilərində “soyqırımı” ifadəsi istifadə olunur. Hər bir halda, bu sənədlər faciənin unudulmamasına, qurbanların xatirəsinin beynəlxalq səviyyədə ehtiramla yad edilməsinə xidmət edir. Kampaniyanın məqsədi məhz bu həssaslığı artırmaq, faktları görünən etmək, qlobal vicdanı oyatmaqdır.
Sosial media bu mübarizədə mühüm platformaya çevrilib. Bir neçə saniyədə minlərlə insana çata bilən vizual və mətn mesajları, hashtag kampaniyaları, qısa videoçarxlar, infoqrafikalar və canlı yayımlar Xocalı ilə bağlı məlumatların sürətlə yayılmasına kömək edir. Burada əsas məsələ emosiyanı faktlarla birləşdirməkdir: dəqiq rəqəmlər, etibarlı mənbələr, tarixi kontekst, humanitar hüquq normaları ilə emosional yaddaşın harmoniyası mesajı daha güclü edir.
Diplomatik müstəvidə isə kampaniya “yumşaq güc” alətlərinə uyğun gəlir. Sərgilər, beynəlxalq tədbirlər, mədəni layihələr, sənədli filmlərin nümayişi kimi fəaliyyətlər yalnız siyasi tribunalarla məhdudlaşmır; insanların qəlbinə və düşüncəsinə toxunan vasitələrdir. Dünya ictimaiyyəti bəzən xəbərlərin axınında faciələri unudur, amma insan hekayələri – ailələrin məhv olması, uşaqların taleyi, itkin düşənlərin gözləntisi – yaddaşda qalır. Bu hekayələrin etik çərçivədə, insan ləyaqətini qoruyaraq təqdim edilməsi kampaniyanın dəyərini artırır.
“Xocalıya ədalət!” çağırışı eyni zamanda, gələcək üçün xəbərdarlıqdır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində mülki əhaliyə qarşı zorakılıqlar davam etdiyi bir vaxtda Xocalını xatırlamaq “cəzasızlıq” probleminə diqqət çəkməkdir. Ədalət anlayışı yalnız cəzalandırma deyil; həqiqətin tanınması, qurbanların xatirəsinin uca tutulması və bu cür cinayətlərin təkrarlanmaması üçün qlobal həmrəylikdir.
Nəticə etibarilə, “Xocalıya ədalət!” kampaniyası Xocalı faciəsinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması yolunda sistemli və davamlı fəaliyyət nümunəsidir. Bu fəaliyyətin dəyəri ondan ibarətdir ki, o, həm tarixi yaddaşı qoruyur, həm də insan hüquqları və humanizm dəyərlərini önə çəkir. 26 fevralda səslənən hər bir söz, paylaşılan hər bir fakt, yandırılan hər bir şam həqiqətin yaşamasına və ədalətə aparan yolun genişlənməsinə xidmət edir.
Bu gün Xocalı haqqında danışmaq həm də mədəniyyət, elmi araşdırma və vətəndaş məsuliyyəti deməkdir.
Həqiqətləri arxivlərdə, kitablarda, filmlərdə, rəqəmsal platformalarda qorumaq, şahidlərin səsini gələcəyə daşımaq,
qurbanların xatirəsini ehtiramla yad etmək və beynəlxalq ictimaiyyətdə məlumatlılığı artırmaq vacibdir.
Hər il 26 fevralda edilən anım çağırışı bir daha xatırladır: insanlıq yalnız yaddaş və ədalət ilə özünü qoruya bilər.
Elman Məmmədov,
Ərazi Partiya təşkilatıının sədr müavini,
RTTTYM PHŞ-da Texniki Dəstək bölmə müdiri
