Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş ən ağır cinayətlərdən biridir. 1992-ci ilin fevralında baş vermiş bu hadisə dinc əhaliyə qarşı məqsədli və planlı şəkildə törədilmiş qətliam idi. Şəhər mühasirəyə alınmış, sakinlərə çıxış yolu verilməmişdir. Nəticədə yüzlərlə insan xüsusi qəddarlıqla öldürülmüşdür. Bu faciə beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması kimi tarixə düşmüşdür. Fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı şəhərinə ağır hərbi texnika ilə hücum edilmişdir. Mülki əhali – qadınlar, uşaqlar və qocalar amansızcasına qətlə yetirilmişdir. Rəsmi statistikaya görə 613 nəfər şəhid olmuş, yüzlərlə insan yaralanmış və əsir götürülmüşdür. Bu hadisə təkcə Azərbaycan xalqına deyil, bütövlükdə insanlığa qarşı cinayət idi. Xocalı faciəsi XX əsrin ən dəhşətli soyqırımı aktlarından biri kimi qiymətləndirilir.
Xocalı soyqırımı Ermənistanın Azərbaycana qarşı apardığı təcavüz siyasətinin ən qanlı səhifəsidir. Məqsəd bölgədə azərbaycanlı əhalini qorxu altında saxlamaq və etnik təmizləmə aparmaq idi. Şəhərin yerlə-yeksan edilməsi və mülki şəxslərin qətli bu siyasətin bariz nümunəsidir. Bu hadisə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən hüquqi-siyasi qiymət almalıdır. Ədalətin bərqərar olunması həm hüquqi, həm də mənəvi borcdur. Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının milli yaddaşında silinməz iz buraxmışdır. Hər il 26 fevral ölkəmizdə anım günü kimi qeyd olunur. Şəhidlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir, onların ailələrinə dövlət qayğısı göstərilir. Bu hadisənin unudulmaması və gələcək nəsillərə çatdırılması mühüm vəzifədir. Tarixi həqiqətlərin təbliği milli birliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Xocalı soyqırımının beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət həyata keçirilir. Müxtəlif ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar bu faciəyə hüquqi qiymət vermişdir. “Xocalıya ədalət” təşəbbüsü çərçivəsində dünya ictimaiyyətinə həqiqətlər çatdırılır. İnformasiya mübarizəsi bu məsələdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi ədalətin təmin olunması Azərbaycanın prinsipial mövqeyidir. Xocalı hadisələri beynəlxalq humanitar hüququn norma və prinsiplərinin kobud şəkildə pozulmasıdır. Mülki şəxslərin məqsədli şəkildə öldürülməsi, əsirlərə işgəncə verilməsi insanlıq əleyhinə cinayət tərkibi yaradır. Bu faktlar müxtəlif mənbələrdə təsdiq olunmuşdur. Hadisələrin araşdırılması və günahkarların cəzalandırılması beynəlxalq hüququn tələbidir. Cəzasızlıq mühiti yeni cinayətlərə yol aça bilər. Xocalı şəhəri strateji mövqeyinə görə xüsusi hədəfə çevrilmişdi. Şəhərin işğalı Qarabağ bölgəsində hərbi vəziyyətə ciddi təsir göstərmişdir. Lakin bu hərbi məqsədlər mülki əhalinin qətli üçün əsas ola bilməzdi. Qadın və uşaqların amansızcasına öldürülməsi insanlığa sığmayan vəhşilik idi. Bu faktlar soyqırımı anlayışının bütün elementlərini özündə ehtiva edir.
Azərbaycan dövləti Xocalı qurbanlarının xatirəsini daim uca tutur. Şəhid ailələrinə sosial və mənəvi dəstək göstərilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Xocalı həqiqətləri təhsil proqramlarında və ictimai tədbirlərdə geniş şəkildə təbliğ olunur. Gənc nəslin bu tarixi bilməsi və düzgün qiymətləndirməsi vacibdir. Milli yaddaşın qorunması gələcək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xocalı soyqırımı yalnız bir şəhərin deyil, bütün Azərbaycan xalqının faciəsidir. Bu hadisə xalqımızın mübarizə əzmini daha da gücləndirmişdir. Şəhidlərin qanı xalqımızın birliyini və həmrəyliyini möhkəmləndirmişdir. Tarixi ədalətin bərpası uğrunda mübarizə ardıcıl şəkildə davam etdirilir. Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim yaşayacaqdır.
Xocalı soyqırımı insanlıq tarixində qara səhifə kimi qalacaqdır. Bu faciənin unudulmaması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması üçün sistemli iş aparılır. Azərbaycan xalqı öz tarixini unutmur və unutdurmur. Ədalətin gec də olsa zəfər çalacağına inam tamdır. Xocalı şəhidlərinin ruhu qarşısında baş əyirik.
Yalçın İsmayılov,
YAP Ağstafa rayon təşkilatının sədr müavini
