Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşündə səsləndirdiyi fikirlər Türk dünyasının qarşısında duran mühüm vəzifələri, təşkilatın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunu və üzv ölkələr arasında qarşılıqlı əməkdaşlığın əhəmiyyətini bir daha diqqətə çatdırdı.
Sentyabrın 17-də Bakıda keçirilən görüşdədövlətimizin başçısı Türk Dövlətləri Təşkilatınınpotensialından maksimum istifadə edilməsinin, beynəlxalq arenadakı mövqeyinin daha damöhkəmləndirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, türk dövlətlərinibirləşdirən amillər yalnız siyasi və iqtisadi maraqlardanibarət deyil. Bu birliyin daha dərin və möhkəm təməlivardır: ortaq tarix, dil, mədəniyyət, mənəvi dəyərlər vəəsrlər boyu formalaşmış qardaşlıq bağları.
Bu baxımdan Nizami Gəncəvi və Əlişir Nəvai irsinəxüsusi yer verilməsi böyük məna daşıyır. Çünki Türkdünyasının birliyini yalnız siyasi və iqtisadiəməkdaşlıqda deyil, onu əsrlər boyu yaşadan mənəviyaddaşda da axtarmaq lazımdır.
Türk dünyasının gücü: ortaq tarixdən ortaq gələcəyə
Türk Dövlətləri Təşkilatı geniş coğrafiyanı əhatə edən, böyük siyasi, iqtisadi və humanitar potensiala malik bir təşkilat kimi fəaliyyət göstərir. Üzv və müşahidəçiölkələr arasında müxtəlif istiqamətlərdə əlaqələrininkişaf etdirilməsi Türk dünyasının qarşılıqlı fəaliyyətimkanlarını genişləndirir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında təhlükəsizlikməsələlərinin ümumi əməkdaşlıq müstəvisindənəzərdən keçirilməsinin əhəmiyyəti də vurğulanır. Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin mütəmadi görüşləriregional və qlobal təhdidlərə qarşı birgə yanaşmalarınformalaşdırılması baxımından mühüm mexanizm kimiqiymətləndirilir.
Lakin Türk dünyasının gücü yalnız siyasi vətəhlükəsizlik əməkdaşlığı ilə ölçülmür. Bu birliyinmühüm dayaqlarından biri xalqları bir-birinə bağlayanortaq mədəni və mənəvi irsdir.
Nizami Gəncəvi XII əsrdə Gəncədə yaşamış böyükAzərbaycan şairi və mütəfəkkiri, Əlişir Nəvai isə XV əsrdə Mərkəzi Asiyada yetişmiş böyük özbək şairi vəmütəfəkkiridir. Onları əsrlər ayırsa da, yaradıcılıqlarıarasında dərin ədəbi və mənəvi bağlılıq mövcuddur.
Nizaminin yaratdığı ədəbi-fəlsəfi ənənənin Şərqədəbiyyatına təsiri geniş olmuş, Əlişir Nəvai isə buböyük ənənəni türk dilində yeni zirvəyə yüksəltmişdir. Nizaminin əsərlərində elm, ədalət, mənəviyyat vəkamillik ideyaları, Nəvai yaradıcılığında isə türkdilinin və ədəbiyyatının qüdrəti ön plana çıxır. Bubaxımdan onların irsi Azərbaycan və Özbəkistanxalqları arasında əsrlərdən gələn mədəni yaxınlığınmühüm ifadəsidir.
Ortaq irsin gələcəyi: gənclər və yeni nəsillər
Türk dünyasının gələcəyi onun gənclərindən asılıdır. Buna görə Prezident İlham Əliyevin çıxışında gənclərtəşkilatlarının qarşılıqlı fəaliyyətinin daha dagenişləndirilməsinin vacibliyinə diqqət yetirilməsixüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Gənc nəsil yalnız bugünkü əməkdaşlığın iştirakçısıdeyil, sabah bu əlaqələri davam etdirəcək əsasqüvvədir. Bu baxımdan ortaq mədəni irsin gənclərəçatdırılması mühüm vəzifələrdən biridir.
Azərbaycan və Özbəkistanın son illərdə təhsil vəmədəniyyət sahəsində həyata keçirdiyi layihələr buistiqamətdə mühüm nümunələr yaradır. 2026-cı ilinavqustunda Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına MilliPedaqoji Universitetin yeni binasının açılışındaAzərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin iştirakı daNizami irsinin müasir təhsil və gənclər müstəvisindəyaşadılmasının nümunələrindən biridir.
Bu mənada Nizaminin adı yalnız keçmişi xatırladantarixi bir ad deyil. O, bu gün də AzərbaycanlaÖzbəkistan arasında elmi, ədəbi və mədəniəməkdaşlığın inkişafına xidmət edən canlı mənəvidəyərdir.
Gənclərin Nizami və Nəvai yaradıcılığı ilə yaxındantanış olması iki xalqın bir-birini daha dərindəntanımasına, ortaq dəyərlərin isə gələcək nəsillərəötürülməsinə imkan yaradır.
Bakı–Daşkənd: iki abidənin yaratdığı mənəvi körpü
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Bakıda ƏlişirNəvainin, Daşkənddə isə Nizami Gəncəvininabidələrinin ucaldılmasının xatırladılması Türkdünyasının mənəvi birliyini ifadə edən mühümməqamlardandır.
Bakının mərkəzində Əlişir Nəvainin abidəsininucaldılması Azərbaycan xalqının böyük özbək şairinəehtiramının, Daşkənddə Nizami Gəncəvinin abidəsininucaldılması isə özbək xalqının Azərbaycanın böyükşairinə hörmətinin ifadəsidir.
Bu abidələrə yalnız heykəltəraşlıq nümunələri kimibaxmaq kifayət deyil. Onlar iki xalqın bir-birininmədəni irsinə verdiyi dəyərin şəhər məkanındakıifadəsidir. Bakıda Nəvai, Daşkənddə Nizami – buabidələr iki paytaxt arasında yalnız daşdan deyil, ortaqtarixdən, mədəni yaddaşdan və mənəvi bağlılıqdanqurulan görünməz bir mənəvi körpüyə çevrilir.
Bu qarşılıqlı ehtiramın dövlətlərarası münasibətlərdədə dərin kökləri var. 2010-cu ildə Azərbaycan vəÖzbəkistan prezidentlərinin iştirakı ilə NizamiGəncəvinin Daşkənddəki abidəsinin açılışı keçirilib. Bu hadisə iki ölkə arasında tarixi və mədəni əlaqələrinmühüm göstəricilərindən biri olub.
Bu gün həmin ənənə yeni məzmunla davam edir. Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli PedaqojiUniversitetin fəaliyyət göstərməsi və Nizami irsinintəhsil və elmi müstəvidə öyrənilməsiAzərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin humanitaristiqamətinin inkişafını nümayiş etdirir.
Beləliklə, Nizami ilə Nəvai arasındakı ədəbi bağ yalnızkeçmişin səhifələrində qalmır. O, bu günuniversitetlərdə, elmi araşdırmalarda, mədənilayihələrdə və gənc nəslin yaddaşında yaşamaqdadavam edir.
Bəlkə də buna görə biri Bakıda dayanaraq Daşkəndəbaxır, digəri Daşkənddə dayanaraq Bakıya.
Onların baxışında iki şəhərdən daha böyük bir məkangörünür — ortaq Türk tarixinə, mədəniyyətinə vəmənəvi dəyərlərinə söykənən iki qardaş xalqın yaddaşı.
Zaman dəyişir, nəsillər bir-birini əvəz edir, dünyayenilənir. Lakin Nizaminin sözü ilə Nəvainin sözüarasında yaranmış mənəvi bağ öz qüvvəsini qoruyur. Çünki xalqları bir-birinə bağlayan ən möhkəm körpülərsiyasi sərhədlərdən deyil, ortaq dəyərlərdən, yaddaşdanvə mədəniyyətdən qurulur.
Bakıda Nəvai, Daşkənddə Nizami dayanır. Onlarınarasında isə əsrlərin sükutunu yararaq iki qardaş xalqıneyni yaddaşı danışır.
Sevinc Rəsulova,
Yeni Azərbaycan Partiyası Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsi ilk Partiya Təşkilatının sədri
