Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı Azərbaycanın müasir siyasi tarixində mühüm dəyişikliklərin baş verdiyi bir mərhələyə təsadüf edir. Qurultayın keçirildiyi dövr əvvəlki siyasi mərhələlərdən əsaslı şəkildə fərqlənir. Çünki Azərbaycan artıq uzun illər ərzində qarşısında dayanan ən mühüm milli məsələlərdən birini – ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasını təmin edib. Prezident, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin qurultayda səsləndirdiyi fikirlərdə də bu amil xüsusi yer tutur.
Dövlət başçısı bildirib ki, ilk dəfədir YAP qurultayı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdiyi şəraitdə keçirilir. Bu fikir VIII Qurultayın mahiyyətini müəyyən edən əsas məqamlardan biridir. Çünki siyasi qurultaylar yalnız təşkilati məsələlərin müzakirə olunduğu tədbirlər deyil, həm də müəyyən dövrün nəticələrinin qiymətləndirildiyi və gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirildiyi platformalardır.
VIII Qurultayın yeni ictimai-siyasi və geosiyasi vəziyyətdə keçirilməsi Azərbaycanın son illərdə keçdiyi yolun miqyasını göstərir. Bir neçə il əvvəl ölkənin qarşısında dayanan əsas məsələlərdən biri işğal altında olan ərazilərin azad edilməsi idisə, hazırda siyasi gündəm tamamilə fərqli məzmun qazanıb. Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirib. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi və azad edilmiş ərazilərin ölkənin iqtisadi və sosial həyatına inteqrasiyası bu mərhələnin əsas istiqamətlərindəndir.
Bu dəyişiklik bir gündə meydana gəlməyib. Azərbaycan uzun illər ərzində həm diplomatik, həm siyasi, həm də hərbi müstəvidə böyük sınaqlardan keçib. İşğal faktının aradan qaldırılması üçün müxtəlif dövrlərdə beynəlxalq təşkilatların qərar və qətnamələrinə istinad edilib, diplomatik müstəvidə ardıcıl fəaliyyət aparılıb. Lakin uzun müddət ərzində qəbul edilmiş sənədlərin icra olunmaması problemin həllini daha da mürəkkəbləşdirib.
2020-ci ilin payızında baş verən Vətən müharibəsi Azərbaycanın siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Azərbaycan bir sıra ərazilər üzərində nəzarəti bərpa etdi və uzun illər davam edən işğal vəziyyətinin dəyişməsi üçün yeni şərait yarandı. Bu hadisədən sonra regionda siyasi və geosiyasi reallıqlar əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi.
VII Qurultayın həmin Zəfərdən cəmi bir neçə ay sonra keçirilməsi də təsadüfi deyildi. O zaman Azərbaycan yeni reallıqların formalaşdığı bir şəraitdə idi. Ölkənin hərbi-siyasi imkanları, regional mövqeyi və təhlükəsizlik gündəliyi əvvəlki dövrdən fərqlənirdi. VIII Qurultay isə həmin prosesin daha sonrakı mərhələsində, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam təmin etdiyi şəraitdə keçirilir.
Bu iki qurultay arasında keçən müddət Azərbaycanın siyasi tarixində mühüm hadisələrlə yadda qalıb. 2020-ci il Zəfərindən sonra regionda yaranmış yeni reallıqların möhkəmlənməsi prosesi davam edib. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istiqamətində atdığı addımları ardıcıl şəkildə davam etdirib və 2023-cü ildə həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra ölkənin suverenliyinin bütün ərazi üzərində tam təmin edilməsi ilə yeni mərhələ yaranıb.
Belə bir şəraitdə VIII Qurultayın keçirilməsi siyasi baxımdan xüsusi məna daşıyır. Artıq Azərbaycanın siyasi gündəliyində əvvəlki dövrün əsas problemi olan işğal məsələsi deyil, suverenliyin möhkəmləndirilməsi, azad edilmiş ərazilərin inkişafı, dayanıqlı sülhün və regional əməkdaşlığın təmin edilməsi kimi məsələlər ön plana çıxır.
Lakin bu nəticənin əldə edilməsi asan olmayıb. Prezident İlham Əliyev qurultaydakı çıxışında Azərbaycanın qarşılaşdığı müqavimətdən, ölkəyə qarşı aparılan kampaniyalardan və müxtəlif təzyiq cəhdlərindən danışıb. Onun sözlərinə görə, Zəfərdən sonra Azərbaycan yalan və iftira ilə müşayiət olunan kampaniyalarla qarşılaşıb, hətta bəzi ölkələrdə Azərbaycana qarşı sanksiyaların tətbiqi məsələsi müzakirə edilib.
Bu məqam müharibədən sonrakı dövrün yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşmadığını göstərir. Müharibədən sonra yaranmış yeni siyasi reallıqların beynəlxalq müstəvidə qəbul etdirilməsi ayrıca proses olub. Azərbaycan üçün ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yanaşı, yeni vəziyyətin siyasi və diplomatik müstəvidə izah edilməsi də mühüm məsələ kimi qarşıda dayanıb.
İstənilən münaqişənin başa çatmasından sonra yeni vəziyyətin formalaşması müəyyən zaman tələb edir. Müharibənin nəticələri siyasi, iqtisadi və diplomatik münasibətlərə təsir göstərir. Cənubi Qafqazda 2020-ci ildən sonra baş verən proseslər də bunu təsdiqləyir. Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqlar regiondakı nəqliyyat əlaqələrindən tutmuş təhlükəsizlik məsələlərinə qədər bir sıra istiqamətlərə təsir göstərib.
Bu mərhələdə Azərbaycanın əsas məqsədlərindən biri əldə edilmiş nəticələrin davamlı xarakter almasına nail olmaqdır. Suverenliyin təmin olunması dövlətçilik baxımından mühüm nəticə olsa da, onun möhkəmləndirilməsi uzunmüddətli siyasi və iqtisadi fəaliyyət tələb edir. Azad edilmiş ərazilərin bərpası bu prosesin ən mühüm istiqamətlərindən biridir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı tikinti-quruculuq işləri yeni inkişaf modelinin formalaşdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Yeni yollar, hava limanları, enerji infrastrukturu, yaşayış məntəqələri, məktəblər, xəstəxanalar və digər sosial obyektlərin yaradılması həmin ərazilərin gələcək həyatının əsasını təşkil edir.
Böyük Qayıdış prosesi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanların öz doğma torpaqlarına qayıtması işğaldan sonrakı mərhələnin ən mühüm sosial nəticələrindən biridir. Bu qayıdış təkcə mənzillərin və yolların tikilməsi ilə məhdudlaşmır. Qayıdan insanların məşğulluğunun, təhsilinin, səhiyyəsinin və sosial təminatının təşkil edilməsi də kompleks yanaşma tələb edir.
VIII Qurultayın yeni geosiyasi vəziyyətdə keçirilməsi Azərbaycanın regional siyasətində də baş verən dəyişiklikləri nəzərə almağı zəruri edir. Azərbaycan son illərdə region ölkələri ilə iqtisadi, nəqliyyat və enerji sahələrində əməkdaşlığı genişləndirib. Ölkənin yerləşdiyi coğrafi mövqe onu regional nəqliyyat layihələrinin mühüm iştirakçılarından birinə çevirir.
2020-ci ildən sonra Cənubi Qafqazda yeni kommunikasiya imkanlarının yaradılması ilə bağlı müzakirələr də genişlənib. Nəqliyyat dəhlizləri, sərhədlərin açılması, iqtisadi əməkdaşlıq və qarşılıqlı əlaqələrin inkişafı regionun gələcək siyasi mənzərəsinə təsir göstərə biləcək məsələlər sırasında yer alır.
Bu şəraitdə Azərbaycanın siyasi institutlarının qarşısında da yeni vəzifələr yaranır. Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı məhz belə bir mərhələdə keçirilir. Partiyanın uzunmüddətli siyasi fəaliyyəti və təşkilati strukturu ölkədə baş verən proseslərlə sıx əlaqəlidir. Qurultayda partiyanın gələcək fəaliyyəti üçün yeni reallıqların nəzərə alınması da bu baxımdan təbiidir.
Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpa edilməsi siyasi tarix baxımından mühüm dönüş nöqtəsidir. Lakin dövlətçilik prosesi yalnız ərazi üzərində nəzarətin təmin edilməsi ilə tamamlanmır. Dövlət institutlarının gücləndirilməsi, iqtisadi müstəqilliyin qorunması, sosial inkişafın təmin edilməsi və beynəlxalq mövqelərin möhkəmləndirilməsi də davamlı proseslərdir.
Prezident İlham Əliyevin VIII Qurultayda səsləndirdiyi fikirlərdə müstəqillik və dövlətçilik məsələlərinin xüsusi yer tutması da bununla bağlıdır. YAP-ın siyasi xəttində dövlət müstəqilliyi, dövlətçilik və milli maraqlar əsas istiqamətlər kimi təqdim edilir.
Yeni ictimai-siyasi vəziyyət Azərbaycanın qarşısında həm imkanlar, həm də yeni məsuliyyətlər yaradır. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası dövlətin qarşısında yeni inkişaf perspektivləri açır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ölkənin iqtisadi həyatına inteqrasiyası, yeni investisiya imkanlarının yaradılması, regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi və əhalinin qayıdışının təmin olunması bu perspektivlərin əsas istiqamətləridir.
VIII Qurultayın əhəmiyyəti də məhz burada özünü göstərir. Qurultay Azərbaycanın əvvəlki siyasi mərhələsinin nəticələrinin qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, yeni dövrün vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsi baxımından da diqqət çəkir. Ölkənin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdiyi bir şəraitdə keçirilən ilk qurultay kimi VIII Qurultay YAP-ın siyasi tarixində ayrıca mərhələ təşkil edir.
Azərbaycanın əldə etdiyi nəticələrin beynəlxalq müstəvidə qəbul olunması da bu mərhələnin mühüm hissəsidir. Müxtəlif təzyiqlərə və informasiya kampaniyalarına baxmayaraq, Azərbaycan öz mövqeyini müdafiə etməyə davam edib. Yeni reallıqların regional və beynəlxalq səviyyədə nəzərə alınması zaman keçdikcə daha aydın görünən prosesə çevrilib.
Bu gün əsas məsələ yeni reallıqların qorunması və inkişaf etdirilməsidir. Bunun üçün siyasi sabitlik, iqtisadi dayanıqlıq, güclü dövlət institutları və düşünülmüş xarici siyasət vacib amillərdir. Siyasi partiyalar da bu prosesdə öz funksiyalarını yeni şəraitə uyğun şəkildə həyata keçirməlidirlər.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı bu baxımdan yalnız partiyanın növbəti toplantısı deyil, Azərbaycanın yeni siyasi mərhələsinin xüsusiyyətlərinin müzakirə edildiyi platforma kimi də diqqət çəkir. Qurultayın keçirildiyi şərait Azərbaycanın son illərdə keçdiyi böyük dəyişikliklərin nəticəsidir.
Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpası ilə Azərbaycan öz siyasi tarixində yeni mərhələyə daxil olub. Bu mərhələnin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, artıq qarşıda dayanan vəzifələr daha çox quruculuq, inkişaf, reinteqrasiya, sosial rifah və regional əməkdaşlıqla bağlıdır.
VIII Qurultay həmin yeni mərhələnin siyasi gündəliyinin formalaşmasına öz töhfəsini verən tədbirlərdən biri kimi tarixə düşür. Azərbaycanın keçdiyi yol göstərir ki, dövlətçilik siyasəti uzunmüddətli və ardıcıl yanaşma tələb edir. Əldə edilən nəticələrin qorunması və yeni inkişaf imkanlarına çevrilməsi isə qarşıdakı dövrün əsas məsələlərindən biri olaraq qalır.
Ramil Mirzəyev,
YAP Xətai rayon təşkilatının sədri
