2021-ci il iyunun 15-də Şuşa şəhərində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” təkcə iki dövlət arasında imzalanan növbəti siyasi sənəd deyil, bütövlükdə regionun gələcək inkişafını müəyyən edən mühüm strateji hadisədir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanmış bu sənəd iki qardaş ölkənin münasibətlərini ən yüksək səviyyəyə qaldıraraq müttəfiqlik modelini rəsmiləşdirmişdir.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərin siyasi nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Qarabağın incisi olan Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsindən sonra burada belə bir sənədin imzalanması böyük siyasi və mənəvi məna daşıyır. Bu hadisə Azərbaycan xalqının mübarizə əzmini, dövlətimizin gücünü və Türkiyə ilə qardaşlıq münasibətlərinin sarsılmazlığını bir daha bütün dünyaya nümayiş etdirmişdir.
Prezident İlham Əliyev Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması mərasimində çıxışı zamanı qeyd etmişdir: “Birgə Bəyannamədə tarixi Qars müqaviləsinə istinad edilir. Tarixi Qars müqaviləsi düz yüz il bundan əvvəl imzalanmışdır. Bu da böyük rəmzi məna daşıyır. Yüz ildən sonra azad edilmiş Şuşa şəhərində müttəfiqlik haqqında imzalanan Birgə Bəyannamə bizim gələcək iş birliyimizin istiqamətini göstərir”.
Bu fikir Şuşa Bəyannaməsinin tarixi köklərə söykəndiyini göstərir. Bir əsr əvvəl imzalanmış Qars müqaviləsi regionda yeni siyasi münasibətlərin formalaşmasına xidmət etdiyi kimi, Şuşa Bəyannaməsi də XXI əsrdə Azərbaycan və Türkiyənin ortaq maraqlarını və gələcək əməkdaşlıq istiqamətlərini müəyyən edən mühüm sənəd kimi çıxış edir. Tarixdən gələn dostluq və qardaşlıq münasibətləri bu gün müasir siyasi reallıqlar fonunda daha da möhkəmlənmişdir.
Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətlər sıradan dövlətlərarası əlaqələr deyil. Bu münasibətlər ortaq tarix, ortaq dil, ortaq mədəniyyət və ortaq milli-mənəvi dəyərlər üzərində qurulmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəllifi olduğu “Bir millət, iki dövlət” konsepsiyası bu münasibətlərin əsas ideoloji sütununu təşkil edir. Şuşa Bəyannaməsi məhz bu siyasi fəlsəfənin hüquqi və strateji ifadəsidir.
Bəyannamədə siyasi əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi xüsusi yer tutur. Azərbaycan və Türkiyə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində daim bir-birinin maraqlarını müdafiə edir, mühüm regional və qlobal məsələlərdə ortaq mövqedən çıxış edirlər. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığı daha da dərinləşdirərək hər iki ölkənin beynəlxalq nüfuzunun güclənməsinə xidmət edir.
Sənədin əsas istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıqdır. Müasir dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi onların inkişafı üçün əsas şərtlərdən biridir. Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyənin müdafiə sahəsində əlaqələrinin daha da genişləndirilməsini, hərbi təcrübə mübadiləsinin artırılmasını və birgə fəaliyyət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsini nəzərdə tutur. Bu əməkdaşlıq regionda sülhün və sabitliyin qorunmasına mühüm töhfə verir.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq da Bəyannamənin əsas istiqamətlərindəndir. Azərbaycan və Türkiyə son onilliklər ərzində dünyanın ən uğurlu enerji tərəfdaşlığı modellərindən birini formalaşdırmışdır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan, Bakı–Tbilisi–Ərzurum və TANAP kimi qlobal əhəmiyyətli layihələr hər iki ölkənin iqtisadi inkişafına böyük töhfə verməklə yanaşı, Avropanın enerji təhlükəsizliyində də mühüm rol oynayır. Şuşa Bəyannaməsi bu sahədə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın geostrateji mövqeyi və Türkiyənin beynəlxalq nəqliyyat qovşağı kimi rolu regionun tranzit imkanlarını artırır. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xətti və Orta Dəhliz layihəsi Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımaların sürətlənməsinə şərait yaradır. Gələcəkdə Zəngəzur dəhlizinin açılması isə Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığını daha da gücləndirəcək və Türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyasına yeni imkanlar qazandıracaqdır.
Şuşa Bəyannaməsinin mühüm tərəflərindən biri də humanitar əməkdaşlığın inkişafına verdiyi töhfədir. Təhsil, elm, mədəniyyət, gənclər siyasəti və informasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi xalqlarımız arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycan və Türkiyə gənclərinin birgə layihələrdə iştirakı, tələbə mübadilə proqramları və ortaq mədəni tədbirlər gələcək nəsillərin qardaşlıq ruhunda formalaşmasına imkan yaradır.
Bu sənəd həm də Türk dünyasına mühüm mesaj verir. Şuşa Bəyannaməsi türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsinə, ortaq maraqların müdafiəsinə və siyasi-iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsinə təkan verir. Azərbaycan və Türkiyə Türk Dövlətləri Təşkilatının aparıcı üzvləri kimi bu prosesdə mühüm rol oynayırlar.
Şuşa Bəyannaməsinin əhəmiyyəti yalnız bu günlə məhdudlaşmır. Bu sənəd gələcək onilliklər ərzində Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən strateji yol xəritəsidir. Burada nəzərdə tutulan müddəalar iki ölkənin təhlükəsizliyinə, iqtisadi inkişafına və beynəlxalq nüfuzunun artmasına xidmət edir.Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığının siyasi zirvəsi, ortaq gələcəyinin təminatı və regionda yeni əməkdaşlıq modelinin təməlidir. Tarixi Qars müqaviləsindən yüz il sonra azad Şuşada imzalanan bu sənəd keçmişdən gələcəyə uzanan qardaşlıq körpüsünün ən möhkəm sütunlarından biri kimi tarixdə əbədi yaşayacaqdır.
Zümrüd Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
