Azərbaycanın iqtisadi inkişafında növbəti mərhələnin əsas istiqamətlərindən biri ölkənin zəngin mineral resurslarından daha səmərəli istifadə olunması və müasir metallurgiya sənayesinin formalaşdırılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə çıxışı bu istiqamətdə qarşıya qoyulan strateji hədəflərin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Bu yanaşma ölkənin təbii sərvətlərinin milli iqtisadiyyatın uzunmüddətli inkişafına daha geniş şəkildə xidmət etməsinə yönəlmiş ardıcıl siyasətin mühüm tərkib hissəsidir.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi, yeni istehsal sahələrinin yaradılması, ixrac imkanlarının genişləndirilməsi və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət Proqramının əsas məqsədi yalnız mövcud yataqların istismarı deyil, mineral xammalın hasilatından emalına və yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalına qədər vahid sənaye zəncirinin formalaşdırılmasıdır. Beləliklə, təbii resursların iqtisadi dəyərinin artırılması və onların ölkə daxilində daha geniş emal proseslərinə cəlb edilməsi qarşıya qoyulan əsas vəzifələrdəndir.
2027–2030-cu illərdə Proqram üzrə 5,3 milyard manat investisiyanın yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Bunun böyük hissəsinin dövlət büdcəsindənkənar mənbələr hesabına formalaşması dövlət və özəl sektorun sənayenin inkişafında birgə iştirakının əhəmiyyətini göstərir. Qarşıya qoyulan hədəflərə əsasən, 2030-cu ilədək sektorun ÜDM-ə töhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu göstəricilər metallurgiya və dağ-mədən sahəsinin ölkənin iqtisadi strukturunda daha böyük paya malik olmasının planlaşdırıldığını nümayiş etdirir.
Proqramın mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın mineral resurs bazasının genişləndirilməsidir. “Filizçay”, “Dəmirli” və “Zəylik” yataqları ilə yanaşı, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu istiqamətdə aparılacaq işlər ölkənin gələcək sənaye potensialının daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə və yeni iqtisadi imkanların yaradılmasına şərait yarada bilər. Geoloji potensialın öyrənilməsi və resurslardan istifadənin elmi əsaslarla təşkil olunması sənayenin dayanıqlı inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialının üzə çıxarılması diqqətəlayiqdir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və quruculuq işləri ilə yanaşı, həmin ərazilərin təbii və iqtisadi resurslarının ölkə iqtisadiyyatına inteqrasiyası Böyük Qayıdış prosesinin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Yeni sənaye layihələri regionlarda məşğulluğun, sahibkarlığın və iqtisadi fəallığın artmasına imkan yarada bilər. Bununla yanaşı, sənaye və infrastruktur layihələrinin paralel inkişafı həmin ərazilərin iqtisadi reinteqrasiyasını daha da sürətləndirə bilər.
Bu siyasətin mahiyyətində təbii sərvətlərdən daha yüksək əlavə dəyərin əldə edilməsi dayanır. Xammalın yalnız hasil edilərək ixrac olunması əvəzinə onun ölkə daxilində emal edilməsi və hazır məhsula çevrilməsi Azərbaycanın sənaye potensialını daha da gücləndirə bilər. Belə yanaşma həm qeyri-neft ixracının genişləndirilməsinə, həm də milli istehsal zəncirinin inkişafına xidmət edir. Eyni zamanda, yerli istehsalın genişlənməsi texnologiya, logistika, xidmət və digər əlaqəli sahələrin inkişafına əlavə imkanlar yarada bilər.
Dövlət Proqramı eyni zamanda müasir texnologiyaların tətbiqi, yeni istehsal güclərinin yaradılması, peşəkar kadr potensialının artırılması və özəl sektorun investisiya imkanlarının səfərbər edilməsi baxımından yeni perspektivlər açır. Bu isə dağ-mədən və metallurgiya sənayesini yalnız xammal hasilatı sahəsi deyil, daha geniş sənaye və iqtisadi inkişaf platformasına çevirə bilər. Müasir texnologiyaların tətbiqi istehsal proseslərinin səmərəliliyinin artırılması və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi baxımından da mühüm rol oynayır.
Bu proses Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin və sənaye potensialının daha da möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Öz resurslarına əsaslanan, müasir texnologiyalara söykənən və rəqabətqabiliyyətli istehsal sahələrinin genişləndirilməsi ölkənin qlobal iqtisadi çağırışlara daha dayanıqlı şəkildə cavab verməsinə imkan yaradır. Eyni zamanda, sənaye layihələrinin artması yerli sahibkarlıq subyektlərinin istehsal və xidmət zəncirlərinə daha fəal qoşulmasına yeni imkanlar formalaşdıra bilər. Bu baxımdan Dövlət Proqramının icrası dövlətin sənaye siyasəti ilə özəl sektorun investisiya fəallığının uzlaşdırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni mərhələnin mühüm istiqamətlərindən birini müəyyən edir. Qarşıda duran əsas məqsəd ölkənin zəngin mineral sərvətlərini müasir texnologiyalar, investisiya və səmərəli idarəetmə vasitəsilə yüksək əlavə dəyərə çevirmək, yeni istehsal imkanları yaratmaq və milli iqtisadiyyatın dayanıqlığını daha da gücləndirməkdir.
Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərin artırılması məsələsi deyil. Bu, Azərbaycanın öz resurslarına əsaslanan sənaye potensialının genişləndirilməsi, regionların iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi və gələcək nəsillər üçün daha güclü, şaxələndirilmiş və rəqabətqabiliyyətli milli iqtisadiyyatın formalaşdırılması istiqamətində atılan strateji addımdır. Dövlət Proqramının qarşıdakı illərdə ardıcıl və səmərəli icrası Azərbaycanın sənaye xəritəsində yeni istehsal mərkəzlərinin formalaşmasına və milli iqtisadiyyatın daha yüksək əlavə dəyər yaradan sahələr hesabına inkişafına mühüm töhfə verə bilər.
Kamran Quliyev,
YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
