Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi və ölkənin mövcudresurslarından daha səmərəli istifadə olunması dövlətsiyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimimüəyyənləşdirilib. Bu baxımdan dağ-mədən vəmetallurgiya sənayesinin inkişafı xüsusi əhəmiyyətdaşıyır. Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə 22 sentyabr 2026-cı ildə “Azərbaycan Respublikasında2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) vəmetallurgiya sənayesinin inkişafına dair DövlətProqramı”na həsr olunmuş müşavirənin keçirilməsi busahənin qarşıdakı illər üçün iqtisadi inkişafgündəliyində xüsusi yer tutduğunu göstərir.
Prezident İlham Əliyev müşavirədə dağ-mədən vəmetallurgiya sənayesini ölkə iqtisadiyyatı üçünperspektivli sahələrdən biri kimi qiymətləndirib. Dövlət başçısının çıxışında proqramın 2027-2030-cu illərdə, yəni dörd il ərzində həyata keçirilməsininnəzərdə tutulduğu bildirilib. Bu müddət ərzində həyatakeçiriləcək layihələrin yalnız sənaye göstəricilərinədeyil, regionların sosial-iqtisadi inkişafına da təsirgöstərməsi gözlənilir.
Yeni Dövlət Proqramının mühüm xüsusiyyətlərindənbiri xammalın yalnız hasil olunması iləkifayətlənməmək, onun ölkə daxilində daha çox emaledilməsinə və daha yüksək əlavə dəyər yaradılmasınaüstünlük verilməsidir. Rəsmi təqdimatda dəmir filizi, alüminium, mis və qızıl əsas istiqamətlər kimimüəyyənləşdirilib. Bununla yanaşı, yeni yataqlarıniqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi və mineral xammalbazasının genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Proqram çərçivəsində 2027-2030-cu illərdəümumilikdə 5,3 milyard manat investisiyanınyatırılması planlaşdırılır. Bu vəsaitin 1,1 milyardmanatının dövlət büdcəsi, 2,2 milyard manatının dövlətmüəssisələrinin vəsaiti, 2 milyard manatının isə özəlsektorun vəsaiti hesabına formalaşması nəzərdə tutulur. Beləliklə, investisiyaların əhəmiyyətli hissəsinin qeyri-büdcə mənbələrindən cəlb edilməsi planlaşdırılır.
Proqram üzrə müəyyənləşdirilən hədəflər sənayeniniqtisadiyyatda rolunun artırılmasına yönəlib. Rəsmitəqdimata əsasən, 2030-cu ilədək dağ-mədən vəmetallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsulatöhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bugöstəricilər sektorun iqtisadi fəaliyyətiningenişləndirilməsi və ixrac imkanlarının artırılmasıməqsədini ortaya qoyur.
Yeni layihələrin həyata keçirilməsi ölkənin sənayepotensialının genişləndirilməsi ilə yanaşı, müxtəlifsahələr arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsinə dəşərait yarada bilər. Dağ-mədən sənayesində istehsalınartması yükdaşımalar, logistika, avadanlıq təminatı, texniki xidmət, podratçılıq və digər əlaqəli xidmətlərətələbatın yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Bu isə sənayeətrafında daha geniş iqtisadi fəaliyyət zəncirininformalaşmasına imkan yaradır. Rəsmi təqdimatda daproqramın yeni dəyər zəncirlərinin yaradılmasına, yerlişirkətlər üçün imkanların genişlənməsinə və ixtisaslıkadrlara tələbatın artmasına təsir göstərəcəyi qeydolunur.
Dövlət Proqramının regional inkişaf baxımından daəhəmiyyəti var. Azərbaycanın mineral resurslarınınəhəmiyyətli hissəsinin regionlarda yerləşməsi yenisənaye layihələrinin həmin ərazilərdə həyatakeçirilməsini gündəmə gətirir. Bu proses istehsalın, məşğulluğun və iqtisadi fəallığın artmasına şəraityarada bilər. Prezident İlham Əliyevin müşavirədəqeyd etdiyi kimi, proqram regionların sosial-iqtisadiinkişafı ilə bağlı gündəliyin də bir hissəsidir.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı üçünəsas məsələlərdən biri mineral resurs bazasınıngenişləndirilməsidir. Dövlət Proqramında “Filizçay”, “Daşkəsən”, “Ortakənd” və “Söyüdlü” yataqlarınınistismara hazırlanması nəzərdə tutulur. “Filizçay” yatağında mis, sink və qurğuşunun emalı, “Söyüdlü”dəqızılın emalı, “Daşkəsən” layihəsi çərçivəsində isə ildə2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalıgücünün yaradılması planlaşdırılır.
Proqramın perspektivləri yalnız 2030-cu illəməhdudlaşmır. “Filizçay” yatağının ehtiyatlarınıniqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi imkanlarınınqiymətləndirilməsi, “Dəmirli” yatağında əlavə misehtiyatlarının istifadəsi, “Zəylik” alunit yataqlarınınalüminium dəyər zəncirinin xammal bazasında rolununmüəyyənləşdirilməsi kimi istiqamətlər sonrakı inkişafüçün də imkanlar yaradır. Qarabağda və ŞərqiZəngəzurda geoloji kəşfiyyat işləriningenişləndirilməsi də nəzərdə tutulan tədbirlərsırasındadır.
Bu istiqamət ölkənin qeyri-neft sənayesinin inkişafıbaxımından da diqqətəlayiqdir. Mineral resurslarınhasilatından başlayaraq emal və hazır məhsula qədəruzanan dəyər zəncirinin ölkə daxilindəgenişləndirilməsi ixrac strukturununşaxələndirilməsinə imkan verə bilər. Eyni zamanda, yerli istehsal imkanlarının artması sənaye müəssisələriarasında əməkdaşlığın genişlənməsinə və yenitexnoloji bacarıqların formalaşmasına şərait yaradabilər.
Dövlət Proqramının hazırlanması ilə bağlı Prezidentİlham Əliyevin 1 aprel 2026-cı il tarixliSərəncamından sonra sənədin layihəsi hazırlanıb və 23 sentyabr 2026-cı ildə Prezidentin Sərəncamı iləproqram rəsmən təsdiqlənib. Sərəncama əsasən, Nazirlər Kabineti proqram üzrə tədbirlərinəlaqələndirilməsini və icrasına nəzarəti həyatakeçirməli, proqramın icra vəziyyəti barədə ildə bir dəfəPrezidentə məlumat verməlidir.
Beləliklə, 2027-2030-cu illər üçün nəzərdə tutulanDövlət Proqramı Azərbaycanın dağ-mədən vəmetallurgiya sahəsində sistemli inkişaf mərhələsininəsas sənədlərindən biri kimi çıxış edir. Proqramındiqqət mərkəzində mineral resurslardan səmərəliistifadə, emal imkanlarının genişləndirilməsi, əlavədəyərin artırılması, yeni investisiyaların cəlb olunmasıvə ixrac potensialının yüksəldilməsi dayanır. Qarşıdakıdövrdə bu istiqamətlər üzrə nəzərdə tutulan layihələrinicrası Azərbaycanın sənaye xəritəsində yeni istehsalimkanlarının formalaşmasına və qeyri-neftiqtisadiyyatının daha da şaxələndirilməsinə xidmət edəbilər.
Şəbnəm Saracova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
