Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixinə ən dəhşətli və faciəli hadisələrdən biri kimi daxil olmuşdur. Azərbaycan xalqı 200 il ərzində erməni millətçi-şovinistlərinin davamlı olaraq etnik təmizləmə, soyqırım siyasətinə məruz qalmış, tarixi torpaqlarından qovulmuş, qaçqına, məcburi köçkünə çevrilmiş və bütün bunlar ermənilər tərəfindən kütləvi qırğınlarla müşayət olunmuşdur
26 fevral Azərbaycan tarixində ən faciəli, eyni zamanda isə xalqımızın milli yaddaşındaəbədi həkk olunmuş günlərdən biridir. Bu tarix 1992-ci ildə baş vermiş Xocalı faciəsi ilə bağlıdır. Həmin gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Xocalı şəhərinə hücum edilmiş və dinc mülki əhaliyə qarşı misli görünməmiş qəddarlıq törədilmişdir. Xocalı Qarabağ bölgəsində yerləşən strateji əhəmiyyətli yaşayış məntəqəsi idi. 1991–1992-ciillərdə şəhər tam mühasirəyə alınmışdı. Əhali ağır şəraitdə yaşayır, ərzaq və tibbi yardımçatışmazlığından əziyyət çəkirdi. 1992-ci ilin 26 fevral gecəsi şəhərə genişmiqyaslı hücumbaşladı. Hücum nəticəsində yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirildi, yüzlərlə insan yaralandı,minlərlə sakin isə əsir və girov götürüldü.
Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər həyatını itirmişdir. Onların arasında 63 uşaq, 106 qadın və 70 qoca olmuşdur. Bir çox ailə tamamilə məhv edilmiş, uşaqlar valideynlərini,valideynlər isə övladlarını itirmişdir. Bu hadisə beynəlxalq humanitar hüququn, o cümlədənCenevrə konvensiyalarının kobud şəkildə pozulması kimi qiymətləndirilir. Xocalı faciəsi təkcə Azərbaycan xalqına qarşı deyil, bütövlükdə insanlığa qarşı törədilmiş ağır cinayət hesab olunur. Müharibələr tarixində mülki əhaliyə qarşı zorakılıq halları çox olmuşdur, lakin Xocalı hadisəsi öz amansızlığı ilə xüsusi yer tutur. Şahid ifadələri və sənədlər həmin gecənin dəhşətlərini bir daha sübut edir.
Faciədən sonra Azərbaycan dövləti və diaspor təşkilatları Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərmişdir. Bir sıra ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar Xocalı hadisəsini soyqırımı və ya kütləvi qırğın kimi tanımışdır. Bu isə tarixi ədalətin bərpası yolunda mühüm addım hesab edilir.
Hər il 26 fevral tarixində Azərbaycan xalqı Xocalı qurbanlarının xatirəsini dərin hüzn və ehtiramla yad edir. Ölkənin müxtəlif bölgələrində anım mərasimləri keçirilir, şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla anılır. Məktəblərdə, universitetlərdə və dövlət qurumlarında bu faciə ilə bağlı tədbirlər təşkil olunur. Xocalı faciəsi xalqımızın yaddaşında həm ağrı, həm də birlik rəmzidir. Bu hadisə Azərbaycan xalqının mübarizə ruhunu daha da gücləndirmiş, milli həmrəyliyi möhkəmləndirmişdir. Şəhidlərin xatirəsi daim yaşayır vəgələcək nəsillərə ötürülür.
Nəticə etibarilə, 26 fevral sadəcə bir təqvim günü deyil. Bu tarix həm faciənin, həm də xalqımızın dözümlülüyünün və ədalətə inamının simvoludur. Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim ehtiramla anılacaq və bu həqiqətlər dünya ictimaiyyətinə çatdırılmağa davam edəcəkdir. Bu gün bu faciəylə bağlı həqiqətlərin beynəlxalq aləmdədüzgün təbliği və günahkarların layiqli cəzalandırılması istiqamətində ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm ideoloji, həm mədəni, həm iqtisadi, həm sosial, həm də digər sahələrdə hücum diplomatiyası uğurla həyata keçirilir. Tarixi qələbə qazanan ordumuz bu qətliamın günahsız qurbanlarının qisasını aldı. Xocalıda, eləcə də Qarabağ uğrunda həlak olan bütün şəhidlərimizin ruhu əbədi rahatlığa qovuşdu !!!
Haciyeva Samirə,
Bakı Slavyan Universiteti baş müəllimi
