15 iyun 2021-ci ildə Azərbaycan Prezidenti Ilham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Şuşa şəhərində imzalanmışdır. Bu sənəd Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin yeni mərhələsini müəyyənləşdirən mühüm siyasi və strateji sənəd hesab olunur. Bəyannamənin verdiyi strateji mesajları daha geniş şəkildə belə izah etmək olar:
1. Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin müttəfiqlik mərhələsinə keçməsi. Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm mesajı iki dövlət arasında münasibətlərin rəsmi şəkildə müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsidir. Sənəd göstərir ki, tərəflər yalnız dost və qardaş ölkələr deyil, həm də regional və beynəlxalq məsələlərdə bir-birinin maraqlarını müdafiə edən strateji tərəfdaşlardır. Bu, “Bir millət, iki dövlət” prinsipinin hüquqi-siyasi əsaslarla möhkəmləndirilməsi deməkdir.
2. Qarabağ müharibəsindən sonra yaranmış yeni geosiyasi reallıqların təsdiqi. Bəyannamənin Şuşada imzalanması təsadüfi deyil. Bu addım 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra regionda formalaşmış yeni siyasi vəziyyətin qəbul edildiyini nümayiş etdirirdi. Sənəd Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunmasının beynəlxalq və regional əhəmiyyətini vurğulayır və Qarabağ üzərində Azərbaycanın suverenliyinə verilən dəstəyi ifadə edir.
3. Təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində birgə fəaliyyət .
Bəyannamədə qeyd olunur ki, tərəflərdən birinin təhlükəsizliyinə və ya müstəqilliyinə qarşı təhdid yaranarsa, qarşılıqlı məsləhətləşmələr aparılacaq və zəruri tədbirlər görüləcək. Bu müddəa hərbi əməkdaşlığın yeni səviyyəyə qalxdığını göstərir. Strateji baxımdan bu, regionda sülhün qorunmasına xidmət edən çəkindirici amil kimi qiymətləndirilir.
4. Cənubi Qafqazda yeni güc balansının formalaşması
Şuşa Bəyannaməsi region ölkələrinə və beynəlxalq aktorlara Azərbaycanın və Türkiyənin regional proseslərdə koordinasiyalı şəkildə iştirak edəcəyini göstərən siyasi mesajdır. Bu sənəd iki ölkənin Cənubi Qafqazda sülh, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq məsələlərində mühüm təsir gücünə malik olduğunu nümayiş etdirir.
5. Nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı
Bəyannamədə regionda bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası və inkişafı xüsusi vurğulanır. Xüsusilə, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və yeni nəqliyyat marşrutlarının yaradılması məsələləri ön plana çıxır. Bu, Azərbaycanı Türkiyə vasitəsilə daha geniş regional və beynəlxalq bazarlara bağlamaq məqsədi daşıyır.
6. Türk dünyasının inteqrasiyasına dəstək
Şuşa Bəyannaməsi yalnız ikitərəfli münasibətləri deyil, həm də türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın inkişafını təşviq edir. Sənəd türk dünyasının siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar sahələrdə daha sıx inteqrasiyasına yönəlmiş strateji baxışın ifadəsi kimi qiymətləndirilir.
7. İqtisadi və enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi
Bəyannamə enerji təhlükəsizliyi, ticarət, investisiya və sənaye sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Bu, Azərbaycan və Türkiyənin regionun əsas enerji və nəqliyyat mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirməyə xidmət edir.
8. Mədəni və humanitar həmrəyliyin gücləndirilməsi
Sənəd təhsil, elm, mədəniyyət, gənclər və idman sahələrində əməkdaşlığın artırılmasını da nəzərdə tutur. Bu, iki ölkə arasında mövcud olan ortaq tarix, dil və mədəniyyət bağlarının gələcək nəsillər üçün daha da möhkəmləndirilməsi məqsədini daşıyır.
Şuşa Bəyannaməsinin əsas strateji mahiyyəti Azərbaycan və Türkiyənin uzunmüddətli siyasi, hərbi, iqtisadi və mədəni müttəfiqliyini rəsmiləşdirmək, Qarabağ müharibəsindən sonra yaranmış yeni regional reallıqları təsdiqləmək və Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik, sabitlik və əməkdaşlıq üçün ortaq fəaliyyət platforması yaratmaqdır. Bu sənəd həm iki ölkə arasındakı münasibətlərin gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirir, həm də regionun geosiyasi inkişafına təsir edən mühüm strateji sənəd kimi qiymətləndirilir.
Aygün Quliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının “General Şıxlinski 56/2”ünvanı üzrə ərazi partiya təşkilatının üzvü
