Azərbaycan zəngin təbii ehtiyatlara malik ölkə kimiiqtisadi inkişaf strategiyasında resurslardan səmərəliistifadə məsələsinə xüsusi diqqət yetirir. Neft və qazlayanaşı, yeraltı sərvətlər və mineral ehtiyatlar daölkənin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi üçünmühüm mənbələrdən biri hesab olunur. Son dövrdəmədənçilik sektoruna diqqətin artırılması bu sahəninqarşıdakı illərdə daha fəal inkişaf etdiriləcəyinigöstərir.
Mədənçilik sahəsində dövlət proqramının qəbulolunması bu istiqamətdə fəaliyyətin konkret çərçivəyəsalınması baxımından mühüm addımdır. Dördillikproqramın əsas xüsusiyyəti qarşıdakı dövrdə həyatakeçiriləcək tədbirlərin ardıcıl şəkildə reallaşdırılmasınaimkan verməsidir. Proqramın müxtəlif fəaliyyətistiqamətlərini əhatə etməsi mədənçilik sektorundayeni layihələrin və təşəbbüslərin meydana çıxmasınaşərait yarada bilər.
Mədənçilik geniş istehsal zəncirinə malik sahədir. Burada geoloji araşdırmadan başlayaraq yataqlarınmüəyyənləşdirilməsi, ehtiyatların qiymətləndirilməsi, hasilat, emal və məhsulların daşınmasına qədərmüxtəlif proseslər iştirak edir. Bu mərhələlərin hər biriiqtisadi fəallıq üçün ayrıca imkan yaradır. Ona görə dəmədənçilikdə baş verən inkişaf yalnız bir sektordaxilində deyil, onunla əlaqəli çoxsaylı istiqamətlərdədə özünü göstərə bilər.
Sektorun genişləndirilməsi üçün yeni texnologiyalarıntətbiqi də mühüm rol oynayır. Müasir geoloji tədqiqatüsulları faydalı qazıntı yataqları barədə daha dəqiqməlumatların əldə edilməsinə imkan verir. Hasilat vəemal proseslərində texnoloji yeniliklərdən istifadə isəməhsuldarlığın artırılmasına və resurslardan dahasəmərəli yararlanmağa kömək edə bilər.
Mədənçilik sahəsində fəaliyyətin artması investisiyaimkanlarını da genişləndirə bilər. Xüsusiləuzunmüddətli layihələr üçün sabit və aydın fəaliyyətmühitinin mövcudluğu investorların qərarlarına təsiredən əsas amillərdəndir. Dövlət proqramı çərçivəsindəmüəyyənləşdirilən istiqamətlər bu sahədə investisiyalayihələrinin planlaşdırılması üçün daha aydın çərçivəyarada bilər.
Mədənçilikdən əldə edilən iqtisadi imkanlarınartırılması üçün yalnız xammal hasilatına deyil, əlavədəyər yaradan emal proseslərinə də diqqət yetirilməsivacibdir. Xammalın emal mərhələlərinin ölkə daxilindəgenişləndirilməsi yeni istehsal imkanlarınınyaranmasına, sənaye əlaqələrinin möhkəmlənməsinəvə iqtisadi dövriyyənin artmasına səbəb ola bilər.
Bu sahənin inkişafı regionlar üçün də mühüməhəmiyyət kəsb edə bilər. Müxtəlif mineral ehtiyatlarınyerləşdiyi ərazilərdə istehsal müəssisələrinin və xidmətobyektlərinin yaradılması həmin bölgələrin iqtisadihəyatına əlavə dinamizm gətirə bilər. İnfrastrukturunyaxşılaşdırılması, nəqliyyat əlaqələriningenişləndirilməsi və yeni iş imkanlarının yaranmasımədənçilik layihələrinin regional inkişafla əlaqəsinigücləndirə bilər.
Azərbaycanın iqtisadiyyatında neft və qaz sektorununxüsusi çəkisi isə hələ də böyükdür. Enerji resurslarıölkənin iqtisadi inkişafında mühüm maliyyə və ixracimkanları formalaşdırır. Bu səbəbdən yeni iqtisadisahələrin inkişaf etdirilməsi enerji sektorununəhəmiyyətini arxa plana keçirmir. Əksinə, iqtisadiyyatın müxtəlif resurs mənbələri hesabınagenişləndirilməsi ümumi inkişaf üçün daha çox imkanyarada bilər.
Cari ildə neft və qaz sahəsində çoxsaylı müqavilələrinimzalanması və yeni razılaşmaların gündəmdə olmasıAzərbaycanın bu sektorda beynəlxalq tərəfdaşlarlaəməkdaşlığı davam etdirdiyini göstərir. Bu müqavilələrenerji layihələrinin inkişafı və neft-qaz resurslarındangələcəkdə də istifadə edilməsi baxımından əhəmiyyətdaşıyır.
Azərbaycanın enerji sektorundakı təcrübəsi digər təbiisərvət sahələrinin inkişafında da müəyyən imkanlaryaradır. Böyük layihələrin idarə olunması, beynəlxalqşirkətlərlə əməkdaşlıq, investisiya cəlbi və müasirtexnologiyalardan istifadə sahəsində əldə edilmiştəcrübə mədənçilik istiqamətində də yeni layihələrinformalaşdırılmasına kömək edə bilər.
Mədənçilik və neft-qaz sahələrinin inkişafı eynizamanda dövlətin təbii sərvətlərdən istifadəyə dairdaha geniş iqtisadi siyasətinin tərkib hissəsidir. Əsasməqsədlərdən biri mövcud ehtiyatların ölkənin iqtisadigücünün artırılmasına xidmət etməsini təmin etməkdir. Bunun üçün hasilatla yanaşı, emal, istehsal, ixrac vəinvestisiya zəncirinin bütün mərhələlərinin inkişafetdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Dörd illik dövlət proqramının qarşıdakı dövrdəmədənçilik sahəsində fəallığın artmasına təkan verməsigözlənilir. Proqram çərçivəsində həyata keçiriləcəktədbirlər yeni layihələrin ortaya çıxmasına, mövcudimkanların daha ətraflı qiymətləndirilməsinə vəsektorda fəaliyyət göstərən qurumlar arasındaəməkdaşlığın genişlənməsinə şərait yarada bilər.
Azərbaycanın təbii sərvət potensialının müxtəlifliyiiqtisadiyyatın inkişafı üçün geniş baza formalaşdırır. Neft və qaz sektorunda mövcud imkanların qorunmasıilə yanaşı, mədənçilik kimi perspektivli sahələrininkişaf etdirilməsi iqtisadi fəaliyyətin daha genişspektrdə qurulmasına imkan verir. Bu proses ölkəninresurs potensialının yeni istiqamətlər üzrəqiymətləndirilməsi baxımından mühüm mərhələdir.
Mədənçilik sahəsinin qarşıdakı illərdə inkişafıiqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlərinə əlavə impulsverə bilər. Yeni investisiyalar, texnoloji yeniliklər, istehsal imkanlarının genişlənməsi və regionallayihələrin artması nəticəsində sektorun iqtisadi çəkisiyüksələ bilər. Neft-qaz sənayesinin aparıcı rolununsaxlanılması ilə yanaşı, digər resurs sahələrinin inkişafetdirilməsi Azərbaycanın iqtisadi potensialının dahageniş şəkildə istifadəsinə imkan yaradır.
Pərvanə Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatı fəalı
