Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında dostluq vəqarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanan münasibətlərson illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəmqoymuşdur. Tarixi köklər, ortaq türk mədəniyyəti, dilvə mənəvi dəyərlər iki ölkəni bir-birinə yaxınlaşdıranəsas amillərdən biri kimi çıxış edir. Müstəqillikillərində formalaşan siyasi dialoq, iqtisadiəməkdaşlığın genişlənməsi, humanitar əlaqələrinmöhkəmlənməsi və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsindəqarşılıqlı dəstək Azərbaycan–Qırğızıstanmünasibətlərinin davamlı inkişafına mühüm töhfəvermişdir.
Azərbaycanın həyata keçirdiyi çoxşaxəli xarici siyasətkursunda Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərxüsusi yer tutur. Bu baxımdan Qırğızıstanla əlaqələrininkişafı yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq baxımından deyil, həm də türk dünyasının inteqrasiyası, regional sabitlikvə nəqliyyat-kommunikasiya layihələriningenişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətdaşıyır. Dövlət başçıları arasında formalaşmış qarşılıqlıetimad münasibətləri əməkdaşlığın bütün istiqamətlərüzrə genişlənməsini sürətləndirən əsas amillərdəndir.
İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1993-cü ildəqurulmuşdur. Həmin dövrdən etibarən müxtəlifsəviyyələrdə keçirilən görüşlər, imzalanan sənədlər vəyaradılan əməkdaşlıq mexanizmləri əlaqələrin hüquqibazasını əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmləndirmişdir. Bu gün Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında siyasi, iqtisadi, investisiya, enerji, nəqliyyat, təhsil, elm, mədəniyyət, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrini əhatəedən geniş müqavilə-hüquq bazası mövcuddur.
Son illərdə dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərlərimünasibətlərin inkişafında yeni dinamika yaratmışdır. Yüksək səviyyəli təmaslar nəticəsində əldə olunanrazılaşmalar iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın dahada dərinləşdirilməsinə xidmət edir. Müxtəlifistiqamətlər üzrə yaradılan hökumətlərarasıkomissiyalar və birgə işçi qrupları qəbul edilmişqərarların praktiki icrasını təmin edir, əməkdaşlığınyeni istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
Azərbaycan və Qırğızıstan beynəlxalq hüququn normavə prinsiplərinə hörmət əsasında bir-birininsuverenliyini, ərazi bütövlüyünü və müstəqilliyiniardıcıl şəkildə dəstəkləyirlər. Hər iki ölkə beynəlxalqtəşkilatlar çərçivəsində, xüsusilə BMT, İslamƏməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər platformalardasıx əməkdaşlıq edir. Bu qarşılıqlı dəstək regional vəqlobal məsələlərdə ortaq mövqelərin formalaşmasınaimkan yaradır.
Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıqAzərbaycan ilə Qırğızıstan münasibətlərinin əsasistiqamətlərindən biridir. Təşkilatın məqsədlərinəuyğun olaraq üzv dövlətlər arasında iqtisadiinteqrasiyanın gücləndirilməsi, ticarət dövriyyəsininartırılması, nəqliyyat marşrutlarının inkişaf etdirilməsi, rəqəmsal transformasiya, yaşıl enerji, innovasiya vəhumanitar əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətindəmühüm addımlar atılır. Azərbaycan bu platformadairəli sürdüyü təşəbbüslərlə türk dünyasının birliyininmöhkəmləndirilməsinə töhfə verir, Qırğızıstan isə buproseslərin fəal iştirakçılarından biri kimi çıxış edir.
İqtisadi sahədə əməkdaşlıq da yeni inkişaf mərhələsinədaxil olmuşdur. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, biznes dairələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, sənaye kooperasiyası, kənd təsərrüfatı məhsullarınınixracı və logistika imkanlarının artırılması prioritetistiqamətlər sırasında yer alır. Azərbaycanın əlverişlicoğrafi mövqeyi və müasir nəqliyyat infrastrukturuQırğızıstan üçün Avropa bazarlarına çıxış imkanlarınıgenişləndirir. Eyni zamanda Qırğızıstan MərkəziAsiyada Azərbaycan məhsullarının vəinvestisiyalarının təşviqi baxımından mühüm tərəfdaşhesab olunur.
Şərq-Qərb Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi və OrtaDəhliz layihəsi iki ölkənin iqtisadi maraqlarınıbirləşdirən əsas platformalardan biridir. Azərbaycanınson illərdə həyata keçirdiyi iri infrastruktur layihələri, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanınıngenişləndirilməsi, müasir avtomobil və dəmir yoluşəbəkəsinin yaradılması Qırğızıstanın tranzitimkanlarının artmasına da müsbət təsir göstərir. Bumarşrutlar Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımalarındaha sürətli və təhlükəsiz həyata keçirilməsinə şəraityaradır.
Enerji sahəsində də əməkdaşlığın inkişafı üçün genişpotensial mövcuddur. Azərbaycan enerji təhlükəsizliyisahəsində qazandığı təcrübəni dost ölkələrlə bölüşür, yaşıl enerji layihələrinin reallaşdırılması istiqamətindəbeynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrini genişləndirir. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, enerji səmərəliliyivə müasir texnologiyaların tətbiqi gələcəkəməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən hesabolunur.
Humanitar sahədə əlaqələr Azərbaycan–Qırğızıstanmünasibətlərində mühüm yer tutur. Təhsil müəssisələriarasında əməkdaşlıq proqramları, tələbə və müəllimmübadiləsi, birgə elmi layihələr, mədəniyyət günləri vəincəsənət tədbirləri xalqlar arasında dostluqmünasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə xidmətedir. Hər iki ölkədə dahi şəxsiyyətlərin irsinin təbliği, ortaq tarix və mədəniyyətin öyrənilməsi istiqamətindəhəyata keçirilən layihələr türk dünyasının mənəvibirliyini gücləndirir.
Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərindəaparılan genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurmaişlərində Qırğızıstanın göstərdiyi dəstək də dostluqmünasibətlərinin parlaq nümunələrindən biridir. Buəməkdaşlıq yalnız siyasi həmrəyliyin deyil, həm dəqardaşlıq münasibətlərinin real ifadəsi kimiqiymətləndirilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyatakeçirilən layihələr regionun sosial-iqtisadi inkişafınayeni imkanlar açır və beynəlxalq tərəfdaşlığıngenişlənməsinə zəmin yaradır.
2026-cı ilin iyul ayında Azərbaycan Prezidenti İlhamƏliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri iki ölkə arasındamünasibətlərin tarixində mühüm hadisə kimi yaddaqaldı. Səfər çərçivəsində keçirilən görüşlərdə siyasidialoqun daha da genişləndirilməsi, iqtisadiəməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, nəqliyyat, logistika, enerji, rəqəmsal inkişaf, kənd təsərrüfatı, investisiya vəhumanitar sahələrdə yeni layihələrin həyata keçirilməsiilə bağlı razılaşmalar əldə olundu. İmzalanmış sənədlərikitərəfli münasibətlərin daha yüksək səviyyəyəyüksəlməsinə mühüm hüquqi əsas yaratdı.
Dövlət başçılarının görüşü zamanı vurğulanan əsasməqamlardan biri münasibətlərin müttəfiqlik xarakteridaşıması və qarşılıqlı etimada söykənməsi idi. Buyanaşma iki ölkənin regional və beynəlxalqməsələlərdə birgə fəaliyyətini daha da gücləndirir, uzunmüddətli strateji əməkdaşlıq üçün möhkəm siyasizəmin formalaşdırır.
Müasir geosiyasi şəraitdə Azərbaycan ilə Qırğızıstanarasında münasibətlərin inkişafı yalnız iki dost ölkəninmaraqlarına deyil, bütövlükdə Mərkəzi Asiya vəCənubi Qafqaz arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinəxidmət edir. İqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi, nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi, ortaqlayihələrin həyata keçirilməsi və türk dövlətləriarasında həmrəyliyin gücləndirilməsi gələcək inkişafınəsas istiqamətləri kimi ön plana çıxır.
Azərbaycan və Qırğızıstan arasında qurulmuş qarşılıqlıetimada əsaslanan münasibətlər siyasi sabitlik, iqtisaditərəqqi və humanitar yaxınlaşmanın uğurlunümunəsidir. Davamlı dialoq, ortaq maraqlar və stratejibaxış bu əməkdaşlığın gələcək illərdə daha genişməzmun qazanacağını, iki ölkə arasında əlaqələrin yeninailiyyətlərlə zənginləşəcəyini göstərir.
Xədicə Əliyeva,
YAP Xətai Rayon Təşkilatının fəalı
