Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə strateji tərəfdaşlıq səviyyəsindən daha geniş və çoxşaxəli əməkdaşlıq mərhələsinə keçib. Dövlət başçılarının siyasi iradəsi, qarşılıqlı etimad və iqtisadi potensialın düzgün qiymətləndirilməsi iki ölkənin əlaqələrini konkret layihələrlə zənginləşdirir. Hazırda Bakı ilə Daşkənd arasında formalaşan əməkdaşlıq yalnız ənənəvi iqtisadi münasibətlərlə məhdudlaşmır, müxtəlif sahələri əhatə edən uzunmüddətli proqramlar və qarşılıqlı sərmayələr hesabına yeni məzmun qazanır.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında həyata keçirilən təşəbbüslərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların konkret fəaliyyət planına əsaslanmasıdır. Bu yanaşma tərəflərin qarşıya qoyduğu məqsədlərin yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmasına imkan vermir, onların praktik nəticələrə çevrilməsinə şərait yaradır. Hər bir layihənin konkret istiqamət, maliyyə mənbəyi və icra mexanizmi ilə əlaqələndirilməsi əməkdaşlığın dayanıqlığını artırır.
Əlaqələrin coğrafiyası da getdikcə genişlənir. Bakı və Daşkənd iki ölkənin iqtisadi və siyasi əməkdaşlığında əsas mərkəzlər olaraq qalır. Bununla yanaşı, qarşılıqlı fəaliyyətin digər şəhər və regionlara yayılması Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının yalnız paytaxtlar səviyyəsində deyil, regional müstəvidə də inkişaf etdiyini göstərir. Regionlararası əməkdaşlıq forumunun keçirilməsi məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə platformalar yerli idarəetmə qurumları, sahibkarlar və müxtəlif təşkilatlar arasında birbaşa əlaqələrin yaranmasına, yeni biznes imkanlarının müəyyənləşdirilməsinə və birgə təşəbbüslərin formalaşmasına imkan verir.
Regionlararası münasibətlərin inkişafı iqtisadi əməkdaşlığın şaxələndirilməsi üçün geniş imkanlar açır. Ayrı-ayrı bölgələrin sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm, nəqliyyat və xidmət sektorlarında malik olduğu potensialın qarşılıqlı şəkildə təqdim edilməsi yeni tərəfdaşlıqların yaranmasına zəmin yaradır. Bu prosesdə sahibkarlıq subyektlərinin fəallığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətlərarası münasibətlər üçün yaradılmış əlverişli siyasi mühit biznes dairələrinin qarşılıqlı sərmayə qoyuluşlarını artırmasına stimul verir.
Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi imkanlarını bir araya gətirən əsas istiqamətlərdən biri investisiya siyasətidir. Qarşılıqlı sərmayələrin təşviqi üçün yaradılan mexanizmlər uzunmüddətli iqtisadi əlaqələrin əsas dayaqlarından birinə çevrilir. İnvestisiya fondunun formalaşdırılması da bu siyasətin mühüm elementidir. Fondun artıq layihələrin müəyyən hissəsi ilə təmin olunması qarşılıqlı iqtisadi maraqların real təşəbbüslərlə dəstəkləndiyini göstərir.
İnvestisiya fondunun fəaliyyəti yalnız maliyyə vəsaitlərinin yönəldilməsi baxımından əhəmiyyət daşımır. Burada əsas məsələ seçilən layihələrin gələcəkdə iqtisadi dəyər yaratması, yeni istehsal imkanları formalaşdırması və məşğulluğa müsbət təsir göstərməsidir. Bu baxımdan sərmayələrin perspektivli sahələrə istiqamətləndirilməsi hər iki dövlətin iqtisadi strategiyasına uyğun gəlir. Birgə layihələr vasitəsilə istehsal və xidmət imkanlarının genişləndirilməsi həm daxili bazarların inkişafına, həm də ixrac potensialının yüksəlməsinə şərait yarada bilər.
Turizm sektoru Azərbaycan-Özbəkistan iqtisadi əməkdaşlığında xüsusi perspektivə malik istiqamətlərdən biridir. Hər iki ölkə zəngin tarixi-mədəni irsə, müxtəlif turizm marşrutlarına və böyük rekreasiya imkanlarına sahibdir. Azərbaycanın Xəzər sahili, dağlıq əraziləri, işğaldan azad edilmiş rayonlarda yaradılan müasir turizm infrastrukturu ilə Özbəkistanın qədim şəhərləri, tarixi abidələri və zəngin mədəni irsi arasında qarşılıqlı turizm axınlarının artırılması üçün geniş imkanlar mövcuddur.
Turizm infrastrukturuna yatırılan sərmayələr bu sahənin yalnız xidmət sektorunu deyil, nəqliyyat, mehmanxana biznesi, ictimai iaşə, sənətkarlıq və digər istiqamətləri də hərəkətə gətirir. Birgə turizm layihələrinin həyata keçirilməsi iki ölkənin vətəndaşları arasında humanitar əlaqələri möhkəmləndirməklə yanaşı, sahibkarlar üçün yeni bazarlar yaradır. Turizm sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi xalqların bir-birinin mədəniyyətini daha yaxından tanımasına da xidmət edir.
Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının diqqət çəkən digər istiqaməti avtomobil sənayesidir. Müasir avtomobil istehsalı yüksək texnologiyaların, mühəndislik imkanlarının və geniş kooperasiya əlaqələrinin bir araya gəlməsini tələb edir. Bu sahədə qarşılıqlı fəaliyyət yalnız avtomobil istehsalı ilə məhdudlaşmır. Ehtiyat hissələrinin hazırlanması, texniki xidmət, logistika, kadr hazırlığı və sənaye kooperasiyası kimi istiqamətlər də böyük potensiala malikdir.
Avtomobil sənayesinə yönəldilən sərmayələr hər iki ölkənin sənaye potensialının gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. İstehsal zəncirinin müxtəlif mərhələlərinin qarşılıqlı əlaqələndirilməsi əlavə dəyərin artırılmasına və yerli müəssisələrin fəaliyyət dairəsinin genişlənməsinə imkan yaradır. Bu cür layihələr texnoloji biliklərin ötürülməsini sürətləndirə, peşəkar kadrların hazırlanmasına yeni tələblər formalaşdıra və sənaye sahəsində innovativ yanaşmaların tətbiqini stimullaşdıra bilər.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın genişlənməsində nəqliyyat və logistika da mühüm yer tutur. İki ölkənin coğrafi mövqeyi onları Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından mühüm tərəfdaşlara çevirir. Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu, liman imkanları və beynəlxalq dəhlizlərdə iştirakı Özbəkistanın dünya bazarlarına çıxışının şaxələndirilməsinə əlavə imkanlar yaradır. Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın mühüm iqtisadi mərkəzlərindən biri olması isə Azərbaycan üçün regiondakı iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Belə şəraitdə həyata keçirilən hər bir yeni layihə iki ölkənin iqtisadi potensialını daha sıx şəkildə birləşdirir. Səylərin bir istiqamətdə cəmlənməsi ayrı-ayrı təşəbbüslərin bir-birini tamamlamasına imkan verir. İnvestisiya, sənaye, turizm, nəqliyyat və regionlararası əlaqələr arasında yaranan qarşılıqlı bağlılıq iqtisadi əməkdaşlığın daha güclü sistemə çevrilməsinə şərait yaradır.
Burada “sinerji” anlayışı xüsusi məna daşıyır. Çünki müxtəlif sahələrdə görülən işlərin ayrı-ayrılıqda yaratdığı iqtisadi effekt onların koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilməsi zamanı daha böyük nəticə verə bilər. Məsələn, turizmə qoyulan sərmayələr nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına, yeni xidmət obyektlərinin yaranmasına və məşğulluğun artmasına təsir göstərir. Avtomobil sənayesində istehsalın genişləndirilməsi logistika, peşə təhsili və texnoloji əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açır. İnvestisiya fondunun dəstəklədiyi layihələr isə bu istiqamətlərin maliyyə təminatını gücləndirə bilər.
Xədicə Əliyeva,
YAP Xətai Rayon Təşkilatının fəalı
