Müasir dünyada gender bərabərliyi və qadın hüquqlarının qorunması dövlətlərin sosial inkişafının mühüm göstəricilərindən biridir. Azərbaycan Respublikası da qadınların hüquqlarının qorunması və onların cəmiyyətin bütün sahələrində fəal iştirakının təmin olunması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirir. Tarixən Azərbaycan qadınları ölkənin ictimai-siyasi, sosial və mədəni həyatında mühüm rol oynamış, dövlətçilik ənənələrinin qorunmasına və inkişafına töhfə vermişlər.
Azərbaycan tarixində qadınların rolu olduqca əhəmiyyətli olmuşdur. Qadınlar yalnız ailə institutunun qoruyucusu kimi deyil, həm də ictimai həyatın fəal iştirakçıları kimi çıxış etmişlər. Orta əsrlərdə dövlət idarəçiliyi, mədəniyyət və ədəbiyyat sahələrində qadınların fəaliyyəti diqqətəlayiq olmuşdur. Maarifçilik hərəkatının inkişafı ilə qadınların təhsil və ictimai fəaliyyət imkanları daha da genişlənmişdir. Xüsusilə 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qadınlara seçki hüququ verməsi bu sahədə mühüm tarixi hadisə olmuş və ölkənin bir çox dövlətlərdən əvvəl qadın hüquqlarını tanıdığını göstərmişdir.
Müstəqillik dövründə qadın hüquqlarının qorunması və gender bərabərliyinin təmin edilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Azərbaycan Respublikası qadın hüquqlarının müdafiəsi sahəsində bir sıra beynəlxalq sənədlərə qoşulmuşdur. 1995-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının “Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında” Konvensiyasına qoşulması bu sahədə mühüm addım olmuşdur. Gender bərabərliyinin təmin olunması məqsədilə ölkədə mühüm normativ-hüquqi sənədlər qəbul edilmişdir. 1998-ci il 14 yanvar tarixli “Azərbaycanda qadınların rolunun artırılmasına dair tədbirlər haqqında” sərəncam qadınların dövlət idarəçiliyində və cəmiyyət həyatında iştirakının genişləndirilməsinə şərait yaratmışdır. 2006-cı ildə qəbul edilmiş “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanun isə gender siyasətinin hüquqi əsaslarını möhkəmləndirmişdir. Qadın hüquqlarının müdafiəsi yalnız xüsusi qanunlarla deyil, həm də Ailə, Mülki, Cinayət və İnzibati Xətalar məcəllələrində əks olunan müddəalar vasitəsilə təmin olunur. Dövlət proqramları və sosial layihələr qadınların məşğulluğunun artırılması, sahibkarlığının dəstəklənməsi və sosial rifahının yaxşılaşdırılmasına yönəldilmişdir.
Müasir Azərbaycan qadını fəal vətəndaş mövqeyi ilə seçilir və ölkənin ictimai həyatında mühüm rol oynayır. Qadınlar elm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, biznes və digər sahələrdə mühüm nailiyyətlər əldə etmişlər. Onların sosial layihələrdə, qeyri-hökumət təşkilatlarında və ictimai təşəbbüslərdə fəal iştirakı cəmiyyətin inkişafına mühüm töhfə verir. Qadınların siyasi həyatdakı rolu da getdikcə artır. Bu baxımdan Milli Məclisdə qadınların təmsilçiliyinin artması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Parlamentdə qadın deputatların fəaliyyəti qanunvericilik prosesində gender məsələlərinin daha geniş şəkildə nəzərə alınmasına şərait yaradır. Qadın deputatlar sosial siyasət, ailə və uşaq hüquqları, təhsil və digər sahələrdə mühüm qanun layihələrinin hazırlanmasında aktiv iştirak edirlər.
Ümumilikdə, Azərbaycanda qadın hüquqlarının qorunması və gender bərabərliyinin təmin olunması istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə olunmuşdur. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən siyasət qadınların ictimai həyatın bütün sahələrində daha fəal iştirakına şərait yaradır.
8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü qadınların cəmiyyətdəki rolunun qiymətləndirilməsi, onların hüquq və imkanlarının genişləndirilməsinin təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu gün qadınların əldə etdikləri nailiyyətlərin qeyd olunması ilə yanaşı, onların hüquqlarının daha da gücləndirilməsi və cəmiyyətin inkişafında iştirakının artırılması istiqamətində yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsi üçün də mühüm bir fürsət yaradır. Azərbaycan qadını bu gün həm milli dəyərlərə sadiq qalaraq, həm də müasir inkişaf proseslərinə fəal şəkildə qoşularaq ölkənin tərəqqisinə mühüm töhfələr verməkdədir.
Həmidə Əhmədova,
Bakı Slavyan Universitetinin müəllimi
