Bəzi tarixlər var ki, təqvimdəki adi bir gün olmaqdan çıxaraq xalqın yaddaşında əbədi yaşayır. 4 oktyabr Azərbaycan xalqı üçün belə tarixlərdəndir. Bu gün Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edilməsinin rəmzi, 27 illik həsrətin sona çatdığı və doğma torpaqlara qayıdışın yeni mərhələsinin başlandığı gündür.
Cəbrayıl rayonu 23 avqust 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İşğaldan əvvəl 1050 kvadratkilometr ərazini əhatə edən rayonun 1 şəhəri, 4 qəsəbəsi və 92 kəndi var idi. İşğal nəticəsində Cəbrayılın yaşayış məntəqələri, sosial infrastrukturu, mədəniyyət ocaqları və tarixi abidələri dağıdılmış, rayon sakinləri doğma yurdlarından didərgin salınmışdılar.
Lakin Cəbrayılın tarixi işğalla bitmədi. Bu torpağın yaddaşında müqavimət, mübarizə və Vətənə bağlılıq yaşamaqda davam etdi.
4 oktyabr – Zəfər tarixinin yeni səhifəsi
27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın tarixində yeni səhifə açdı. Müharibənin ilk günündə Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndlərinin azad edilməsi ilə başlayan qələbə yolu 4 oktyabrda Cəbrayıl şəhərinin azad olunması ilə daha böyük tarixi əhəmiyyət qazandı.
Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı və şücaəti nəticəsində 4 oktyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl şəhəri və rayonun bir sıra kəndləri işğaldan azad edildi. Cəbrayıl İkinci Qarabağ müharibəsində azad edilən ilk şəhər oldu.
Həmin gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Cəbrayıl şəhərində Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bu tarixi an Azərbaycanın dövlətçilik tarixində və xalqımızın yaddaşında xüsusi yer tutdu.
Cəbrayıl əməliyyatı həm də hərbi baxımdan mürəkkəbliyi ilə seçilirdi. Düşmənin bir neçə müdafiə xəttindən ibarət istehkamlarının yarılması Azərbaycan əsgər və zabitlərindən böyük qəhrəmanlıq və fədakarlıq tələb edirdi. Cəbrayılın azad olunması sonrakı hərbi əməliyyatlar üçün mühüm imkanlar yaratdı və Azərbaycanın digər istiqamətlərdə irəliləməsini sürətləndirdi.
Cəbrayılın azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə göstərilən igidlik və şücaət dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. 26 noyabr 2020-ci ildə “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı təsis edildi.
Xudafərin – tarixdən gələcəyə
Cəbrayılın azad olunmasının ən yaddaqalan səhifələrindən biri də qədim Xudafərin körpülərində Azərbaycan bayrağının dalğalanmasıdır.
Əsrlərin şahidi olan Xudafərin körpülərində üçrəngli bayrağımızın ucaldılması təkcə hərbi qələbənin deyil, Azərbaycanın tarixi torpaqlarına qayıdışının da rəmzinə çevrildi.
Bu gün Xudafərin Cəbrayılın yalnız keçmişini deyil, gələcəyini də özündə birləşdirən tarixi simvollardan biridir.
Dağıntılardan dirçəlişə
İşğaldan azad edilən Cəbrayıl ağır dağıntılara məruz qalmışdı. Yaşayış evləri, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət müəssisələri və tarixi-mədəni abidələr ciddi şəkildə zərər görmüşdü. Cəbrayıl şəhərində aparılan bərpa işləri ilə bağlı rəsmi məlumatlarda şəhərin işğal dövründə demək olar ki, tamamilə dağıdıldığı qeyd olunur.
Lakin bu gün Cəbrayılın siması dəyişir.
Zəfərdən sonra burada genişmiqyaslı quruculuq işlərinə başlanılıb. Yeni yollar, yaşayış kompleksləri, məktəblər, sosial obyektlər, enerji infrastrukturu və sənaye müəssisələri yaradılır.
2021-ci ildə Cəbrayıl rayonunda “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının yaradılması regionun iqtisadi inkişafı baxımından mühüm layihələrdən birinə çevrilib.
Enerji təminatının gücləndirilməsi istiqamətində də mühüm layihələr həyata keçirilir. “Cəbrayıl” yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi, günəş elektrik stansiyaları və yeni enerji infrastrukturu rayonun gələcək inkişafının əsas dayaqlarından biridir.
Yeni Cəbrayıl – yeni həyat
Cəbrayıl şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Plan şəhərin gələcək simasını müəyyənləşdirir. Müasir şəhərsalma prinsiplərinə əsaslanan bu plan çərçivəsində yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və müasir infrastrukturun yaradılması nəzərdə tutulur.
2024-cü il 4 oktyabrda Cəbrayıl şəhərində yeni yaşayış kompleksinin açılışının keçirilməsi bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri oldu. 7,9 hektar ərazidə yerləşən kompleks 33 yaşayış binasından və 712 mənzildən ibarətdir. Mənzillərin sakinlərə tam təmirli və zəruri avadanlıqlarla təmin olunmuş şəkildə təqdim edilməsi doğma yurda qayıdışın real mənzərəsini nümayiş etdirdi.
Böyük Mərcanlı, Karxulu, Sarıcallı, Maşanlı, Horovlu və Şükürbəyli kəndlərində həyata keçirilən layihələr isə Cəbrayılın yalnız şəhər kimi deyil, bütöv bir rayon kimi yenidən qurulduğunu göstərir.
Böyük Qayıdış – arzudan reallığa
Cəbrayılın azad olunmasının ən böyük nəticələrindən biri insanların doğma torpaqlarına qayıtmasıdır.
2024-cü ilin sentyabrında Cəbrayıl şəhərinə ilk köç karvanının yola salınması ilə uzun illər davam edən həsrətə son qoyuldu. Bu gün Cəbrayılın küçələrində yenidən insanların səsi eşidilir, evlərdə işıqlar yanır, məktəblərdə uşaqların səsi ucalır.
Bu, sadəcə köç deyil.
Bu, Cəbrayılın həyata qayıdışıdır.
İllərlə müxtəlif bölgələrdə, yataqxanalarda və müvəqqəti məskunlaşma yerlərində yaşayan ailələrin öz doğma yurdlarına qayıtması Böyük Qayıdışın ən mühüm səhifələrindən biridir.
Cəbrayıl – dünəndən sabaha
Cəbrayılın tarixində ağrılı səhifələr də var, qəhrəmanlıq dastanı da. İşğalın ağır izləri də var, Zəfərin yaratdığı qürur da.
Bu gün Cəbrayılın qarşısında tamamilə yeni bir dövr açılıb.
Burada yollar çəkilir, məktəblər və xəstəxanalar tikilir, yaşayış məhəllələri salınır, sənaye və enerji layihələri həyata keçirilir, insanlar doğma torpaqlarına qayıdır.
Bir vaxtlar dağıntılar içində qalan Cəbrayıl bu gün gələcəyə doğru addımlayan müasir şəhərə çevrilir.
4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü məhz bu böyük tarixi yolun rəmzidir:
işğaldan Zəfərə, Zəfərdən dirçəlişə, dirçəlişdən Böyük Qayıdışa uzanan yolun.
Cəbrayılın azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərimizin əziz xatirəsi daim ehtiramla yad edilir. Onların qanı ilə yazılan Zəfər salnaməsi gələcək nəsillərə Vətən sevgisinin, torpağa bağlılığın və milli iradənin nümunəsi olaraq ötürülür.
Cəbrayıl yaşayır, yenidən qurulur və gələcəyə inamla addımlayır.
4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü mübarək!
Aytən İmanova,
YAP fəalı, Hacıqabul rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin direktöru
