“Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq. Bu üç söz bizim dövlət quruculuğumuzun əsas mənasını, məzmununu, əsas prinsiplərini təşkil edir… Beləliklə, biz müstəqil Azərbaycanda öz strateji yolumuzu artıq müəyyən etmişik və bu yolla gedirik.”
Bu sözlər Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsinin mahiyyətini ifadə edən fikirlərdən biridir. Bu gün, 3 oktyabr 1993-cü il tarixindən danışarkən yalnız bir prezident seçkisinin tarixini xatırlamırıq. Həm də müstəqil Azərbaycanın ən mürəkkəb mərhələlərindən birində dövlətçilik yolunun müəyyənləşdirilməsinə nəzər salırıq.
1993-cü ilin Azərbaycanı ağır siyasi, sosial və iqtisadi sınaqlarla üz-üzə idi. Müstəqilliyin ilk illərinin yaratdığı çətinliklər, siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhran, hərbi qarşıdurma və dövlət idarəçiliyindəki problemlər ölkənin gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradırdı. Belə bir zamanda Azərbaycanın qarşısında duran ən böyük məsələ müstəqilliyi qorumaq, dövlət idarəçiliyini möhkəmləndirmək və ölkəni sabit inkişaf yoluna çıxarmaq idi.
15 iyun 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi ilə başlayan yeni siyasi mərhələ 3 oktyabrda xalqın iradəsi ilə onun Prezident seçilməsi ilə daha da möhkəmləndi. Qarşıda isə olduqca böyük vəzifələr dayanırdı.
Dövlət qurmaq asan deyil. Xüsusilə də yeni müstəqillik əldə etmiş, siyasi və iqtisadi sarsıntılar yaşayan bir ölkədə dövlət qurmaq böyük siyasi iradə, ardıcıl idarəçilik və uzunmüddətli strategiya tələb edir.
Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində də məhz bu xüsusiyyətləri görmək mümkündür. O, dövlət idarəçiliyinə yalnız bu günün problemlərinin həlli kimi deyil, gələcəyin qurulması prosesi kimi yanaşırdı. Dövlətin möhkəmliyi, qanunun aliliyi, milli maraqların qorunması, iqtisadi inkişaf, ordu quruculuğu və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi bir-biri ilə bağlı vahid dövlətçilik siyasətinin istiqamətlərinə çevrildi.
1995-ci il noyabrın 12-də müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilməsi bu prosesin mühüm nəticələrindən biri oldu. Konstitusiya Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğunun əsaslarını müəyyənləşdirdi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, dövlət hakimiyyətinin təşkili prinsiplərini hüquqi çərçivəyə saldı.
Heydər Əliyevin “Dövlətin vəzifəsi ölkədə qanunun aliliyini təmin etməkdir, insanların hüquq bərabərliyini təmin etməkdir, insanların azadlığını təmin etməkdir” fikri də dövlət-vətəndaş münasibətlərinə baxışının əsas mahiyyətini göstərirdi.
Dövlətçilik yalnız qanunlardan və dövlət institutlarından ibarət deyil. Dövlətçilik həm də milli yaddaş, milli kimlik, dövlət rəmzlərinə münasibət və Vətən qarşısında məsuliyyət deməkdir. “Biz öz himnimizi, bayrağımızı özümüz qədər sevməliyik” deyən Ulu Öndər milli dövlətçilik şüurunun formalaşmasına xüsusi əhəmiyyət verirdi.
1994-cü il sentyabrın 20-də “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması isə Azərbaycanın iqtisadi və enerji siyasətində yeni mərhələnin əsasını qoyan hadisələrdən biri oldu. Bu müqavilə ölkənin enerji potensialının beynəlxalq əməkdaşlıq müstəvisinə çıxarılmasına, xarici investisiyaların cəlbinə və Azərbaycanın dünya iqtisadi sistemində mövqeyinin güclənməsinə mühüm imkanlar yaratdı.
Eyni zamanda Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini möhkəmləndirməyə başladı. Müxtəlif dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və diplomatik əlaqələrin genişləndirilməsi, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi müstəqil Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Heydər Əliyevin dövlətçilik irsində diqqət çəkən məqamlardan biri də milli dəyərlərlə ümumbəşəri dəyərlərin vəhdətinə verdiyi əhəmiyyət idi. Onun “Azərbaycan dünyəvi dövlətdir, öz milli ənənələri ilə bərabər, ümumbəşəri dəyərləri də qəbul edir və onlardan istifadə edir” fikri bu yanaşmanı aydın şəkildə ifadə edir.
Demokratiya haqqında söylədiyi “Demokratiya bizim üçün xaricdən gətirilmə bir dəyər deyildir, bu, Azərbaycan xalqının öz istəyidir, onun özünün müəyyən etdiyi, getmək istədiyi yoldur” fikri də onun siyasi dünyagörüşündə dövlətçilik və xalq iradəsi anlayışlarının əlaqəsini göstərir.
Bu gün 3 oktyabr 1993-cü il tarixini xatırlamaq həm də bir tarixi mərhələnin məsuliyyətini anlamaq deməkdir. Çünki dövlətçilik tarixində elə günlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız həmin gün baş verən hadisə ilə ölçülmür. Onların əsl əhəmiyyəti sonrakı illərdə dövlətin siyasi, hüquqi, iqtisadi və institusional inkişafında özünü göstərir.
3 oktyabr da Azərbaycan tarixində belə günlərdən biridir.
Bu tarix müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik salnaməsində mühüm bir mərhələnin başlanğıcı kimi yadda qalıb. Dövlətin qorunması, möhkəmləndirilməsi və inkişaf etdirilməsi istiqamətində atılan addımlar sonrakı dövrün siyasi və ictimai mənzərəsinə ciddi təsir göstərib.
Tarixə münasibət yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Tarix həm də bu günümüzü anlamaq və gələcək haqqında düşünməkdir.
3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan dövlətçilik tarixinin yaddaşında məhz belə bir tarixdir — müstəqilliyin qorunması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və gələcəyə hesablanmış siyasi kursun formalaşması ilə bağlı mühüm bir mərhələ.
Dövlətçilik yaddaşı yaşadıqca tarix də yaşayır.
3 Oktyabr — Azərbaycan dövlətçilik tarixinin yaddaşında xüsusi yeri olan gün.
Həcərxanım Vəliyeva,
YAP fəalı, Hacıqabul rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı
