20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının müasir tarixində təkcə hüzn günü deyil, həm də milli iradənin sınaqdan çıxdığı şərəf səhifəsidir. 1990-cı ilin yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecəsi Bakıya və Azərbaycanın bir sıra bölgələrinə sovet qoşunlarının yeridilməsi dinc əhaliyə qarşı kütləvi zorakılıqla müşayiət olundu. Bu hadisə bir şəhərin, bir xalqın deyil, bütöv bir dövrün mahiyyətini açdı: azadlıq istəyinin qarşısına tank çıxarmaqla onu boğmaq mümkün deyil.
O gecə baş verənlər təkcə fiziki itkilərlə ölçülmür. İnsanların həyatına son qoyulması, yüzlərlə yaralının olması, qanunsuz həbslər, evlərə və mülki nəqliyyata atəş açılması – bunların hamısı totalitar sistemin öz vətəndaşına hansı gözdə baxdığını göstərən acı mənzərə idi. Ancaq faciənin daha ağır tərəfi o idi ki, bu zorakılıq qorxu yaratmaq, milli azadlıq hərəkatını sındırmaq, cəmiyyətin ruhunu əzmək məqsədi daşıyırdı. Lakin nəticə əksinə oldu: xalqın iradəsi daha da bərkidi.
20 Yanvarın mənası zaman keçdikcə daha aydın görünür. Hadisə göstərdi ki, milli kimlik təkcə dil, mədəniyyət və tarixlə formalaşmır; zərurət yarananda ləyaqəti qorumaq üçün ödəniş verməyə hazır olmaqla da möhkəmlənir. O gecə küçələrə çıxan, yaralılara kömək edən, qorxunu üstələyən insanlar bir xalqın “mən varam” deməsinin canlı ifadəsinə çevrildi. Buna görə də 20 Yanvar təkcə faciə kimi xatırlanmamalıdır; o, milli dirənişin və həmrəyliyin simvolu kimi də dərk edilməlidir.
Faciədən sonra cəmiyyətin reaksiyası da ayrıca bir tarixdir. Şəhidlərin dəfni ilə bağlı keçirilən izdihamlı matəm yürüşü, insanların milyonlarla bir-birinə dayaq olması, şəhərin yas içində olsa da sınmaması – bunlar tarixə bir xalqın ləyaqət yürüşü kimi düşdü. Sükutun içində də bir mesaj var idi: “Biz qorxmayacağıq.” Bu mesaj sonralar müstəqillik ideyasını daha da real, daha da dönməz etdi.
20 Yanvarın hüquqi-siyasi qiymətləndirilməsi də yaddaşın qorunmasında mühüm mərhələ oldu. Faciənin obyektiv təhlili, günahsız mülki insanların hədəf alınmasının qınanması və hadisəyə siyasi dəyər verilməsi cəmiyyət üçün təkcə təsəlli deyil, həm də tarixi ədalət tələbi idi. Tarixdə bəzi hadisələr var ki, onların üstünü örtmək yaraya sarğı deyil, yaraya daha ağır zərbədir. 20 Yanvar da elə hadisələrdəndir: həqiqət aydın ifadə olunmalıdır ki, gələcək nəsillər həm dərs alsın, həm də milli qüruru doğru mənbədən qidalandırsın.
Bu gün – 20 Yanvarın 36-cı ildönümündə – şəhidlərin xatirəsini anmaq sadəcə mərasim deyil. Bu, milli yaddaşı diri saxlamaq, azadlığın dəyərini gündəlik həyatın içində unutmamaq, cəmiyyətin birliyini möhkəmləndirməkdir. Hər il Şəhidlər Xiyabanına aparılan qərənfillər təkcə hüznün simvolu deyil; o qərənfillər bir vədin ifadəsidir: “Sənin canın bahasına qazandığımız dəyərləri qoruyacağıq.”
20 Yanvar bizə bir həqiqəti təkrar-təkrar xatırladır: müstəqillik birdən-birə gələn hədiyyə deyil, ağır bədəllə qazanılan məsuliyyətdir. Şəhidlərin adı isə bu məsuliyyətin ən uca xatırladıcısıdır. Onların xatirəsi qarşısında ən böyük ehtiram – həqiqəti yaşatmaq, ədaləti müdafiə etmək və Vətənin sabahını daha güclü qurmaqdır.
Azər Süleymanova,
Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri
