Zəngilan şəhəri Azərbaycanın qədim tarixə, zəngin mədəni irsə və milli-mənəvi dəyərlərə malik yaşayış məskənlərindən biridir. Hər il oktyabrın 20-də qeyd olunan Zəngilan Şəhəri Günü şəhərin tarixi əhəmiyyətini, azad edilmiş torpaqlarda aparılan bərpa və quruculuq işlərini, eləcə də milli irsimizin qorunmasının vacibliyini diqqətə çatdırır. Zəngilanın tarixi yalnız onun coğrafi mövqeyi və təbiəti ilə deyil, həm də burada əsrlər boyu formalaşmış mədəniyyət, adət-ənənələr və tarixi abidələrlə sıx bağlıdır.
Zəngilanın milli və dini-tarixi abidələri xalqımızın keçmişini, həyat tərzini, mənəvi dünyasını və memarlıq ənənələrini özündə əks etdirir. Bölgədə mövcud olmuş qədim yaşayış yerləri, qəbiristanlıqlar, türbələr, məscidlər və digər tarixi tikililər müxtəlif dövrlərin izlərini bu günə qədər yaşadır. Bu abidələr təkcə memarlıq nümunələri deyil, həm də xalqımızın tarixi yaddaşını qoruyan, nəsillər arasında mənəvi bağlılığı təmin edən qiymətli irs nümunələridir.
Zəngilanın ən mühüm tarixi-memarlıq nümunələrindən biri Məmmədbəyli kəndində yerləşən, XIV əsrə aid səkkizguşəli türbədir. Yəhya ibn Məhəmmədə aid edilən bu məqbərə orta əsr Azərbaycan memarlığının özünəməxsus xüsusiyyətlərini əks etdirir. Şərifan və Yenikənd ərazilərindəki türbələr və sərdabələr, qədim yaşayış məskənləri, eləcə də orta əsrlərə aid qalalar bölgənin zəngin tarixi keçmişindən xəbər verir. Bu abidələr Zəngilanın əsrlər boyu mühüm yaşayış və mədəniyyət məkanı olduğunu göstərən qiymətli tarixi mənbələrdir.
Bölgənin dini irsində Zəngilan şəhərinin qədim məscidi xüsusi yer tutur. XVII–XVIII əsrlərə aid edilən bu məscid xalqımızın dini-mənəvi həyatının və memarlıq ənənələrinin mühüm nümunəsidir. Zəngilan rayonunda müxtəlif dövrlərə aid məscidlər, ziyarətgahlar, pirlər və digər dini abidələr də mövcuddur. Onların hər biri insanların inancını, mənəvi dəyərlərini və tarixi ənənələrini özündə yaşadır. İşğal dövründə bölgədəki bir sıra tarixi və dini abidələrin dağıntılara məruz qalması bu irsin qorunması və bərpası məsələsini daha da aktuallaşdırmışdır.
2020-ci il oktyabrın 20-də Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edilməsi bölgənin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə 20 oktyabr Zəngilan Şəhəri Günü elan edildi. Bu əlamətdar gün həm tarixi Zəfərin, həm də doğma torpaqlara qayıdışın, milli-mədəni irsin qorunmasının və şəhərin yenidən dirçəldilməsinin rəmzidir.
Bu gün Zəngilanda aparılan bərpa və quruculuq işləri ilə yanaşı, tarixi abidələrin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Milli və dini-tarixi abidələrimizin bərpası keçmişimizə hörmətin, mədəni irsimizə sahib çıxmağın və tarixi yaddaşımızı yaşatmağın ifadəsidir. Bu abidələrin tədqiqi, mühafizəsi və təbliği gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsində, milli kimliyimizin qorunmasında mühüm rol oynayır.
20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü münasibətilə Zəngilanın milli və dini-tarixi abidələrini yad etmək, onların tarixi əhəmiyyətini tanıtmaq və qorunmasına diqqət yetirmək hər birimizin mənəvi məsuliyyətidir. Çünki tarixi abidələr xalqın keçmişini yaşadan, bu gününü zənginləşdirən və gələcəyinə yol göstərən milli sərvətlərimizdir. Zəngilanın dirçəlişi, tarixi irsinin qorunması və mədəni həyatının yenidən canlanması Azərbaycanın zəngin tarixinin gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.
Səbinə Əliyeva,
YAP fəalı, Hacıqabul Uşaq və Ailələrə Dəstək Mərkəzinin əməkdaşı
