Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin hüquqi əsaslarını müəyyən edən, xalqımızın iradəsini, milli dövlətçilik ənənələrini və demokratik inkişaf prinsiplərini özündə birləşdirən ali hüquqi sənəddir. Konstitusiya hər bir dövlətin idarəçilik sistemini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını, dövlətlə cəmiyyət arasındakı münasibətlərin əsaslarını müəyyənləşdirir. Azərbaycan üçün bu sənəd yalnız hüquqi normalar toplusu deyil, həm də müstəqilliyimizin möhkəmləndirilməsinin, milli suverenliyimizin qorunmasının və gələcək inkişaf strategiyamızın əsas dayaqlarından biridir.
Azərbaycan xalqının müstəqil dövlətçilik arzusu uzun və mürəkkəb tarixi inkişaf yolundan keçmişdir. XX əsrin sonlarında dövlət müstəqilliyinin bərpası ölkəmizin qarşısında yeni siyasi, hüquqi və ictimai münasibətlər sisteminin formalaşdırılması vəzifəsini qoydu. Müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğu prosesində hüquqi dövlət prinsiplərinin təsbit olunması, insan hüquqlarının müdafiəsi və hakimiyyət orqanlarının fəaliyyət çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Məhz belə bir şəraitdə yeni Konstitusiyanın hazırlanması və qəbul edilməsi dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələsinə çevrildi.
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə Azərbaycan Respublikasının ilk müstəqil Konstitusiyası qəbul edildi. Bu tarixi hadisə ölkəmizdə müasir dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarının yaradılmasına, demokratik institutların inkişafına və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşmasına mühüm zəmin hazırladı. Həmin tarix Azərbaycan xalqının öz gələcəyini müstəqil müəyyən etmək iradəsinin, dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan ardıcıl addımların ifadəsi kimi tarixə düşdü.
Konstitusiyanın hazırlanması və qəbul edilməsi müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğu prosesində ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatların mühüm tərkib hissəsi idi. Ölkədə sabitliyin bərqərar olunması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və hüquqi sistemin formalaşdırılması istiqamətində görülən işlər yeni Əsas Qanunun hazırlanması üçün zəruri şərait yaratdı. Konstitusiyanın qəbul edilməsi ilə Azərbaycan dövlətinin siyasi və hüquqi inkişafının əsas istiqamətləri müəyyənləşdirildi, dövlət hakimiyyətinin təşkili və həyata keçirilməsi prinsipləri qanunvericilik səviyyəsində təsbit olundu.
Azərbaycan Konstitusiyasının əsas mahiyyətini insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının tanınması və qorunması təşkil edir. Əsas Qanunda hər kəsin qanun qarşısında bərabərliyi, şəxsi toxunulmazlıq hüququ, fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı, təhsil almaq, mülkiyyətə sahib olmaq və digər fundamental hüquqlar öz əksini tapmışdır. Bu müddəalar dövlətin vətəndaş qarşısında məsuliyyətini müəyyənləşdirməklə yanaşı, hər bir şəxsin cəmiyyət həyatında sərbəst iştirakına hüquqi təminat yaradır. Hüquq və azadlıqların qorunması demokratik cəmiyyətin inkişafı, sosial ədalətin təmin olunması və ictimai münasibətlərin qanun əsasında tənzimlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətlərinə bölünməsi prinsipini təsbit edir. Bu prinsip dövlət idarəçiliyində səlahiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi, hakimiyyət orqanlarının fəaliyyətinin hüquqi çərçivədə həyata keçirilməsi və qarşılıqlı münasibətlərin tənzimlənməsi üçün əsas yaradır. Dövlət orqanlarının Konstitusiyaya və qanunlara uyğun fəaliyyət göstərməsi hüquqi dövlətin başlıca şərtlərindən biridir. Eyni zamanda, qanunun aliliyi prinsipinin qorunması cəmiyyətdə hüquqi mədəniyyətin yüksəldilməsinə və dövlət-vətəndaş münasibətlərində etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan Konstitusiyasının mühüm xüsusiyyətlərindən biri də milli dövlətçilik dəyərləri ilə ümumbəşəri prinsiplərin uzlaşdırılmasıdır. Sənəddə dövlət suverenliyi, xalq hakimiyyəti, ərazi bütövlüyü, insan ləyaqətinə hörmət və hüquq bərabərliyi kimi fundamental müddəalar əks olunmuşdur. Bu prinsiplər Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafının hüquqi istiqamətlərini müəyyən etməklə yanaşı, milli maraqların qorunması və beynəlxalq münasibətlər sistemində ölkəmizin mövqeyinin möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Əsas Qanun cəmiyyətin yalnız siyasi və hüquqi münasibətlərini deyil, həm də sosial inkişafın mühüm istiqamətlərini əhatə edir. Təhsil, əmək, sosial təminat, sağlamlığın qorunması və digər sahələrdə vətəndaşların hüquqlarının təsbit edilməsi dövlətin sosial məsuliyyətinin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirir. Bu müddəaların həyata keçirilməsi qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsini, dövlət proqramlarının icrasını və müvafiq institutların səmərəli fəaliyyətini tələb edir. Konstitusion normaların real həyatda təmin olunması isə həm dövlət orqanlarının, həm də cəmiyyətin üzərinə mühüm vəzifələr qoyur.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü ölkəmizdə hüquqi dövlət quruculuğunun əhəmiyyətini bir daha xatırladan əlamətdar tarixdir. Bu günün mahiyyəti yalnız 1995-ci ildə qəbul edilmiş tarixi sənədi yad etməklə məhdudlaşmır. Eyni zamanda, Konstitusiyada təsbit olunmuş prinsiplərin öyrənilməsi, hüquqi biliklərin artırılması və vətəndaşların öz hüquq və vəzifələrinə məsuliyyətlə yanaşması baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hüquqi cəhətdən məlumatlı vətəndaş öz hüquqlarını daha yaxşı müdafiə edir, üzərinə düşən öhdəlikləri anlayır və ictimai həyatın inkişafında daha fəal iştirak edir.
Müasir dövrdə gənc nəslin Konstitusiyanın mahiyyəti barədə məlumatlandırılması xüsusi diqqət tələb edir. Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində hüquqi maarifləndirmə işinin genişləndirilməsi, dövlətçilik tarixinin öyrədilməsi və vətəndaşlıq məsuliyyətinin təşviqi gələcək nəsillərin hüquqi düşüncəsinin formalaşmasına kömək edir. Gənclər Konstitusiyanın yalnız dövlət idarəçiliyini tənzimləyən sənəd deyil, həm də onların hüquqlarını və qanuni maraqlarını qoruyan mühüm təminat olduğunu dərk etməlidirlər. Bu yanaşma cəmiyyətdə qanunlara hörmətin güclənməsinə və hüquqi mədəniyyətin davamlı inkişafına şərait yaradır.
Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin olunması dövlətçilik tariximizin mühüm hadisələri sırasındadır. Ölkəmizin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan mövqeyi, dövlət sərhədlərinin qorunması və milli maraqların müdafiəsi Konstitusiyada müəyyən edilmiş suverenlik anlayışı ilə sıx bağlıdır. Dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil həyata keçirməsi suveren dövlətçiliyin əsas göstəricilərindəndir. Bu baxımdan Konstitusiya Azərbaycanın müstəqil inkişaf yolunun hüquqi çərçivəsini müəyyən edən fundamental sənəd olaraq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əsas Qanunun yaşadılması və onun müddəalarının həyata keçirilməsi hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi ilə yanaşı, cəmiyyətdə qanunçuluq mədəniyyətinin möhkəmləndirilməsini də tələb edir. Hər bir vətəndaşın qanunlara hörmətlə yanaşması, başqalarının hüquqlarını tanıması və ictimai məsuliyyət nümayiş etdirməsi hüquqi dövlətin inkişafına töhfə verir. Konstitusiya ilə müəyyən edilmiş hüquqların qorunması və vəzifələrin yerinə yetirilməsi dövlətlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı məsuliyyət münasibətlərinin formalaşmasına xidmət edir.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycanın müstəqillik tarixində mühüm yer tutan, dövlətçiliyimizin hüquqi əsaslarını və xalqımızın gələcəyə yönəlmiş inkişaf məqsədlərini ifadə edən əlamətdar gündür. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya ölkəmizin siyasi-hüquqi sisteminin formalaşmasına istiqamət vermiş, insan hüquq və azadlıqlarının, dövlət suverenliyinin və demokratik idarəçilik prinsiplərinin hüquqi əsaslarını müəyyən etmişdir. Bu tarixi sənədin mahiyyətini dərindən anlamaq, onun prinsiplərinə hörmətlə yanaşmaq və hüquqi dövlət quruculuğuna məsuliyyətlə töhfə vermək hər bir vətəndaşın qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Konstitusiyaya bağlılıq müstəqil Azərbaycanın gələcəyinə, milli birliyinə və dövlətçilik ənənələrinin davamlılığına xidmət edən əsas dəyərlərdən biri olaraq qalır.
Təhmasib Məmmədova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
