Dövlət müstəqilliyinin qorunması hər bir xalqın tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan strateji vəzifədir. Müstəqillik yalnız milli bayrağın, dövlət gerbinin və digər rəmzlərin mövcudluğu ilə məhdudlaşmır. O, ölkənin öz daxili və xarici siyasətini sərbəst müəyyən etməsini, dövlət hakimiyyətinin milli iradəyə əsaslanmasını, ərazinin və suveren hüquqların qorunmasını, eləcə də cəmiyyətin gələcəyinə dair qərarların müstəqil qəbul edilməsini əhatə edir. Bu mürəkkəb sistemin hüquqi əsasını isə Konstitusiya təşkil edir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətin suverenliyini, müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq prinsipini ali hüquqi səviyyədə təsbit edir. Suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil subyekt kimi çıxış etməsi deməkdir. Bu anlayışın hüquqi məzmunu dövlət hakimiyyətinin təşkili, qanunların qəbul edilməsi, onların icrasına nəzarət və ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi ilə sıx bağlıdır. Suveren dövlət öz idarəçilik mexanizmlərini Konstitusiya və qanunlar əsasında formalaşdırır, milli maraqlarını hüquqi çərçivədə müdafiə edir.
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində müstəqilliyin bərpası mühüm dönüş nöqtəsi oldu. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpa edilməsi xalqımızın öz taleyini müəyyən etmək hüququnu yenidən gerçəkləşdirdi. Lakin müstəqil dövlət qurmaq üçün siyasi iradə ilə yanaşı, sabit hüquqi sistemin yaradılması da zəruri idi. Dövlət idarəçiliyinin prinsiplərini müəyyənləşdirən, vətəndaşların hüquqlarını tanıyan və hakimiyyətin fəaliyyət sərhədlərini müəyyən edən ali qanun olmadan müstəqilliyin davamlı təminatı mümkün deyildi. Bu baxımdan 1995-ci ildə Konstitusiyanın qəbul olunması Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğunda mühüm mərhələ oldu.
Konstitusiya suverenliyin hüquqi ifadəsi olmaqla yanaşı, dövlət hakimiyyətinin qanuni əsaslarla həyata keçirilməsinə təminat yaradır. Dövlət orqanlarının səlahiyyətləri, onların qarşılıqlı münasibətləri və fəaliyyət prinsipləri məhz konstitusion normalar vasitəsilə müəyyənləşdirilir. Bu çərçivə hakimiyyətin təşkilində aydınlıq yaradır, vəzifə və məsuliyyət bölgüsünü dəqiqləşdirir, dövlət idarəçiliyinin qanunauyğun şəkildə həyata keçirilməsinə xidmət edir. Hüquqi müəyyənlik və qanunun aliliyi dövlətin sabitliyi üçün mühüm amillərdir.
Suverenliyin qorunmasında ərazi bütövlüyü xüsusi yer tutur. Dövlətin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri onun suveren hüquqlarının əsas məkanını müəyyən edir. Ərazi bütövlüyünün təmin olunması təkcə hərbi və siyasi məsələ deyil, həm də milli təhlükəsizlik, hüquqi nizam və ictimai sabitliklə bağlıdır. Azərbaycan xalqının tarixində torpaqlarımızın müdafiəsi, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi və ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda mübarizə mühüm yer tutur. Bu tarixi təcrübə dövlətin hüquqi əsaslarının gücləndirilməsinin və milli birliyin qorunmasının əhəmiyyətini daha aydın göstərir.
Konstitusiya ilə müəyyən edilən hüquq və azadlıqlar suveren dövlətin vətəndaş qarşısında məsuliyyətini də ifadə edir. Müstəqil dövlətin əsas məqsədlərindən biri insanların təhlükəsizliyini, hüquqlarını və qanuni maraqlarını qorumaqdır. Dövlətin gücü ilə vətəndaşın hüquqi təminatları arasında möhkəm əlaqə mövcuddur. Hüquqların qorunduğu, qanunların hamı üçün işlədiyi və dövlət orqanlarının məsuliyyətlə fəaliyyət göstərdiyi cəmiyyətdə ictimai etimad artır, sabitlik möhkəmlənir.
Suverenliyin mühüm istiqamətlərindən biri də ölkənin iqtisadi və sosial inkişaf imkanlarının genişləndirilməsidir. İqtisadi müstəqillik milli resurslardan səmərəli istifadə, istehsalın inkişafı, sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılması, insan kapitalının gücləndirilməsi və xarici iqtisadi əlaqələrin milli maraqlara uyğun qurulması ilə bağlıdır. Konstitusiyanın müəyyən etdiyi hüquqi çərçivə mülkiyyət münasibətlərinin, iqtisadi fəaliyyətin və sosial təminat mexanizmlərinin qanun əsasında tənzimlənməsinə zəmin yaradır. Hüquqi sabitlik iqtisadi təşəbbüslərin inkişafı üçün də mühüm şərtdir.
Müasir dövrdə suverenliyin qorunması informasiya təhlükəsizliyi, texnoloji inkişaf və hüquqi maarifləndirmə kimi yeni istiqamətləri də əhatə edir. Vətəndaşların etibarlı məlumat əldə etməsi, rəqəmsal mühitdə hüquqlarının qorunması, dövlət institutlarına inamın möhkəmlənməsi və milli maraqların düzgün anlaşılması cəmiyyətin dayanıqlığını artırır. Bu sahələrdə hüquqi normaların təkmilləşdirilməsi və vətəndaşların məsuliyyətli davranışı dövlətin müasir çağırışlara uyğun inkişafına kömək edir.
Konstitusiyanın qorunması hər bir vətəndaşın hüquqi və mənəvi məsuliyyətidir. Qanunlara riayət etmək, dövlət rəmzlərinə hörmət göstərmək, ictimai asayişin qorunmasına töhfə vermək və digər insanların hüquqlarını tanımaq suveren dövlətin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Vətəndaş məsuliyyəti ilə dövlət institutlarının qanuni fəaliyyəti bir-birini tamamladıqda hüquqi sistem daha dayanıqlı olur.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi keçdiyi yolu, suverenliyin hüquqi əsaslarını və gələcək nəsillər qarşısında dayanan vəzifələri dərk etmək baxımından əlamətdar tarixdir. Konstitusiya dövlətin yalnız bugünkü idarəçilik qaydalarını deyil, həm də uzunmüddətli inkişafının əsas prinsiplərini müəyyən edir. Onun müddəalarına hörmət, hüquqi düşüncənin inkişafı və milli maraqların qorunması Azərbaycanın suverenliyinin möhkəmlənməsinə, dövlət müstəqilliyinin davamlılığına və cəmiyyətin gələcəyə inamla irəliləməsinə zəmin yaradır.
Nazənin Həmzəyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
