Müharibələrin gedişində elə məqamlar olur ki, bir əməliyyatın uğuru bütövlükdə hərbi-siyasi vəziyyətə ciddi təsir göstərir. 2020-ci ildə Şuşanın işğaldan azad edilməsi Azərbaycan hərb tarixində məhz belə bir mərhələ oldu. Çətin relyefə, mürəkkəb döyüş şəraitinə və şəhərin müdafiəsi üçün yaradılmış maneələrə baxmayaraq, Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulan vəzifəni yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirdi. Şuşa əməliyyatı hərbi hazırlığın, düzgün planlaşdırmanın, çevik qərarvermənin və şəxsi heyətin döyüş ruhunun birləşdiyi uğurlu nümunə kimi tarixə düşdü.
Şuşanın coğrafi mövqeyi onun strateji əhəmiyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biri idi. Dağlıq ərazidə yerləşən şəhərə yaxınlaşmaq, hərəkət marşrutlarını müəyyənləşdirmək və döyüş əməliyyatlarını təşkil etmək xüsusi hazırlıq tələb edirdi. Belə şəraitdə ənənəvi hərbi yanaşmalarla kifayətlənmək mümkün deyildi. Ərazinin xüsusiyyətlərini nəzərə almaq, bölmələrin hərəkətini əlaqələndirmək və döyüşçülərin fərdi hazırlığından səmərəli istifadə etmək vacib idi. Azərbaycan Ordusunun nümayiş etdirdiyi çeviklik və dözümlülük əməliyyatın uğurunda mühüm rol oynadı.
Müasir müharibələrdə texniki imkanlar böyük əhəmiyyət daşısa da, hərbi uğurun əsasını insan amili təşkil edir. Şuşa uğrunda döyüşlər bu həqiqəti bir daha təsdiqlədi. Hər bir hərbçinin hazırlığı, tapşırığı düzgün anlaması, çətinliklər qarşısında iradəsini qoruması və yoldaşları ilə əlaqəli fəaliyyət göstərməsi ümumi nəticəyə təsir edir. Azərbaycan əsgərinin yüksək döyüş ruhu, Vətənə bağlılığı və qələbəyə inamı mürəkkəb şəraitdə irəliləməyə imkan verdi. Şuşa əməliyyatı həm də fərdi qəhrəmanlığın kollektiv məsuliyyətlə birləşməsinin nümunəsi oldu.
Vətən müharibəsinin gedişində Azərbaycan Ordusu müxtəlif ərazilərdə fərqli döyüş şəraitləri ilə qarşılaşdı. Düzənliklərdə aparılan əməliyyatlardan fərqli olaraq, Şuşanın dağlıq ərazisi hərəkət və təminat məsələlərini daha da çətinləşdirirdi. Hərbi qulluqçuların fiziki dözümlülüyü, istiqamət seçimi, koordinasiya və çevik taktiki yanaşma xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Bu xüsusiyyətlər ordunun hazırlığının yalnız texnika və silahla deyil, həm də insan resurslarının keyfiyyəti ilə ölçüldüyünü göstərdi.
Şuşanın azad edilməsi müharibənin hərbi-siyasi mənzərəsində dönüş yaradan hadisələrdən biri oldu. Şəhərin strateji mövqeyi və mənəvi əhəmiyyəti onun geri qaytarılmasını Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən birinə çevirirdi. Şuşa üzərində nəzarətin bərpası qarşı tərəfin mövqelərinə ciddi təsir göstərdi və müharibənin son mərhələsinin formalaşmasında mühüm rol oynadı. Bu hadisə hərbi əməliyyatların nəticəsinin təkcə ərazi ölçüləri ilə deyil, strateji əhəmiyyət, siyasi nəticələr və mənəvi təsirlə də qiymətləndirildiyini nümayiş etdirdi.
Şuşa əməliyyatının başqa bir mühüm xüsusiyyəti Azərbaycan Ordusunun müxtəlif döyüş şəraitlərinə uyğunlaşmaq bacarığı idi. Müasir hərbi əməliyyatlar dəyişən vəziyyətə sürətli reaksiya, dəqiq məlumatların qiymətləndirilməsi və bölmələr arasında əlaqələndirmə tələb edir. Döyüş meydanında vəziyyət daim dəyişdiyi üçün qərarların vaxtında qəbul olunması və hərbçilərin təşəbbüskarlığı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Şuşa uğrunda mübarizə bu keyfiyyətlərin praktiki əhəmiyyətini göstərən hadisələrdən biri kimi dəyərləndirilir.
Bununla yanaşı, qələbənin əldə olunmasında uzunmüddətli hərbi quruculuq siyasətinin rolunu da qeyd etmək lazımdır. Ordunun müasirləşdirilməsi, müasir silah və texnologiyaların tətbiqi, hərbi təhsil sisteminin inkişafı və şəxsi heyətin hazırlığının artırılması illər ərzində formalaşdırılan imkanlar idi. Bu işlər qısa müddətdə deyil, ardıcıl planlaşdırma və resursların məqsədyönlü istifadəsi nəticəsində həyata keçirilmişdi. Vətən müharibəsi həmin hazırlığın real döyüş şəraitində sınaqdan keçdiyi mərhələ oldu.
Şuşanın azad olunması hərbi qulluqçuların fədakarlığı ilə yanaşı, xalqın orduya göstərdiyi mənəvi dəstəyin də əhəmiyyətini üzə çıxardı. Cəmiyyətin vahid məqsəd ətrafında birləşməsi, hərbçilərə inam və qələbəyə olan ümid döyüş ruhunu gücləndirən amillər sırasında idi. Müharibə dövründə vətəndaşların nümayiş etdirdiyi həmrəylik milli təhlükəsizliyin yalnız hərbi qurumların işi olmadığını, bütün cəmiyyətin məsuliyyətini əhatə etdiyini göstərdi.
Bu gün Şuşa yalnız qələbənin əldə olunduğu məkan kimi deyil, həm də hərbi tariximizin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətli nümunə kimi dəyərləndirilməlidir. Gənc nəsil bu hadisənin mahiyyətini öyrənərkən qəhrəmanlığın yalnız cəsarətdən ibarət olmadığını anlamalıdır. Peşəkarlıq, intizam, məsuliyyət, bilik, fiziki hazırlıq və kollektiv fəaliyyət də uğurun ayrılmaz şərtləridir. Bu keyfiyyətlər müasir Azərbaycan dövlətinin təhlükəsizliyinin qorunması baxımından gələcək nəsillər üçün də vacibdir.
Şuşa Zəfəri Azərbaycan Ordusunun gücünü, şəxsi heyətin iradəsini və milli məqsədin ətrafında formalaşan qətiyyəti nümayiş etdirdi. Şəhərin azadlığı tarixi ədalətin bərpasına xidmət etməklə yanaşı, dövlətimizin müdafiə potensialının əhəmiyyətini də ortaya qoydu. Bu şanlı hadisənin yaddaşlarda yaşadılması hərbi qəhrəmanlığa ehtiramın, şəhidlərin xatirəsinə sədaqətin və ölkənin təhlükəsiz gələcəyinə məsuliyyətli yanaşmanın ifadəsidir.
Kazım Kazımlı,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
